Gələcəyin texnoloji dövlət modeli

Məşhur Məmmədov
Milli Məclisin deputatı
Müasir dövrdə dövlətlərin gücü təkcə hərbi, iqtisadi və enerji potensialı ilə deyil, eyni zamanda, onların rəqəmsal imkanları, texnoloji çevikliyi və innovasiya potensialı ilə ölçülür. Qlobal miqyasda süni intellektin, böyük verilənlər bazasının, rəqəmsal xidmətlərin və data mərkəzlərinin sürətli inkişafı yeni geosiyasi və geoiqtisadi reallıqlar formalaşdırır. Bu reallıqlar fonunda Azərbaycan da öz inkişaf strategiyasını yeni çağırışlara uyğun şəkildə qurur.
Prezident İlham Əliyevin “Azərbaycanın yeni rəqəmsal arxitekturası” adlı vahid fəaliyyət planına həsr olunmuş müşavirədəki çıxışı ölkəmizin yaxın və uzunmüddətli inkişaf perspektivlərini müəyyən edən mühüm proqram sənədi kimi qiymətləndirilməlidir. Dövlət başçısının səsləndirdiyi fikirlər göstərir ki, Azərbaycan artıq rəqəmsal transformasiya mərhələsinə qədəm qoyaraq yeni inkişaf modelinə keçid edir.
Prezident İlham Əliyev çıxışında xüsusi vurğuladı ki, süni intellektin tətbiqi, data mərkəzlərinin yaradılması və rəqəmsallaşma islahatları ölkələrin gələcəyini müəyyən edən əsas amillərdir. Bu yanaşma Azərbaycanın inkişaf strategiyasının mahiyyətini açıq şəkildə ortaya qoyur.
Bu gün dünyanın aparıcı dövlətləri iqtisadi rəqabətdə məhz rəqəmsal üstünlüklər hesabına önə çıxırlar. Azərbaycan da bu prosesdə passiv müşahidəçi deyil, aktiv iştirakçı kimi çıxış edir. Rəqəmsal inkişaf artıq ayrıca bir sahə deyil, dövlət idarəçiliyindən tutmuş sənayeyə, təhsildən sosial xidmətlərə qədər bütün sahələri əhatə edən sistemli yanaşmadır.
Rəqəmsal körpülərin əsas təməli coğrafi mövqe və infrastrukturdur.
Cənab Prezident də vurğuladı ki, əsas üstünlüklərdən biri Azərbaycanın əlverişli coğrafi mövqeyidir. Asiya ilə Avropa arasında yerləşən ölkəmiz Şimal-Cənub və Şərq-Qərb dəhlizlərinin mərkəzində dayanır. Bu mövqe təkcə nəqliyyat və enerji sahəsində deyil, eyni zamanda rəqəmsal kommunikasiya baxımından da böyük imkanlar yaradır.
Neft-qaz boru kəmərləri, enerji xətləri ilə yanaşı fiber-optik kabellərin çəkilməsi Azərbaycanın regionda rəqəmsal tranzit mərkəzinə çevrilməsinə şərait yaradır. Xəzərin Şərq sahillərinə uzanan yeni fiber-optik layihə ölkəmizin beynəlxalq məlumat axınlarında rolunu daha da gücləndirəcək.
Beləliklə, Azərbaycan fiziki nəqliyyat yolları ilə yanaşı, rəqəmsal magistralların da əsas qovşağına çevrilir.
İnvestisiya mühiti və beynəlxalq etimad da rəqəmsal yol xəritəsində mühüm şərtdir.
Son 20 ildə Azərbaycan iqtisadiyyatına 350 milyard dollardan artıq sərmayənin yatırılması ölkəmizə olan beynəlxalq etimadın bariz nümunəsidir. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi altında formalaşmış sabit siyasi mühit, hüquqi təminatlar və şəffaf iqtisadi sistem investorların marağını daim qoruyur.
Neft-qaz sektorunda formalaşmış uzunmüddətli tərəfdaşlıq modeli artıq rəqəmsal iqtisadiyyata da tətbiq olunur. Transmilli texnologiya şirkətləri ilə əməkdaşlıq Azərbaycanın innovasiya potensialını daha da artırır.
Bütün bu addımlar göstərir ki, Azərbaycan rəqəmsal dünyada da etibarlı tərəfdaş statusuna malikdir.
Rəqəmsal iqtisadiyyat böyük enerji resursları tələb edir. Data mərkəzləri, süni intellekt platformaları və server infrastrukturu yüksək enerji təminatı olmadan mümkün deyil.
Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, Azərbaycanın generasiya gücü artıq 10 min meqavata çatıb və əlavə ehtiyatlar mövcuddur. Günəş, külək və hidroenerji layihələri isə ölkəmizin yaşıl enerji strategiyasını gücləndirir.
Enerji müstəqilliyi Azərbaycanın rəqəmsal təhlükəsizliyinin də təminatıdır. Bu amil ölkəmizi regionda nadir üstünlüklərə malik dövlətlərdən birinə çevirir.
Azərbaycanın dünyanın aparıcı maliyyə institutları və fondları ilə sıx əməkdaşlığı rəqəmsal layihələrin maliyyələşdirilməsi üçün mühüm baza yaradır. Dövlət Neft Fondunun beynəlxalq investisiya portfeli bu sahədə əlavə imkanlar açır.
ABŞ ilə imzalanmış Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyası, Avropa İttifaqı ölkələri ilə sazişlər, Çinlə hərtərəfli əməkdaşlıq Azərbaycanın çoxşaxəli diplomatiyasının uğurlu nəticəsidir.
Bu strateji balans ölkəmizin rəqəmsal inkişafında qlobal resurslardan səmərəli istifadə etməyə imkan verir.
Dövlət idarəçiliyində rəqəmsal islahatlar vahid koordinasiyaya əsaslanır.
Ölkə rəhbərinin xüsusi tapşırığı ilə dövlət qurumları arasında rəqəmsal fəaliyyətin vahid koordinasiyası təmin edilməlidir. Bu, pərakəndəliyin qarşısını almaqla idarəetmədə effektivliyi artıracaq.
Hər bir nazirlikdə süni intellekt və rəqəmsallaşma üzrə məsul şəxslərin təyin edilməsi dövlət idarəçiliyinin yeni mərhələyə keçidini göstərir.
“Mygov” platforması üzərindən vahid dövlət xidmətləri sisteminin qurulması vətəndaş-məmur münasibətlərində şəffaflıq və operativlik yaradacaq.
Rəqəmsal gələcəyin əsas resursu insan kapitalıdır. Məhz bu səbəbdən Prezident İlham Əliyev kadr hazırlığını əsas vəzifə kimi müəyyən edib. Rəqəmsal iqtisadiyyatın əsas dayağı savadlı və peşəkar insan resurslarıdır.
Ali təhsil müəssisələrində texnoloji ixtisasların gücləndirilməsi, xaricdə təhsil proqramları, orta məktəblərdə rəqəmsal savadlılığın artırılması gələcək inkişafın təminatıdır.
Bu yanaşma Azərbaycanın intellektual potensialını beynəlxalq səviyyəyə çıxaracaq.
Yeni dövrün çağırışlarından olan süni intellekt və kibertəhlükəsizlik müasir yanaşma tələb edir.
Dövlət başçısının vurğuladığı kimi, süni intellekt artıq dövlət idarəçiliyində qərarvermə proseslərinin ayrılmaz hissəsinə çevrilir. Bu, idarəetmədə operativlik və dəqiqliyi artırır.
Eyni zamanda, kibertəhlükəsizlik məsələsi milli təhlükəsizliyin əsas komponentidir. Azərbaycana qarşı həyata keçirilmiş kiberhücumlar göstərdi ki, bu sahədə daim güclü müdafiə mexanizmləri qurulmalıdır.
Kibertəhlükəsizlik Mərkəzinin fəaliyyəti bu istiqamətdə sistemli işin aparıldığını təsdiqləyir.
Prezident İlham Əliyevin “Azərbaycanın yeni rəqəmsal arxitekturası” ilə bağlı çıxışı ölkəmizin gələcək inkişaf modelini müəyyən edən strateji yol xəritəsidir.
Bu konsepsiya dövlət idarəçiliyində şəffaflığı, iqtisadi rəqabət qabiliyyətini, sosial rifahın yüksəlməsini, milli təhlükəsizliyin möhkəmlənməsini, beynəlxalq nüfuzun artmasını təmin edəcək.
Azərbaycan artıq təkcə enerji və nəqliyyat mərkəzi deyil, eyni zamanda regionun aparıcı rəqəmsal texnologiya platformasına çevrilmək yolundadır. Bu yol Prezident İlham Əliyevin uzaqgörən siyasəti, milli maraqlara əsaslanan strategiyası və güclü siyasi iradəsi sayəsində uğurla davam etdirilir.