Hərbi, iqtisadi və siyasi qovuşma

Çoxşaxəli təhdidlər dövründə sadiq müttəfiqliyin mühüm əhəmiyyəti

Dövlətlərarası diplomatik təmaslar hər zaman xüsusi strateji əhəmiyyət daşıyır. Yaxın günlərdə Azərbaycan Respublikasının xarici işlər naziri Ceyhun Bayramov ilə Pakistan İslam Respublikasının Baş nazirinin müavini, xarici işlər naziri Məhəmməd İshaq Dar arasında baş tutan telefon danışığı mühüm gedişlərin həlledici xəttidir.

İkitərəfli tərəfdaşlığın ənənəvi dinamikası qitələrarası təhlükəsizlik mexanizmlərinin yenidən formalaşmasına yönəlmiş tarixi hadisədir. Tərəflərin səsləndirdiyi fikirlər nümayiş etdirir ki, rəsmi Bakı ilə İslamabad mövcud regional təhdidlərə, xaricdən gələn risklərə qarşı tam müştərək müdafiə platforması yaratmaq əzmindədirlər. İllərdir sınaqdan çıxmış mənəvi qardaşlıq bağları indiki reallıqlarla uzlaşaraq qlobal güclərin strateji meydanında yeni inam mərkəzinin parlamasını şərtləndirir. Yüksək rütbəli diplomatların toxunduğu hər məsələ gələcək fəaliyyət planının ilkin eskizlərini hazırlayır.

İki tərəfdaş ölkə arasında tarixən şəkillənmiş səmimi münasibətlər hazırkı çağırışlara adekvat reaksiya verilməsi məqsədilə mükəmməl inkişaf səviyyəsinə qaldırılır. Pakistan ilə Azərbaycan fərqli fəzalarda kəsişən coğrafiyalarda qərarlaşmaqla, analoji həssas təhdidlərlə bilavasitə üzləşirlər. Təhlükəli hallardan qorunmaq naminə iqtisadi, hərbi, tranzit və logistika sahələrinin inteqrasiyası mənfi risklərə qarşı ortaq immunitet qazanmaq missiyası daşıyır. Şəriklik prinsiplərinə sadiq fəaliyyətlər vacib həqiqətlərin dünya ictimaiyyətinə aşılama prosesini xeyli asanlaşdırır.

Yaxın Şərq regionunda alovlanan və qanla yazılan qarşıdurmalar bütün planetin ən mühüm narahatlıq nöqtəsinə çevrilmiş vəziyyətdədir. İki dövlət nümayəndəsinin vacib telefon dialoqunda kəskin eskalasiya meyllərinə xüsusi yer ayrılması olduqca düzgün atılmış həlledici gediş sayılmalıdır. Adıçəkilən ərazidə cərəyan edən silahlı toqquşmalar dar çərçivələri sürətlə yararaq ətraf regionlara dağıdıcı dalğalar yaymaq potensialına malikdir. Azərbaycan, həmçinin Pakistan kimi aparıcı ölkələr ağır destablizasiya risklərinə qarşı ortaq cəbhədən yanaşaraq ehtimal edilən hərbi sarsıntıların qarşısını almaq üçün çoxsaylı qabaqlayıcı aksiyalar şəbəkəsi işləyib hazırlayırlar.

Fevral ayında Vaşinqton mərkəzində reallaşan Sülh Şurasının ilk iclasından törəyən məsələlərin Ceyhun Bayramov və Pakistanın müvafiq rəsmisi tərəfindən geniş şəkildə müzakirəyə çıxarılması beynəlxalq proseslərin ümumi axınında mərkəzi yer tutur. Amerikanın paytaxtında təşkil edilən tarixi sammit qlobal qüvvələrin fəaliyyətini sülh arxitekturasında tənzimləmək missiyası daşıyır. Azərbaycanın sammitdə ən ali ranqda iştirak etməsi qeyri-sabit Qafqaz zonasında rəsmi Bakının dominant xarakterini nümayiş etdirməklə yanaşı, beynəlxalq həmrəylik proseslərində adil moderator statusunu tam şəkildə rəsmiləşdirir. Mövcud şurada irəli sürülən təməl strategiyalar gələcək illərdə beynəlxalq ziddiyyətlərin həll edilməsi üçün təzə diplomatik alətlər yaradacaq. Vaşinqtonda keçirilən vacib müzakirələrdən dərhal sonra Pakistan xarici idarəsi rəhbərinin həmkarı ilə əlaqə saxlaması İslamabad üçün həmin qaydaların olduqca mühüm əhəmiyyət daşıdığını təsdiqləyir. Təmaslar sayəsində iki dost ölkənin ehtimal olunan münaqişələrdə koordinasiyalı addımlar atacağı mütləq şəkildə aydınlaşır. Sülh çağırışlarının daxilindəki dərin siyasi gedişləri dəqiq anlamaq lazımdır. Amerika administrasiyasının fəal iştirakı ilə reallaşan gedişlər Qafqazda əbədi sabitliyin konturlarını çəkir, həm də digər sadiq müttəfiq ölkələrin ehtimal olunan hücumlardan qorunmasını gücləndirir.

* * *

İki əbədi qardaş respublikanın qlobal terrorizmə, destruktiv separatizm cərəyanlarına, habelə radikal ekstremizm elementlərinə qarşı mütəşəkkil cəbhədən mübarizə aparması geniş ərazidə daimi təhlükəsizliyin qarantı statusunu möhkəm tutacaq. Cənubi Qafqazda Ermənistan rəhbərliyinin əsassız şəkildə silahlandırılması, revanşist xülyalara düşərək sabitliyi pozmaq istəkləri qarşısında yaradılan müttəfiqlik əlaqələri aqressiv niyyətli dövlətlərə verilən ən sərt cavabdır. İslamabadın beynəlxalq miqyasda qətiyyətli formada daim rəsmi Bakının tarixi ərazi bütövlüyünü tərəddüdsüz dəstəkləməsi inkaredilməz nailiyyətlər sırasındadır. Mükəmməl sadiqlik faktları dəstək zəncirinin zəifləməz xarakter daşıdığını təsdiq edir. Qarşılıqlı addım olaraq Azərbaycanın Kəşmir məsələsində ədalətli nizamı, haqqın dərhal qorunmasını qəti addımlarla fəal təbliğ etməsi tərəfdaşlıq etibarının zirvəsidir. Beləliklə, qanunların təməl prinsipləri ortaq güc vasitəsilə bərpa olunacaq.

Diplomatik danışıqların məntiqi nəticəsi qismində hər iki tərəfin infrastruktur xətlərinin vahid iqtisadi mexanizm halında qovuşdurulması qaçılmaz xarakter daşıyır. Asiya materiki ilə Avropa zonasını əlaqələndirən mühüm nəqliyyat marşrutları hazırda intensiv irəliləyiş fazasında qərarlaşır. Pakistan tərəfinin beynəlxalq Çin dəhlizi layihəsi ilə qlobal ticarət magistrallarına nəzarət edən əsas tranzit dövlətlər qrupuna daxil olması inkaredilməz aksiomdur. Rəsmi Bakı isə möhtəşəm Orta Dəhliz tranzit layihəsinin əsas mühərrik qüvvəsi statusunda, Qərb ilə Şərq, habelə Şimal ilə Cənub qovşaqlarının dəqiq mərkəzində ucalır. Sadalanan faktorların işığında, ikili ticarət marşrutlarının sinxron fəaliyyətə daxil olması logistik xərclərin kəskin şəkildə aşağı düşməsinə, irihəcmli yüklərin mənzilbaşına sürətlə çatdırılmasına ideal şərait yaradacaq. Zəngəzur dəhlizinin açılaraq tam aktiv fəaliyyətə keçməsi sayəsində Pakistan iqtisadiyyatının məhsullarının Türkiyə üzərindən Avropa bazarlarına çıxış qazanması üçün unikal pəncərə formalaşacaq. Məhz fəal məsləhətləşmələrin davamında sərhədlərin aktiv şəkildə ticarətə uyğunlaşdırılması, lüzumsuz tranzit maneələrinin qəti olaraq aradan götürülməsi qlobal əhəmiyyətli gedişlər olacaq.

