Güllünün “sədr taxtı”

O çağlarda kəndimizdə hər evdə bir “sədr taxtı” olardı. Bütün külfət o “sədr taxtı”nın üstündə yatardı. Öz ocağının tüstüsü də, istisi də, hətta “sədr taxtı” da ona şirin idi. O taxtın başına pərvanə kimi dolanırdı. Oğlunun körpələrinin–nəvələrinin mışıl–mışıl yatdığı taxtın üstündə yatmağı şahlıq taxtından üstün tuturdu Güllü nənə. Deyirdi həmişə yerimi “sədr taxtının ikinci mərtəbəsi”ndə salarsınız. İkinci mərtəbə dedikdə, o taxtın üstündə çarpayı qoyulmuşdu, Güllü nənə üçün ayrıca yer salınırdı. Özü belə istəyirdi. Deyirdi mən ağa qızıyam, yerim-yatağım hündür olmalıdır. Bir vaxtlar dağı arana, aranı dağa daşıyan qeytərli Güllü nənə gecələr öz güllü yorğanına bürünüb şirin yuxu yatırdı.

...Ömür Günəşi qüruba enəndə oğlu Ziyəddinə üz tutub dedi: - Bir gün ölsəm, elə bil ki, durnaların qatarına qoşulub getmişəm. Özünü mənsiz hiss eləmə. Bu işıqlı dünyada mən çox zülmlərə dözdüm, çox çətinliklərə sinə gərdim. Amma heç vaxt sınmadım, dost-düşmən qarşısında əyilmədim. Sən də heç zaman dərdin səsinə uyma. Mən səni və bacını ürəyimin qanı ilə böyütdüm, amma heç kimi könlümün şikayəti ilə incitmədim. Dünyanın ən böyük ayrılıq dərdi mənim ürəyimin başındadır. Qız vaxtımdan saçlarım dərddən boyanmış dağların qarı kimi ağappaq idi. Şükürlər olsun ki, Tanrım taleyimi çarəsiz yazmadı. Stalin öləndən sonra Borçalıya qayıtdıq, sonra da bəraət aldıq.

...Bolşevik hökuməti onun kəndxuda atası Təhməzqulunun və nəsil şəcərəsinin eldəki nüfuzundan qorxurdu. Güllünün uşaqlığının şüurlu hissəsi təqiblər, təhdidlər, faciələr içində keçmişdi. Evləri Faxralı kəndinin gözəl guşələrindən birində idi. Oradan hər şey güzgü kimi aydın görünürdü. Səksən yaşlı Təhməzqulu ağanı bolşevik hökuməti hündür bir təpənin üstündə kənd adamlarının gözü qarşısında güllələdi. Həmin o hündür təpə sanki edam meydanına çevrilmişdi. Anaların, bacıların ahı bulud-bulud göylərə ucalırdı. Uzun illər o faciənin təsiri insanları tərk etməmişdi. O ağrıları sözlə ifadə etmək çətindir, çox çətindir. Müdhiş mənzərənin miqyasının böyüyəcəyini düşünənlərin başının üstündən göy, ayağının altından yer qaçırdı. Bütün kənd yasa batmışdı. Analar ağlayırdı, mərdanə kişilər heykəl kimi cansız və dalğın görünürdü. Uşaqların üzündə sonsuz qorxu və dilsiz iztirab vardı.

Başına bağladığı güllü yaylığının ucu ilə göz yaşlarını silən Güllü də pəncərədən oğrun-oğrun zirvəli dağlara baxırdı. Gördükləri iti xəncər kimi ürəyinə sancılanda gündüzlər Günəşlə, gecələr Ayla həmdəm olurdu.

Tarixin acı dərsləri – qətllər, sürgünlər, işgəncələr onun nəsil şəcərəsinin qürurunu sındıra bilməmişdi. Güllü nənə özünü sındırıb ağayana dərdini hər adama söyləməzdi. Bilirdi ki, bu gün didərgin salınıb sürgün edilsələr də, sabah, biri gün öz isti yuvalarına dönəcəklər. İçindəki dərd və ümidlə yaşayırdı. Dünyaya göz açdığı, qucağında böyüdüyü eldən Orta Asiya çöllərinə sürgün edilməyin və üçillik məhbəs həyatının acısını dadsa da, öz yurd- yuvalarına həmişəlik qayıdacaqlarına inanırdı.

İman Türkiyəyə keçdikdən sonra arvadı Balaxanım bir gün körpə oğlu Teymuru Güllünün yanında qoyub, qayadan dirilik çiçəyi dərmək adı ilə evdən çıxdı. Və bolşevik hökumətinin əlinə keçməmək üçün torpağa, daşa, gülə-çiçəyə əlvida deyərək özünü qayadan atdı. Bu hadisədən sonra İmanın ən yaxın qan qohumlarını, o cümlədən bacısı Güllünü sürgün etdilər.

Ömrün-günün sərt çağında başının üstünü qar alanda da, o, dünyaya həyat eşqi ilə baxırdı. Bir zamanlar dağ boyda dərd daşıdığı çiynində sonra nəvələrinin sevincini daşıyırdı. Ömrünün-gününün əziz həmdəmi övladları və nəvələri idi. Bilirdi ki, həyatın barı, ömrün nübarı şirin-şəkər nəvələrdir. Beş nəvəsi başının üstə dayananda, ağsaçlı günləri nura boyananda özünü dünyanın bəxtəvəri sayırdı.

Ayaması “Çopur Güllü” olsa da, Güllü nənə elimizin yaraşığı idi. Üzündə, gözündə, söhbətində-sözündə ərənlik, ərdəmlik nişanəsi vardı.

Mən universiteti bitirib yayda kəndimizə gələndə Güllü nənəni həyətimizdəki tut ağacının altında oturub anamla söhbət edən gördüm. Boynumu qucaqlayıb üzümdən öpdü. Dodaqları titrəyə-titrəyə:

– Boyuna qurban olum, nə yaxşı gəldin, yaxşı ki, gəldin. Torpaq çəkir, qan çəkir, - dedi.

Tarixin dərin qatlarından bir vaxtlar qeyrət qalası kimi ucalan Güllü nənə ilə son görüşüm məni kövrəltdi. Boyu balacalaşmışdı, rəngi sozalmışdı.

...Güllü nənədən nə qədər yazsan, sözü-söhbəti bitməz. Bu, elə bir qeyrət simvoludur ki, gərək ondan bir roman yazasan. Daha ömrün sonuna da bir şey qalmayıb. Yaş ötür, ömür bitir. Yaş demişkən, Güllü nənə yüz yaşın kürəyini yerə vurduqdan sonra köçdü bu dünyadan.

Həzi HƏSƏNLİ,
şair-jurnalist