Hərbi təcavüzdən xilas olmağın Azərbaycan nümunəsi

Prezident İlham Əliyevin diplomatik və sərkərdəlik məharəti Qarabağın 30 illik işğalını tarixə qovuşdurdu

Cənubi Qafqaz post-münaqişə dövründə köklü keyfiyyət dəyişikliklərinə məruz qalaraq regional təhlükəsizlik sisteminin tamamilə yenidən qurulması mərhələsinə qədəm qoyub. Bu transformasiyanın konseptual oxunu Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin yürütdüyü və hərbi-siyasi güclə diplomatik təsir mexanizmlərini sintezinin formalaşdırdığı dövlət strategiyası təşkil edir.

Azərbaycan Prezidenti, Ali Baş Komandanın rəhbərliyi ilə 44 günlük Vətən müharibəsində əldə olunan hərbi zəfər yalnız status-kvonun ləğvi ilə kifayətlənmədi, beynəlxalq hüququn normalarına tam uyğun olaraq regionda güc balansını Bakının lehinə dəyişdirdi. Ələlxüsus, bunun məntiqi davamı olaraq, İlham Əliyev regional münaqişələrin həlli nəzəriyyəsində nadir görünən uğura imza ataraq, cəbhədəki mütləq üstünlüyü diplomatik masada institusional sülhə çevirdi. Ölkəmizin başçısı məğlub tərəfə sülhün şərtlərini diqtə edən ədalətli aktor kimi dünyaya yeni sülh modeli nümunəsini göstərdi.

Azərbaycan lideri 6 il əvvəl dünyaya sübut etdi ki, siyasi ədalət termininin kökünə balta çalmış Ermənistan keçmiş rəhbərlərinin illər ərzində ölkələrini “sülhsevər” kimi təqdim etmək cəhdləri əsaslandırılmamış illüziyadan başqa bir şey deyil. İrəvanın 2020-ci ilə qədər Qarabağ münaqişəsi ətrafında atdığı addımlar sülhü deyil, işğalı leqallaşdırma cəhdlərindən başqa bir şey olmayıb.

İkinci Qarabağ müharibəsinin gedişində münaqişə zonasından yüzlərlə kilometr kənarda yerləşən Gəncə, Bərdə və Tərtər kimi mülki şəhərlərin ballistik raketlərlə hədəfə alınması beynəlxalq hüququn və BMT konvensiyalarının kobud şəkildə pozulmasının bariz nümunəsi idi. 2020-ci il kapitulasiyasından sonra belə, Ermənistanın daxilindəki revanşist qüvvələr dinc birgəyaşayış konsepsiyasına mane olmaqda davam edirdilər. Yalnız 2023-cü ilin sentyabrında həyata keçirilən lokal xarakterli antiterror tədbirlərindən sonra Bakının güc diplomatiyasının “dəmir yumruğ”u hayların rüsvayçı və zərərli “ideologiyasının” tabutuna mismarları vurdu. Və bundan sonra Nikol Paşinyan hökumətinin yaranmış reallıqları qəbul etməkdən savayı yolu qalmadı. Məhz Azərbaycan Ordusunun cərrahi dəqiqliklə həyata keçirdiyi əməliyyat, hərbi-strateji gediş İrəvandakı siyasi rəhbərliyi regional reallıqların qəbuluna vadar etdi.

***

Bu gün regionda bərqərar olan sülh arxitekturasının normativ-hüquqi çərçivəsini məhz Azərbaycanın müəllifi olduğu 5 fundamental prinsip təşkil edir. Beynəlxalq hüququn prinsiplərinə söykənən bu siyasi-hüquqi baza – suverenliyin və ərazi bütövlüyünün qarşılıqlı tanınması, ərazi iddialarından hüquqi imtina, sərhədlərin delimitasiya və demarkasiyası, nəqliyyat-kommunikasiya xətlərinin deblokadası – Cənubi Qafqazda strateji sabitliyin təməl sütunlarıdır. Ermənistanın qeyri-səlis müqavimət göstərmək və üçüncü tərəflərin vasitəçilik monopoliyasından istifadə edərək vaxt qazanmaq cəhdlərinə baxmayaraq, Prezident İlham Əliyevin sərt, ardıcıl və kompromissiz diplomatik manevrləri İrəvana Bakının şərtləri daxilində sülh mətnini qəbul etdirdi. Bu kontekstdə Azərbaycan günümüzdə təkcə qalib dövlət deyil, həm də Cənubi Qafqazın yeni normativ nizamının yeganə arxitektorudur.

Müasir siyasi tarixin müqayisəli analizi Prezident İlham Əliyevin əldə etdiyi diplomatik nəticənin miqyasını daha bariz şəkildə üzə çıxarır. Təxminən 80 il əvvələ istinad etsək, görərik ki, İkinci Dünya müharibəsi 1945-ci ildə hərbi müstəvidə yekunlaşsa da, Qərbi Avropanın iki güclü dövləti – Fransa və Almaniya arasında tarixi barışıq və institusional sülh çərçivəsini müəyyən edən Yelisey müqaviləsi yalnız 18 il sonra – 1963-cü ildə imzalanmışdır. Ali Baş Komandan İlham Əliyev isə 2023-cü ildə reallaşdırdığı 23 saatlıq antiterror əməliyyatı ilə suverenliyin mütləq bərpasından cəmi iki illik qısa tarixi mərhələdə Ermənistanı sülh masasında yekun razılığa gətirməyə müvəffəq oldu. Sülh müqaviləsinin ABŞ-ın vasitəçiliyi ilə 2025-ci il avqustun 8-də paraflanması vaxtilə hərbi güclə azad edilmiş suveren hüquqların beynəlxalq müstəvidə tam və dönməz şəkildə təsbit olunması deməkdir.

İrəvanın öz əsas qanunundan və dövlət aktlarından Azərbaycana qarşı ərazi iddialarını ihtiva edən bəndləri çıxarmağa razı olması, konstitusiya islahatına başlaması Bakının çəkindirmə siyasətinin birbaşa nəticəsidir. Prezident İlham Əliyev hərbi zəfəri diplomatik paritetlərlə tamamlayaraq, Cənubi Qafqazda onilliklər boyu davam edən geostrateji qeyri-müəyyənliyə son qoydu, regionu daxili münaqişələr zonasından qlobal nəqliyyat və enerji habına çevirən yeni geoiqtisadi erasını başlatdı.

Tacir SADIQOV
XQ