Siyasi münasibətlərin yalnız rəsmi dəhlizlərdə, qapalı iclas salonlarında məhdudlaşması kifayət sayılmır. Qabaqcıl tərəfdaşlıq əlaqələri cəmiyyətlərin ictimai həyatına, intellektual inkişaf sferasına möhkəm köklərlə nüfuz etməlidir. Yüksək çinli diplomatların danışıqlarında toxunulan mövzuların yeni mərhələyə keçəcəyi digər mühüm fəaliyyət istiqaməti məhz elm, təhsil, habelə informasiya təhlükəsizliyi olacaq. Hazırkı rəqəmsal erada kibertəhlükəsizlik dövlətlərin milli müdafiə konsepsiyasının ayrılmaz elementidir. İnformasiya məkanında baş verən intensiv hibrid hücumlar, kütləvi manipulyasiya cəhdləri qarşısında iki qardaş dövlətin kibermüdafiə sahəsində mütəşəkkil proqramlar həyata keçirməsi mütləq şərtdir. Gələcək aylar ərzində informasiya mütəxəssislərinin iştirakı ilə ortaq kiber poliqonların yaradılması, milli serverlərin qorunması məqsədilə innovativ proqram təminatlarının ərsəyə gətirilməsi yüksək ehtimalla proqnozlaşdırılır. Ali təhsil ocaqları, nüfuzlu universitetlər arasında mübadilə təşəbbüslərinin, ortaq tədqiqat qruplarının, texnoparkların təsisi fundamental nailiyyətlər siyahısına əlavə ediləcək.

* * *

Münaqişə ocaqlarında tərəflərin barışmaz mövqeyi davamlı olaraq qlobal nizamı sarsıdır. Hər iki paytaxt yaxşı dərk edir ki, Fələstin problemi, ümumilikdə ərəb coğrafiyasındakı dağıdıcı xaos dinc danışıqlar masasında, sivil beynəlxalq hüquq normaları çərçivəsində tənzimlənməlidir. Regional sabitliyin təmini üçün ədalətli qərarların çıxarılması, kənar qüvvələrin neokolonial siyasətinin ləğv edilməsi mütləqdir. Bakı beynəlxalq qoşulmama hərəkatına verdiyi tarixi töhfələrlə sülhün tərəfdarı kimi çıxış edərək tərəfləri dialoqa çağırır. Pakistan isə regionda geniş çəkiyə malik aktiv tərəf qismində həlledici danışıqlar prosesində effektiv platforma rolunu oynamaq iqtidarındadır. Dinamik dəyişikliklər onu göstərir ki, tərəflərin sıx koordinasiyası Yaxın Şərqdə barışın yaranması üçün güclü mexanizm təklif edəcək. Şərqlə Qərbin kəsişməsində, olduqca həssas yarımadalar qrupunda yerləşən ölkələr kimi gərginliyin artması onlara yolverilməz hesab edilir. Gələcəkdə Yaxın Şərq sülh platformalarında Azərbaycan rəsmiləri ilə yanaşı Pakistan tərəfinin aktiv diplomatik iştirakı proqnozlaşdırılır. Müştərək çağırışlar, müştərək bəyannamələr qan tökülməsinin qarşısını alan qüvvətli səddə çevriləcək. Belə tarixi nailiyyət diplomatiya elminin zirvə nöqtəsi sayılacaq.

İki rəsmi şəxsin strateji xəritə üzərindəki qlobal proyeksiya radiusunu təsəvvür etdikdə olduqca nəhəng, qüdrətli fəaliyyət mexanizminin reallığa çevrildiyinin şahidi oluruq. Dövlət başçısının inamlı liderliyi ilə həyata keçirilən xarici siyasət kursu bütün dünya tərəfindən böyük rəğbətlə, eyni zamanda, dərin hörmətlə qarşılanır. Sülh Şurasındakı mərkəzi mövqe diplomatik ağılın möhtəşəm təntənəsidir. İslamabad ölkəmizin təntənəsini Asiya coğrafiyasında daim müdafiə edən sədaqətli, polad iradəli dayağıdır. Yaradılan siyasi arxitektura iki xalqın işıqlı, parlaq gələcəyini əbədi təmin edəcək mükəmməl nizamın aydın göstəricisidir.

Yusif ŞƏRİFZADƏ
XQ