Icma.az
close
up
RU
Güclü zəlzələnin yerini proqnozlaşdıran süni intellekt YARADILDI

Güclü zəlzələnin yerini proqnozlaşdıran süni intellekt YARADILDI

Icma.az, Turkstan.az saytına istinadən bildirir.

Moskva Fizika və Texnologiya İnstitutunun (MIPT) və İnnopolis Universitetinin alimləri tektonik qırılmaların ən təhlükəli hissələrini - ən dağıdıcı zəlzələlərin baş verdiyi yerləri proaktiv şəkildə müəyyən edə bilən bir alqoritm hazırlayıblar.

Bu, xəbərdarlıq sistemlərini əhəmiyyətli dərəcədə təkmilləşdirə və seysmik cəhətdən aktiv bölgələrdə tikinti zamanı risklərin qiymətləndirilməsinə kömək edə bilər.

Turkustan.az xəbər verir ki, SPAD (Seysmogenik Yamaqların Aşkarlanması) adlanan alqoritm güclü təkanlar deyil, fon seysmikliyini, yəni daim baş verən zəif, demək olar ki, hiss olunmayan zəlzələləri təhlil edir.

Bu, niyə vacibdir?

Tektonik qırılmalar mürəkkəb, heterojen bir quruluşa malikdir. Səthlərində güclü "ləkələr" - yüksək sürtünmə müqavimətinə malik zonalar var. Elastik enerji bu zonalarda illər ərzində toplanır və sonra güclü zəlzələ şəklində buraxılır. İndiyə qədər belə zonalar yalnız fəlakət baş verdikdən sonra etibarlı şəkildə müəyyən edilə bilirdi.

"Biz bu anlayışı dəyişdiririk və göstəririk ki, çox sayda zəif zəlzələ ən güclü zəlzələlərin generasiya zonalarında baş verir. İndi isə əsas şokdan illər əvvəl güclü zəlzələlərin generasiya zonalarını müəyyən etmək üçün bir yolumuz var", - deyə MIPT-nin Nəzəri və Eksperimental Fizika kafedrasının dosenti Aleksey Ostapçuk bildirib.

SPAD alqoritmi necə işləyir?

Alimlər deyirlər ki, alqoritm tamamilə avtomatik olaraq, keçmiş güclü zəlzələlər haqqında mütəxəssis rəhbərliyinə və ya məlumatlara ehtiyac olmadan işləyir.

Əvvəlcə, SPAD seysmik hadisələrin kataloqunu "təmizləyir", afterşokları və əlaqəli təkanları aradan qaldırır. Bu, yalnız yer qabığının deformasiyasının yavaş prosesini əks etdirən fon seysmikliyini saxlayır.

Daha sonra alqoritm bu zəif hadisələrin xüsusilə sıx şəkildə toplandığı zonaları axtarır və onların sərhədlərini aydın şəkildə müəyyən edir. Bu ərazilər güclü şok potensialının toplandığı seysmogen "ləkələrdir".

Alqoritm iki fiziki meyara əsaslanır: klasterlərdə maksimum hadisə sıxlığı və onlar arasındakı xarakterik məsafə.

Kamçatkada uğurlu sınaq

Sınaq üçün son 35 ildə Kamçatkadan əldə edilən məlumatlar istifadə edilib. Nəticələrə görə, alqoritm 1990-cı ildən əvvəl baş vermiş 16 güclü zəlzələdən 13-nü və 1990-cı ildən sonra baş vermiş 8 güclü zəlzələdən 7-ni etibarlı şəkildə müəyyən edib.

Bu, seysmogen zonaların onilliklər boyu qırılmalarda mövcud ola bilən uzunömürlü strukturlar olduğunu sübut edir.

Tətbiq perspektivləri

Alimlər hazırda alqoritmin dəqiqliyini artırmaq və seysmogen zonaların daxili strukturunun daha ətraflı xəritələşdirilməsi üzərində işləyirlər. Metod artıq təkcə Kamçatkada deyil, həm də digər bölgələrdə - Kuril adalarında, Yaponiyada və Kaliforniyadakı San Andreas qırılma zonasında effektivliyini sübut edib.

Gələcəkdə SPAD təhlükəli tektonik təmasların qlobal xəritələşdirilməsi üçün əsas ola bilər və dünya miqyasında seysmik təhlükə qiymətləndirmələrinin dəqiqliyini əhəmiyyətli dərəcədə artıra bilər. /Cebheinfo.az/

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:165
embedMənbə:https://www.turkustan.az
archiveBu xəbər 25 May 2026 16:38 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see333

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see314

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see305

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see302

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see293

Cəmi 1 saata 3 növ xərçəngi aşkar edən metod

18 Noyabr 2026 19:49see284

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see264

Tarixi körpüdən strateji tərəfdaşlığa: Azərbaycan və Vyetnamı iqtisadi uğura aparan ortaq yollar

18 Noyabr 2026 21:07see260

Bakının 27 istiqamətində tıxac VAR Foto

18 Noyabr 2026 19:16see253

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see250

Altı vəkil Kollegiyadan xaric olunub, 27 si cərimələnib

18 Noyabr 2026 20:00see247

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see244

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see238

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see237

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see230

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

19 Noyabr 2026 09:27see217

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see211

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see202

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

19 Noyabr 2026 15:22see202

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see189
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri