Hansı yaşdan sonra xərçəng riski azalır?

Yaşlanma ilə əlaqədar xərçəng riski maraqlı və əks nəticələr ortaya qoyur. Genetik mutasiyaların onilliklər boyu yığılması səbəbindən xərçəng riski 60 və 70 yaşlarda artır. Ancaq maraqlıdır ki, 80 yaşdan sonra bu risk azalır. Yeni bir araşdırma bu maraqlı fenomenin səbəbini izah edir.

Qaynarinfo "Science Alert"ə istinadən xəbər verir ki, araşdırma beynəlxalq alimlər qrupu tərəfindən aparılıb. 

Tədqiqatçılar siçanlarda ağciyər xərçəngini təhlil edərək alveolar tip 2 (AT2) kök hüceyrələrinin davranışını müşahidə ediblər. Bu hüceyrələr ağciyərlərin yenilənməsi üçün həyati əhəmiyyət daşıyır və ağciyər xərçənglərinin əksəriyyəti məhz bu hüceyrələrdən başlayır.

NUPR1 və hüceyrə yenilənməsinin məhdudlaşdırılması

Yaşlı siçanlarda NUPR1 adlı bir zülalın daha yüksək səviyyədə olduğu aşkar edilib. Bu zülal hüceyrələrin demir çatışmazlığı varmış kimi davranmasına səbəb olur və yenilənmə sürətini azaldır. Beləliklə, həm sağlam, həm də xərçəngli hüceyrələrin böyüməsi məhdudlaşdırılır.

Nyu-Yorkdakı Memorial Sloan Ketterinq Xərçəng Mərkəzindən Xueqian Zuanq deyir:

"Yaşlanan hüceyrələrdə əslində daha çox dəmir var, lakin səbəbləri tam başa düşülməyən şəkildə, onlar sanki kifayət qədər dəmirləri yoxmuş kimi davranırlar. Bu isə onların yenilənmə qabiliyyətini və xərçəngin nəzarətsiz böyümə meylini itirməsinə səbəb olur".

Bununla yanaşı, insan hüceyrələri üzərində aparılan araşdırmalar göstərib ki, yaşlı hüceyrələrdə daha çox NUPR1 mövcuddur və bu, hüceyrələrə çatdırılan dəmir miqdarını azaldır. NUPR1 səviyyəsi süni şəkildə azaldıldıqda və ya dəmir səviyyəsi artırıldıqda hüceyrələrin böyümə qabiliyyəti yenidən artır.

Gələcək üçün yeni ümidlər

Bu tapıntılar alimlərə yaşlı insanlarda dəmir metabolizmasını hədəfləyən müalicələri araşdırmaq üçün yeni imkanlar təqdim edir. Məsələn, uzunmüddətli COVID-19 təsirlərindən əziyyət çəkənlərdə bu cür müalicələr ağciyər funksiyasını bərpa edə bilər.

Bundan əlavə, dəmirin səbəb olduğu ferroptozis (hüceyrə ölümü) ilə bağlı xərçəng müalicələrinə yeni perspektivlər yaranıb. Araşdırmalar göstərib ki, yaşlı hüceyrələrdə ferroptozis daha az rast gəlinir və bu, onları ferroptozis əsaslı xərçəng müalicəsinə daha davamlı edir. Buna görə də bu tip müalicənin erkən mərhələlərdə sınaqdan keçirilməsi daha çox uğurla nəticələnə bilər.

Memorial Sloan Ketterinq Xərçəng Mərkəzindən  başqa bir xərçəng bioloqu Tuomas Tammela isə bu barədə belə deyir:

"Gənc yaşlarda baş verən hadisələr, sonrakı yaşlarda baş verənlərdən daha təhlükəli ola bilər. Buna görə də gənclərin siqaret çəkməkdən, günəşdə həddən artıq yanmaqdan və digər aşkar kanserogen təsirlərdən qorunması düşündüyümüzdən daha da əhəmiyyətlidir".

Şəxsi yanaşma önəmlidir

NUPR1-in təsiri və kök hüceyrə funksiyası (sağlam yenilənmə və xərçəngli böyümə) haqqında daha çox məlumat öyrənmək vacibdir. Bununla belə, bu tapıntılar hər yaşda xərçənglə mübarizə üçün əhəmiyyətli bir istiqamət təqdim edir.

Xərçəng müalicəsində xəstənin yaşı, xərçəng növü və mərhələsi, eləcə də digər tibbi vəziyyətlər nəzərə alınmalıdır. Müalicələr nə qədər fərdiləşdirilərsə, o qədər effektiv ola bilər.

Zuanq belə deyir: "Yaşlanmanın xərçəng biologiyasına necə təsir göstərdiyi ilə bağlı hələ də çox şey naməlumdur".

Aydın