Icma.az
close
up
RU
Menu

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

Futbol turniri valideynlərin davranışına görə dayandırıldı

İtaliyadan Ukraynaya yeni hərbi dəstək: İki peykin radar məlumatları veriləcək

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

“Boranı” restoranı ilə bağlı iddia: Tək gəldiyi üçün müştəriyə girişə icazə verilmədi

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

Braziliya futbolunun əfsanəsi 11 il sonra futbola qayıtdı...

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

Uşaqlarınızı bu əşyadan qoruyun Azərbaycanlı həkim (VİDEO

Gündə 50 qramdan çox təmiz etanol içmək demensiya riskini 29 faiz artırır

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

Dövlət bu xəstələrin də müalicə pulunu ödəyəcək?

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

Küləkli havada uşaqlarda qulaq ağrısı və qulaq iltihabı riski artırmı?

Həsən bəy Zərdabi: Milləti oyadan adam və onun gizli mübarizəsi

Həsən bəy Zərdabi: Milləti oyadan adam və onun gizli mübarizəsi

Icma.az xəbər verir, Bizimyol saytına əsaslanaraq.

Azərbaycan tarixində elə şəxsiyyətlər var ki, onların fəaliyyəti yalnız gördükləri işlərlə deyil, etməyə məcbur olduqları susqunluqlarla da ölçülməlidir. Həsən bəy Zərdabi məhz bu cür şəxsiyyətlərdəndir. O, təkcə milli mətbuatın banisi deyil, eyni zamanda imperiya şəraitində milli şüuru sistemli şəkildə formalaşdıran ilk strateqlərdən biri olmuşdur.

Çar Rusiyası dövründə açıq milli çağırışların necə ağır nəticələr doğurduğunu anlayan Zərdabi, maarifçilik fəaliyyətini xüsusi üsulla qurmuşdu. Maraqlı, lakin az vurğulanan faktlardan biri odur ki, o, “Əkinçi” qəzetində bir çox məqaləni qəsdən sadə məişət mövzuları altında gizlədirdi. Torpaq, kənd təsərrüfatı, suvarma, maldarlıq mövzuları əslində xalqı iqtisadi müstəqil düşünməyə sövq etmək üçün vasitə idi.

Arxiv sənədləri göstərir ki, çar məmurları qəzetin bağlanmasını məhz “siyasi təhlükə görmədikləri” üçün uzun müddət təxirə salmışdılar. Halbuki Zərdabi milli düşüncəni açıq siyasətdən daha təsirli yolla, xalqın gündəlik həyatına nüfuz edərək formalaşdırırdı.

Az bilinən tarixi faktlardan biri də Zərdabinin Bakıda və Şamaxıda mütəmadi olaraq qeyri-rəsmi ev toplantıları təşkil etməsidir. Bu görüşlərdə o, gənc müəllimlər, mollalar və tacirlərlə bir araya gələrək xalqın gələcəyi, təhsil modeli və dil məsələləri barədə müzakirələr aparırdı. Maraqlıdır ki, bu toplantılarda iştirak edən şəxslərin bir qismi sonradan milli oyanış hərəkatının aparıcı simalarına çevrilmişdir. Zərdabi bu insanları açıq təşkilata cəlb etmirdi. Çünki yaxşı bilirdi ki, imperiya şəraitində təşkilatlanmış ideya təhlükəli görünür, amma fərdi düşüncələrin yayılması nəzarətdən yayınır.

Zərdabinin ən qətiyyətli mövqeyi ana dili ilə bağlı idi. Onun şəxsi qeydlərində qeyd olunur ki, o, rusdilli maarifin genişlənməsini “müvəqqəti fayda, uzunmüddətli fəlakət” adlandırırdı. Maraqlı faktdır ki, Zərdabi bəzi ziyalılarla münasibətini sırf bu məsələyə görə kəsmişdi. O, inanırdı ki, ana dilində düşünməyən xalq azad düşünə bilməz. Bu baxımdan Zərdabinin fəaliyyəti təkcə mədəni yox, psixoloji müstəqillik uğrunda mübarizə idi.

