Gün işığı azaldıqda beyində nə baş verir?

Gün işığının azalması yuxunun artmasına, karbohidrat istəyinə, çəki artımına və depressiv əhval-ruhiyyəyə səbəb olur. Mütəxəssislər qış depressiyasının sadəcə yorğunluq deyil, tibbi adı olan "Mövsümi Affektiv Pozuntu" olduğunu vurğulayırlar.
Newscenter.az trthaber-ə istinadən bildirir ki, Mamak Dövlət Xəstəxanası Ruhi Sağlamlıq və Xəstəliklər Mütəxəssisi Dr. Səlim Fidan verdiyi açıqlamada payız və qış aylarında artan mövsümi affektiv pozuntunun insanların düşündüyündən daha çox yayıldığını söyləyib.
Fidan qış depressiyasının sadəcə mövsümi yorğunluq hesab edilməməli olduğunu vurğulayaraq deyib:
"Bu vəziyyət artan yuxululuq, davamlı depressiv əhval-ruhiyyə, artan karbohidratlı iştaha və çəki artımı ilə xarakterizə olunur. Yaz və yay aylarında əhəmiyyətli bir yaxşılaşma fərqləndirici xüsusiyyətdir. Buna görə də, bu vəziyyət tibbi olaraq Mövsümi Affektiv Pozuntu kimi təyin olunur".
Qış depressiyasının simptomlarının həftələrlə davam edə biləcəyini və gündəlik həyata təsir göstərə biləcəyini vurğulayan Fidan, "Davamlı depressiya əhval-ruhiyyəsi, enerji itkisi, yorğunluq, yuxuya artan ehtiyac, karbohidratla zəngin pəhriz və iştahanın artması, çəki artımı, sosial təcrid və motivasiyanın itirilməsi, diqqəti cəmləməkdə çətinlik və düşüncənin yavaşlaması, günahkarlıq və ya dəyərsizlik hissləri bu sıraya aiddir".
Fidan bildirib ki, normal qış yorğunluğu bir neçə gün ərzində aradan qalxır. Lakin mövsümi depressiyanın simptomları həftələrlə davam edir və insanın işini, məktəbini və sosial həyatını əhəmiyyətli dərəcədə pozur.
Onun sözlərinə görə, qış aylarında işığa məruz qalma müddəti qısa olduğundan, melatonin hormonu normaldan daha uzun müddət ifraz olunur:
"Bu, yuxunun artmasına, enerjinin azalmasına və qida qəbulunun artmasına səbəb olur. Eyni zamanda, gün işığı azaldıqda serotonin istehsalı da azalır. Serotoninin azalması depressiyaya, halsızlığa və apatiyaya səbəb olur. Bütün bunlar bioloji saatın və ya sirkadian ritmin pozulmasına gətirib çıxarır".
Bəs, kimlər daha çox risk altındadır?
Fidan qış depressiyasının müəyyən qruplarda daha çox yayıldığını qeyd edərək, “Bu vəziyyət qadınlarda daha çox yayılıb və ümumiyyətlə 20-40 yaşları arasında başlayır. Qışda gün işığı saatlarının xeyli qısaldığı Norveç, Kanada və Şimali Avropa kimi bölgələrdə daha çox yayılıb. Türkiyədə isə Şərq və Şimal bölgələrində daha çox özünü göstərir”,-deyə bildirib.
Süleyman