Icma.az
close
up
RU
Gizli əməkhaqqına qarşı elektron nəzarət

Gizli əməkhaqqına qarşı elektron nəzarət

Icma.az, 525.az saytına istinadən bildirir.

Məlum olduğu kimi, yaxın zamanlarda ölkədə əməkhaqqının gizlədilməsi hallarına qarşı yeni mexanizm tətbiq olunacaq. İşçilərə əməkhaqqı və digər ödənişlərin Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin Mərkəzləşdirilmiş Elektron İnformasiya Sistemindən əldə edilən məlumatlar əsasında Azərbaycan Mərkəzi Bank tərəfindən müəyyən olunan elektron ödəniş sistemi vasitəsilə həyata keçirilməsi nəzərdə tutulur. Eyni zamanda, ödənişlərin işçinin sərbəst seçimi əsasında müəyyən etdiyi bank hesabına köçürülməsi təmin ediləcək. Bu mexanizmin əsas üstünlüklərindən biri ondan ibarətdir ki, əməkhaqqının yalnız əmək müqaviləsində və ya müvafiq informasiya sistemində göstərilən məbləğdə rəsmiləşdirilməsi deyil, faktiki ödənilməsi də elektron məlumatlar əsasında izlənilə biləcək. Nəticədə, əməkhaqqının gecikdirilməsi, azaldılmış məbləğdə ödənilməsi və ya müəyyən hissəsinin gizlədilməsi kimi halların aşkar edilməsi və qarşısının alınması üçün daha effektiv nəzarət mexanizmi formalaşdırılacaq. Əmək və əhalinin sosial müdafiəsi nazirinin müavini Zaur Əliyevin sözlərinə görə, nəzərdə tutulan mexanizm yalnız nəzarət tədbirlərinin gücləndirilməsi ilə məhdudlaşmır. Bu, həmçinin əmək münasibətlərinin iştirakçıları üçün əməkhaqqı və digər ödənişlər, qanunvericilikdə nəzərdə tutulan tutulmalar, həmçinin şəxsin gəlir tarixçəsi barədə məlumatların elektron qaydada əldə edilməsi imkanını yaradacaq. Onun sözlərənə əsasən, bu sistemin tətbiqi işəgötürənlərin hesabatlılıq yükünün azaldılmasına, vergi və sosial sığorta məlumatlarının daha operativ formalaşdırılmasına, məzuniyyət və müvəqqəti əmək qabiliyyətsizliyi hallarında orta əməkhaqqının avtomatik hesablanmasına xidmət edəcək: "Təklif olunan dəyişikliklər əmək münasibətlərində şəffaflığın artırılmasına, məlumat mübadiləsinə əsaslanan vahid və proaktiv nəzarət mexanizminin formalaşdırılmasına da imkan verəcək.

İqtisadçı ekspert Asif İbrahimovun sözlərinə görə, bu yeniliyin bir neçə mühüm iqtisadi nəticəsi olacaq. İlk növbədə, əməkhaqqının bir hissəsinin rəsmi sənədlərdə göstərilməməsi, işçiyə əlavə vəsaitin nağd şəkildə ödənilməsi kimi halların aşkarlanması asanlaşacaq. Hazırda bəzi müəssisələrdə əmək müqaviləsində minimum əməkhaqqı və ya faktiki gəlirdən aşağı məbləğ göstərilir, qalan hissə isə qeyri-rəsmi qaydada ödənilir. Bu praktika dövlət büdcəsinin vergi daxilolmalarına, sosial sığorta sisteminə və işçilərin gələcək pensiya təminatına mənfi təsir göstərir. Yeni mexanizmin tətbiqi nəticəsində əməkhaqqı məlumatları, sosial sığorta ödənişləri və faktiki bank köçürmələri arasında daha sistemli nəzarət imkanı yaranacaq. İşçinin real gəlirinin rəsmiləşdirilməsi onun pensiya kapitalının formalaşmasına, gələcək sosial təminatına, xəstəlik və məzuniyyət dövründə aldığı ödənişlərə də müsbət təsir göstərəcək".

İqtisadçı bildirib ki, işəgötürənləri müəyyən təşkilati və texniki dəyişikliklər gözləyir: "Müəssisələr əməkhaqqı uçotunu, mühasibatlıq və insan resursları sistemlərini yeni mexanizmə uyğunlaşdırmalı, əmək müqavilələrindəki məlumatların düzgünlüyünü təmin etməli, mükafatları, əlavələri şəffaf şəkildə rəsmiləşdirməlidirlər. Xüsusilə çoxsaylı işçisi olan müəssisələrdə daxili uçot və ödəniş proseslərinin yenidən qurulmasına ehtiyac yarana bilər. Burada kiçik və orta sahibkarlıq subyektlərinin imkanları da nəzərə alınmalıdır. Çünki hər bir müəssisənin müasir elektron mühasibatlıq sistemlərinə keçid üçün eyni maliyyə və texniki resursları yoxdur. Yeni mexanizmin tətbiqi mərhələli şəkildə həyata keçirilməli, sahibkarlara uyğunlaşma müddəti verilməli və zəruri texniki dəstək təmin olunmalıdır".