“Əkinçi” qəzetinin bağlanmasından sonra Zərdabi rəsmi olaraq cəzalandırılmasa da, faktiki olaraq ictimai təcridə məruz qaldı. Ona yüksək vəzifələr təklif olunmur, yazıları çap edilmir, fikirləri “təhlükəsiz” hesab edilən çərçivəyə sıxışdırılırdı.

Bu mərhələ Zərdabinin həyatında ən ağır dövr idi. Lakin maraqlı fakt budur ki, o, məhz bu dövrdə maarifçilik ideyalarını daha çox şifahi şəkildə yaymağa başlamışdı. Bəzi tədqiqatçılar hesab edir ki, Zərdabinin birbaşa təsiri ilə onlarla müəllim kəndlərdə fəaliyyətə başlamışdır.

Həsən Bəy Zərdabinin ideyaları onun sağlığında tam dərk olunmasa da, XX əsrin əvvəllərində yaranan milli mətbuat, maarif cəmiyyətləri və siyasi hərəkatlar birbaşa onun ideya xəttini davam etdirmişdir. Maraqlıdır ki, həmin dövrün ziyalıları Zərdabinin adını açıq şəkildə çəkməsələr də, onun prinsiplərini dəyişmədən qoruyurdular. Bu da onu göstərir ki, Zərdabi şəxsiyyət kultu yaratmaq yox, düşüncə məktəbi formalaşdırmaq istəyirdi.

Həsən bəy Zərdabi sübut etdi ki, imperiya şəraitində belə xalqı oyatmaq mümkündür. Yetər ki, bunu açıq şüarlarla deyil, ağıl, səbir və strateji düşüncə ilə edəsən. O, tarixdə qalmaq üçün səs-küy yaratmadı, amma yaratdığı fikir səsi bir əsr sonra belə eşidilir.

Zərdabinin ən böyük tarixi rolu qəzet nəşr etmək yox, xalqı öz dili ilə düşünməyə öyrətmək idi. Məhz buna görə də o, Azərbaycan tarixində sadəcə bir maarifçi deyil, milli şüurun memarı kimi qiymətləndirilməlidir.

Nicat İsmayılov

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:111
embedMənbə:https://bizimyol.info
archiveBu xəbər 26 Yanvar 2026 13:51 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

15 Noyabr 2026 19:14see294

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see280

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see272

Futbol turniri valideynlərin davranışına görə dayandırıldı

16 Noyabr 2026 01:15see239

İtaliyadan Ukraynaya yeni hərbi dəstək: İki peykin radar məlumatları veriləcək

15 Noyabr 2026 22:01see227

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

16 Noyabr 2026 12:04see224

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

16 Noyabr 2026 16:37see223

“Boranı” restoranı ilə bağlı iddia: Tək gəldiyi üçün müştəriyə girişə icazə verilmədi

15 Noyabr 2026 21:02see222

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

16 Noyabr 2026 01:56see222

Braziliya futbolunun əfsanəsi 11 il sonra futbola qayıtdı...

16 Noyabr 2026 00:05see211

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

16 Noyabr 2026 23:43see209

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see209

Uşaqlarınızı bu əşyadan qoruyun Azərbaycanlı həkim (VİDEO

16 Noyabr 2026 12:36see203

Gündə 50 qramdan çox təmiz etanol içmək demensiya riskini 29 faiz artırır

15 Noyabr 2026 20:52see195

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

16 Noyabr 2026 20:52see187

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see186

Dövlət bu xəstələrin də müalicə pulunu ödəyəcək?

16 Noyabr 2026 15:49see180

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see180

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

17 Noyabr 2026 01:42see176

Küləkli havada uşaqlarda qulaq ağrısı və qulaq iltihabı riski artırmı?

16 Noyabr 2026 14:44see174
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri