Həkimlərin “məşəqqətli cadugər” adlandırdığı qadın KONKRET

Akademik tibbə meydan oxuyan tibb bacısı: Elizabet Kenni necə məşhurlaşdı?

Heç düşünmüsünüzmü, yüksək elmi dərəcələri olmayan, lakin böyük şəfqətə, müşahidə qabiliyyətinə və akademik doqmalara qarşı çıxmaq cəsarətinə malik insanlar neçə-neçə insanın həyatını dəyişə biliblər? Avstraliyalı tibb bacısı Elizabet Kenninin həyat hekayəsi bu baxımdan çox təsirlidir.

1911-ci ildə Avstraliyanın Kvinslend ştatında, ucqar və sərt təbiətli kənd yerlərində poliomielit — uşaq iflici xəstəliyi ilə mübarizə aparmaq lazım gəlirdi. Bu, tibb üçün son dərəcə çətin dövr idi. Xəstəliyə qarşı peyvənd hələ mövcud deyildi və infeksiya uşaqlarda ağır iflicə, hərəkət qabiliyyətinin itirilməsinə, bəzən isə həyati təhlükəli fəsadlara səbəb olurdu.

Gənc tibb bacısı Elizabet Kenni ucqar bir yaşayış məntəqəsində nəfəs almaqda çətinlik çəkən, əzaları ağrı və əzələ spazmları səbəbindən hərəkətsiz qalan uşaqlarla üz-üzə idi. Ən yaxın həkimə çatmaq üçün atla bir sutkadan çox yol getmək lazım gəlirdi. Çarəsiz vəziyyətdə qalan Kenni şəhərdəki həkim Eneas Makdonelə teleqram göndərərək nə etməli olduğunu soruşdu. Aldığı cavab isə ümidsiz səslənirdi: xəstəliyin xüsusi müalicəsi yoxdur, yalnız xəstələrin əzabını yüngülləşdirmək mümkündür.

Həmin dövrdə rəsmi tibb iflic olmuş qol və ayaqların gips sarğılar və metal şinlər vasitəsilə uzun müddət hərəkətsiz saxlanmasını tövsiyə edirdi. Həkimlər hesab edirdilər ki, əzələlər istirahət etməli, ətraflar isə sabit vəziyyətdə qalmalıdır. Lakin uzunmüddətli hərəkətsizlik əzələ zəifliyini və oynaqların sərtliyini daha da ağırlaşdıra, xəstələrin reabilitasiyasını çətinləşdirə bilirdi.

Kenni isə xəstələri müşahidə etdikcə fərqli nəticəyə gəlirdi. O, xüsusilə kiçik uşaqların vəziyyətinə diqqət yetirir, əzələlərdəki ağrılı spazmların onların hərəkət qabiliyyətinə necə təsir etdiyini anlamağa çalışırdı. Onun qənaətinə görə, ətrafları sərt şəkildə hərəkətsiz saxlamaq əvəzinə, ağrını azaltmaq və mümkün olduqda hərəkəti qorumaq daha faydalı ola bilərdi.

Kenni yun parçaları isti suda isladaraq xəstələrin ağrıyan əzələlərinə qoymağa başladı. İsti kompreslər ağrını və əzələ spazmlarını yüngülləşdirməyə kömək edirdi. Bunun ardınca o, uşaqların ətraflarını ehtiyatla hərəkət etdirməyə, oynaqların hərəkətliliyini qorumağa və itirilmiş funksiyaların bərpasına çalışırdı.

Bu yanaşma o dövrün geniş yayılmış müalicə prinsiplərindən fərqlənirdi. Kenni üçün əsas məqsəd ətrafları sadəcə hərəkətsiz saxlamaq deyil, xəstənin imkan daxilində hərəkət qabiliyyətini qorumaq və bərpa etmək idi.

Lakin onun metodları tibbi dairələrdə dərhal qəbul edilmədi. Ənənəvi yanaşmanı müdafiə edən həkimlər Kenninin üsullarına şübhə ilə yanaşırdılar. O isə müşahidələrinə və xəstələrlə gündəlik iş təcrübəsinə əsaslanaraq öz mövqeyini müdafiə edirdi.

Zaman keçdikcə Kenni daha geniş auditoriyaya çıxmağa çalışdı. O, ABŞ-a səfər etdi və Minneapolisdə fəaliyyətini davam etdirdi. Onun müalicə yanaşması burada da maraq doğurdu, tərəfdarlar qazandı və poliomielitdən sonra reabilitasiya məsələlərinin müzakirəsinə təsir göstərdi.

Elizabet Kenninin həyat hekayəsi tibb tarixində mühüm bir sualı gündəmə gətirir: xəstələrin real ehtiyacları ilə kökləşmiş tibbi təsəvvürlər arasında ziddiyyət yarandıqda, həkimlər və tibb işçiləri hansı yolu seçməlidirlər?

Onun təcrübəsi göstərirdi ki, xəstəni diqqətlə müşahidə etmək, ağrısını azaltmağa çalışmaq və reabilitasiyanın əhəmiyyətini anlamaq böyük dəyər daşıyır. Bununla belə, Kenninin metodlarının nəticələri və müasir fizioterapiyanın inkişafına təsiri barədə tarixi iddiaları ehtiyatla qiymətləndirmək lazımdır. Onun yanaşması öz dövründə geniş mübahisələr doğurmuş, sonrakı tibbi tədqiqatlar isə poliomielitin müalicəsi və reabilitasiyası barədə təsəvvürləri əhəmiyyətli dərəcədə dəyişdirmişdir.

Elizabet Kenni bütün mübahisələrə baxmayaraq, tibbdə fərqli düşünməyin və xəstənin vəziyyətinə diqqətlə yanaşmağın simvollarından birinə çevrildi. Onun hekayəsi xatırladır ki, bəzən irəliləyiş üçün təkcə bilik deyil, mövcud yanaşmaları sorğulamaq cəsarəti də lazımdır.

Çünki tibbin mərkəzində nəzəriyyələr və mübahisələr deyil, hər şeydən əvvəl insan dayanır.

Hazırladı: Rəsmiyyə Şərifova 

KONKRET.az