A.İbrahimovun dediyinə görə, bu islahatın uğurlu nəticə verməsi üçün əməkhaqqının rəsmiləşdirilməsi ilə paralel olaraq əməkhaqqı fonduna düşən vergi və sosial sığorta yükü də iqtisadi baxımdan qiymətləndirilməlidir: "Sahibkarın əməkhaqqını rəsmiləşdirmək marağı gücləndirilməli, leqal məşğulluğun iqtisadi üstünlükləri artırılmalıdır. Əks halda, yüksək əməliyyat və vergi xərcləri qeyri-rəsmi ödənişlərə meyli tam aradan qaldırmaya bilər. Bu mexanizm dövlət büdcəsinə əlavə vergi və sosial sığorta daxilolmaları, işçilərə daha etibarlı sosial təminat, sahibkarlara isə əməkhaqqı uçotunun avtomatlaşdırılması baxımından fayda verəcək. Uzunmüddətli perspektivdə əmək bazarının real göstəricilərinin müəyyənləşdirilməsi, əmək məhsuldarlığının təhlili və iqtisadi siyasətin daha düzgün planlaşdırılması üçün də mühüm məlumat bazası formalaşacaq. Ən vacib məqam yeni mexanizmin tətbiqi zamanı dövlət, işəgötürən və işçi maraqlarının tarazlaşdırılmasıdır. Şəffaflıq artmalı, inzibati prosedurlar sadələşməli, sahibkarlıq fəaliyyətinin xərcləri əsaslandırılmamış şəkildə yüksəlməməli və işçilərin əmək hüquqları etibarlı qorunmalıdır".

İqtisadçı ekspert Günay Hüseynova deyir ki, yeni mexanizm işçilərin əmək hüquqlarının qorunması və pozulmuş hüquqlarının bərpası baxımından müsbət rol oynaya bilər: "Yeni mexanizmin tətbiqi işçilərin hüquqlarının qorunması və pozulmuş hüquqlarının bərpası baxımından müsbət rol oynayacaq. Məlumdur ki, bir sıra özəl şirkətlər tərəfindən, xüsusilə də əmək qanunvericiliyinin tələbləri pozulur. Belə ki, bəzi işəgötürənlər sistemdə işçilərin əməkhaqqını minimum məbləğdə göstərir, qalan hissəni isə onlara nağd şəkildə ödəyirlər. Bu üsuldan həm vergidən yayınmaq, həm də dövlətə ödənilən məcburi ödənişlərin məbləğini azaltmaq məqsədilə istifadə olunur. Bununla yanaşı, yeni mexanizm işçilərin xarici səfər və bank əməliyyatları zamanı qarşılaşdıqları problemlərin həllinə də kömək edə biləcək. Yeni mexanizmin işçilər üçün müsbət tərəflərinə gəldikdə, qeyd etmək lazımdır ki, bu, onların bir sıra problemlərinin həllinə kömək edə bilər. Məsələn, şəxs xarici ölkəyə səyahət etmək istədikdə, ondan bank hesabından çıxarış tələb olunur. Lakin əməkhaqqının bir hissəsini nağd şəkildə aldığı və bank hesabında müvafiq hərəkətlilik olmadığı üçün belə hallarda problemlə qarşılaşır. Vətəndaşların üzləşdiyi digər problem isə bəzi özəl şirkətlər tərəfindən əməkhaqqı hüquqlarının pozulmasıdır. Tutaq ki, şəxs bir ay ərzində çalışır və onun əməkhaqqı 900 manatdır. Lakin sistemdə yalnız 400 manat göstərilir. İşəgötürən sabah həmin şəxsi işdən çıxardıqda, ona ən yaxşı halda sistemdə qeyd olunan 400 manat əsasında ödəniş edilir. Qalan məbləğ, yəni əvvəllər nağd şəkildə verilən vəsait isə sistemdə əks olunmadığı üçün işçi onu tələb etməkdə çətinlik çəkir. İşçi əməkhaqqının əslində minimum məbləğdən deyil, ondan iki dəfə və ya daha çox yüksək olduğunu sübut edə bilmir. Bu baxımdan, yeni mexanizm həm vergidən yayınma hallarının, həm də işçilərin əmək hüquqlarının pozulmasının qarşısının alınmasına xidmət edə bilər".

Günay Hüseynova əməkhaqqının sistemdə aşağı göstərilməsinin vətəndaşların kredit əldə etməsinə də mane olduğunu qeyd edib: "Digər məsələ isə vətəndaşların kredit müraciətləri ilə bağlıdır. Məsələn, şəxs müəyyən məbləğdə kredit üçün müraciət etdikdə, böyük ehtimalla onun müraciətinə imtina cavabı verilir. Bunun ilkin səbəbi əməkhaqqının sistemdə minimum məbləğdə qeydə alınmasıdır. Nəticədə vətəndaş hər hansı problemini həll etmək üçün kredit əldə edə bilmir. Hətta şəxsin aktiv krediti olduğu halda, başqa bir ehtiyacını qarşılamaq üçün yenidən kreditə müraciət etməsi də çətinləşir. Çünki sistemdə onun əməkhaqqı minimum məbləğdə görünür. Mövcud kredit öhdəlikləri, yaşayış xərcləri və digər amillər nəzərə alındıqda, ona yeni kreditin verilməsi mümkün olmur. Təbii ki, bu da həmin şəxslərin yaşayış səviyyəsinə mənfi təsir göstərir".

İqtisadçı hesab edir ki, əməkhaqqının tam rəsmiləşdirilməsi üçün əlavə mexanizmlərin tətbiqinə də ehtiyac var: "Ümumiyyətlə, düşünürəm ki, gizli qalan əməkhaqqı məbləğlərinin rəsmiləşdirilməsi üçün yalnız yeni mexanizmin tətbiqi deyil, daha fərqli və effektiv üsullardan istifadə olunması məqsədəuyğun olardı. Əlbəttə, yeni mexanizm işçilərin hüquqlarının qorunmasına kömək edəcək. Lakin gizli saxlanılan əməkhaqqı məbləğlərinin ödənilməsi problemi olduğu kimi qala bilər. Bu baxımdan, düşünürəm ki, işçilərin gələcəkdə daha yüksək pensiya almasını təmin edən mexanizmlərin yaradılması, erkən pensiya sisteminin tətbiqi imkanlarının nəzərdən keçirilməsi də vacibdir. Əgər vətəndaş gələcək pensiyasının məbləğini əvvəlcədən hesablaya bilsə və sistem daha şəffaf olsa, o zaman işçilər öz hüquqlarını daha yaxşı anlayacaq və rəsmi əməkhaqlarının sistemdə düzgün əks olunmasını tələb edəcəklər. Vətəndaş özünə məxsus pensiya kapitalını və gələcəkdə alacağı pensiyanın məbləğini aydın şəkildə görə bilməlidir. Bu, işçilərin əməkhaqlarının tam və düzgün rəsmiləşdirilməsində maraqlı olmasına şərait yarada bilər. Fikrimcə ki, əməkhaqqı sistemində şəffaflığın təmin olunması üçün təklif etdiyim bu kimi əlavə mexanizmlərin tətbiqi daha məqsədəuyğun olardı".

İqtisadçı millət vəkili Vüqar Bayramov bildirib ki, yeni mexanizmin məqsədi vətəndaşlara əməkhaqqını alacağı bankı seçmək hüququnun verilməsidir: "Hazırda əməkhaqqı kartlarının əhəmiyyətli hissəsi iki bank tərəfindən təqdim olunur. Yeni mexanizm vətəndaşa əməkhaqqı kartı üçün istədiyi bankı seçməyə imkan verəcək. Bəzi hallarda əməkhaqqı kartının adi olduğu bank vətəndaşın yaşadığı yerə yaxın olmur, bu da müəyyən çətinliklər yaradır. Yeni qaydalara görə, vətəndaş özünə yaxın olan bankı seçməklə əməkhaqqı kartını sifariş edə biləcək. Digər məqam əməkhaqqı ilə bağlı bütün məlumatların- əməkhaqqının ödənilməsi, vergilər və digər sosial haqlarla bağlı məlumatların bir bazada toplanması və inteqrasiya olunmasıdır. Bu da əməkhaqqı müqaviləsi, o cümlədən əməkhaqqının ödənilməsi ilə bağlı məlumatların inteqrasiya olunaraq bir bazada toplanmasına imkan verəcək. Bazaya çıxış imkanları bu sahədə şəffaflığın güclənməsinə xidmət edəcək".

Sevinc QARAYEVA

Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:109
embedMənbə:https://525.az
archiveBu xəbər 20 Noyabr 2026 09:01 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

18 Noyabr 2026 13:51see389

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see361

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see306

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see285

“Səhiyyə sahəsində vergi və sosial ödənişlərə yenidən baxılmalıdır”

18 Noyabr 2026 12:29see281

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see274

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see263

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see256

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see255

Cəmi 1 saata 3 növ xərçəngi aşkar edən metod

18 Noyabr 2026 19:49see240

Hansı qan analizi Alsheymeri 10 il öncədən xəbər verir?

18 Noyabr 2026 16:56see230

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see228

Bakının 27 istiqamətində tıxac VAR Foto

18 Noyabr 2026 19:16see225

Altı vəkil Kollegiyadan xaric olunub, 27 si cərimələnib

18 Noyabr 2026 20:00see222

Tarixi körpüdən strateji tərəfdaşlığa: Azərbaycan və Vyetnamı iqtisadi uğura aparan ortaq yollar

18 Noyabr 2026 21:07see220

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see216

Könül Xasıyevanı pub da görəndə dəhşətə gəldim” Məşhur bloqer VİDEO

18 Noyabr 2026 17:22see215

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see211

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see211

“PAŞA Sığorta”nın yeni mobil tətbiqi istifadəyə verilib

18 Noyabr 2026 12:12see202
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri