Gənclər niyə evlənmək istəmir? SOSİOLOQ AÇIQLADI

Son illərdə cəmiyyətdə gənclərin evliliyə münasibəti dəyişib.

Əvvəllər gənclər daha tez ailə qurmağa meyil edərdi. İndi isə vəziyyət bir az fərqlidir.

Çoxu əvvəl iş tapmaq, ev almaq, özünü maddi cəhətdən təmin etmək istəyir. Bəziləri isə ümumiyyətlə evliliyə tələsmir.

Görəsən, indiki gənclər niyə əvvəlki kimi tez evlənmək istəmir? Bu dəyişiklik daha çox maddi çətinliklərlə bağlıdır, yoxsa düşüncə tərzinin dəyişməsi ilə?

Mövzu ilə bağlı Gununsesi.info-ya danışan sosioloq Naib Niftəliyev bildirib ki, ailə dəyərləri artıq karyera inkişafı və iqtisadi rifahla bərabər tutulur:

“Təbii ki, hər bir şey öz zamanında və vaxtında daha gözəldir. Gənclik dövrü insanlar üçün həm özünü ifadə, həm özünü təsdiq, həm də ailə qurmaq baxımından ən əlverişli mərhələ hesab olunur.

Bu baxımdan düşünürəm ki, evliliyə münasibətin dəyişməsi həm qlobal təsirlərlə, həm də sosial rifah hədəflərinin ön plana keçməsi ilə bağlıdır. Düzdür, cəmiyyətdə iqtisadi problemlər və çətinliklər hər zaman mövcud olub. İnsanların həyatını ideal şəkildə dəyərləndirmək mümkün deyil. Amma son dövrlərdə aydın görünən odur ki, cəmiyyətdə fərdiləşmə və fərdi özünü təsdiq planları önə keçib. Hər kəs müəyyən mənada iqtisadi problemlərə kökləndiyindən və bu yük gənclərin üzərinə düşdüyündən, iqtisadi motivlər əsas amillər sırasında qalır.

Eyni zamanda məişət və mənzil problemləri baxımından məsuliyyətin daha çox gənclərin üzərinə düşməsi və yeni nəslin bu imkanlarla bağlı daha kəskin çətinliklərlə üzləşməsi də əsas səbəblərdən biridir. Digər tərəfdən, post-sovet məkanında olan ölkələrin əksəriyyətində, ümumilikdə isə qlobal miqyasda ailəyə münasibətin dəyişməsi müşahidə olunur. Ailə dəyərləri artıq karyera inkişafı və iqtisadi rifahla bərabər tutulur, seçimlər isə daha çox iqtisadi motivlər əsasında edilir.

Xüsusən qlobal kapitalizmin təsiri, sosial rifah imkanlarının məhdudluğu fonunda insanların daha yaxşı yaşamaq istəyi, şəxsi azadlığa və fərdi həyata diqqətin artması, uzun illərdir aparılan təbliğat və təşviqat, eyni zamanda gender bərabərliyinin ifrat təqdimatı da bu prosesdə rol oynayır. Qloballaşma və medianın təsirini də qeyd etmək vacibdir”.

Sosioloqun sözlərinə görə demək olmaz ki, gənclər evliliyə münasibətdə tamamilə dəyişiblər və ailə qurmağa maraqları yoxdur:

“Gənclər münasibət qurmağa və onun davamlı olmasına müəyyən dərəcədə maraqlıdırlar. Sadəcə olaraq, bir çox gənc evliliyi dəb, şərait və mövcud vəziyyətə görə təxirə salmağı daha məqsədəuyğun hesab edir. Bu baxımdan əsas problem evliliyə münasibətdə təqdim olunan modellər və konsepsiyalardır.

Artıq klassik ailə modeli nümunə kimi təqdim edilmir və insanlar da buna əvvəlki kimi güvənmir. Ailənin müqəddəsliyi, şəxsi dəyərlər, ailənin toxunulmazlığı və seçimdə sədaqət məsələləri arxa plana keçir. Düzdür, bu dəyərlər hələ də önəmlidir, amma mövcud şərait insanları sədaqət modelindən daha çox alternativ seçimlərə yönəldir. Bəzən insanlar görür ki, seçdiyi insan onun hədəflərinə çatmaqda kömək edə bilməyəcək və fərdi addımlarla daha irəli gedə biləcəyini düşünür. Bu isə dəyərlər sisteminin dəyişməsinə və qismən zədələnməsinə gətirib çıxarır.

Digər mühüm məqam isə informasiya bolluğudur. Artıq hər kəs istənilən məlumatı asanlıqla əldə edə bilir. Gündəlik alınan informasiyalar insanların düşüncəsinə, sədaqət və münasibətlərinə birbaşa təsir göstərir. Qeyri-adi azadlıq modelləri, təbliğ olunan davranış tərzləri kütləvi xarakter alır.

Kütləviləşmə fenomeni xüsusilə boşanma meyilləri ilə daha sıx əlaqəlidir. İnsan daha çox informasiya əldə etdikcə daha az bağlı və sadiq olur. Bu, yalnız ailə münasibətlərində deyil, dostluq və ümumilikdə insan münasibətlərində də özünü göstərir. Ənənəvi dəyərlər müəyyən təsirini saxlasalar da, onlara münasibət və yanaşma tərzi dəyişib”.

Onun sözlərinə görə indi artıq ailə qurmaq müəyyən zaman çərçivəsindən çıxaraq fərdi seçimə çevrilib:

“Bəziləri bu seçimi edir, ailənin müsbət və mənfi tərəflərini yaşayır. Bəziləri isə obyektiv və subyektiv səbəblərdən bu seçimi edə bilmir. Çünki seçimlərin toqquşması, iqtisadi yanaşmalar, ziddiyyətli məqamlar çoxalır. Bəzən insanlar qarşı tərəfə artıq həyat yoldaşı kimi deyil, fayda verə biləcək bir şəxs kimi baxırlar. Faydalılıq amilləri önə keçdiyi üçün şəxsi münasibətlər zədələnir, ənənəvi sevgi, ailə bağlılığı və sədaqət amilləri isə əvvəlki nüfuzunu itirir.

Düşüncə tərzinin dəyişməsi də burada əsas rol oynayır. Artıq ailə münasibətlərinə baxış fərqlidir. Əvvəllər üçdən çox, ən azı iki övladın olması dəyər sayılırdısa, indi həm maddi imkanların məhdudluğu, həm də iqtisadi çətinliklər səbəbindən insanlar bu məsələdə daha ehtiyatlı davranırlar. Ailə, övlad və gələcək planları real iqtisadi mühitə uyğun şəkildə arxa plana keçirilir. Bu artıq qlobal bir tendensiyadır.

Dünyanın inkişaf etmiş ölkələrində bu proses bir qədər fərqli şəkildə gedir. Lakin inkişaf etməkdə olan, müharibə şəraiti yaşamış, sosial-iqtisadi və siyasi risklərlə üzləşən ölkələrdə vəziyyət təxminən eynidir. Müharibənin yaratdığı iqtisadi çətinliklər, texnologiyaların sürətli dəyişməsi insanların ailə modelinə baxışının dəyişməsinə səbəb olur. Sistem dəyişdikcə ailəyə münasibət də dəyişir”.

Gülxanım Əliyeva

Gununsesi.info