Icma.az
close
up
RU
Menu

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

Uşaqlarınızı bu əşyadan qoruyun Azərbaycanlı həkim (VİDEO

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

Küləkli havada uşaqlarda qulaq ağrısı və qulaq iltihabı riski artırmı?

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

Dövlət bu xəstələrin də müalicə pulunu ödəyəcək?

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

Bu ilin büdcəsində niyə profisit yaranıb?

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

Xaçmazda ev yandı, 90 yaşlı sahibəsi həlak oldu

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

Bu ərazidə yeni üç mərtəbəli məktəb TİKİLƏCƏK 9 milyonluq LAYİHƏ

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

Həsən bəy Zərdabi: Milləti oyadan adam və onun gizli mübarizəsi

Həsən bəy Zərdabi: Milləti oyadan adam və onun gizli mübarizəsi

Icma.az xəbər verir, Bizimyol saytına əsaslanaraq.

Azərbaycan tarixində elə şəxsiyyətlər var ki, onların fəaliyyəti yalnız gördükləri işlərlə deyil, etməyə məcbur olduqları susqunluqlarla da ölçülməlidir. Həsən bəy Zərdabi məhz bu cür şəxsiyyətlərdəndir. O, təkcə milli mətbuatın banisi deyil, eyni zamanda imperiya şəraitində milli şüuru sistemli şəkildə formalaşdıran ilk strateqlərdən biri olmuşdur.

Çar Rusiyası dövründə açıq milli çağırışların necə ağır nəticələr doğurduğunu anlayan Zərdabi, maarifçilik fəaliyyətini xüsusi üsulla qurmuşdu. Maraqlı, lakin az vurğulanan faktlardan biri odur ki, o, “Əkinçi” qəzetində bir çox məqaləni qəsdən sadə məişət mövzuları altında gizlədirdi. Torpaq, kənd təsərrüfatı, suvarma, maldarlıq mövzuları əslində xalqı iqtisadi müstəqil düşünməyə sövq etmək üçün vasitə idi.

Arxiv sənədləri göstərir ki, çar məmurları qəzetin bağlanmasını məhz “siyasi təhlükə görmədikləri” üçün uzun müddət təxirə salmışdılar. Halbuki Zərdabi milli düşüncəni açıq siyasətdən daha təsirli yolla, xalqın gündəlik həyatına nüfuz edərək formalaşdırırdı.

Az bilinən tarixi faktlardan biri də Zərdabinin Bakıda və Şamaxıda mütəmadi olaraq qeyri-rəsmi ev toplantıları təşkil etməsidir. Bu görüşlərdə o, gənc müəllimlər, mollalar və tacirlərlə bir araya gələrək xalqın gələcəyi, təhsil modeli və dil məsələləri barədə müzakirələr aparırdı. Maraqlıdır ki, bu toplantılarda iştirak edən şəxslərin bir qismi sonradan milli oyanış hərəkatının aparıcı simalarına çevrilmişdir. Zərdabi bu insanları açıq təşkilata cəlb etmirdi. Çünki yaxşı bilirdi ki, imperiya şəraitində təşkilatlanmış ideya təhlükəli görünür, amma fərdi düşüncələrin yayılması nəzarətdən yayınır.

Zərdabinin ən qətiyyətli mövqeyi ana dili ilə bağlı idi. Onun şəxsi qeydlərində qeyd olunur ki, o, rusdilli maarifin genişlənməsini “müvəqqəti fayda, uzunmüddətli fəlakət” adlandırırdı. Maraqlı faktdır ki, Zərdabi bəzi ziyalılarla münasibətini sırf bu məsələyə görə kəsmişdi. O, inanırdı ki, ana dilində düşünməyən xalq azad düşünə bilməz. Bu baxımdan Zərdabinin fəaliyyəti təkcə mədəni yox, psixoloji müstəqillik uğrunda mübarizə idi.

“Əkinçi” qəzetinin bağlanmasından sonra Zərdabi rəsmi olaraq cəzalandırılmasa da, faktiki olaraq ictimai təcridə məruz qaldı. Ona yüksək vəzifələr təklif olunmur, yazıları çap edilmir, fikirləri “təhlükəsiz” hesab edilən çərçivəyə sıxışdırılırdı.

Bu mərhələ Zərdabinin həyatında ən ağır dövr idi. Lakin maraqlı fakt budur ki, o, məhz bu dövrdə maarifçilik ideyalarını daha çox şifahi şəkildə yaymağa başlamışdı. Bəzi tədqiqatçılar hesab edir ki, Zərdabinin birbaşa təsiri ilə onlarla müəllim kəndlərdə fəaliyyətə başlamışdır.

Həsən Bəy Zərdabinin ideyaları onun sağlığında tam dərk olunmasa da, XX əsrin əvvəllərində yaranan milli mətbuat, maarif cəmiyyətləri və siyasi hərəkatlar birbaşa onun ideya xəttini davam etdirmişdir. Maraqlıdır ki, həmin dövrün ziyalıları Zərdabinin adını açıq şəkildə çəkməsələr də, onun prinsiplərini dəyişmədən qoruyurdular. Bu da onu göstərir ki, Zərdabi şəxsiyyət kultu yaratmaq yox, düşüncə məktəbi formalaşdırmaq istəyirdi.

Həsən bəy Zərdabi sübut etdi ki, imperiya şəraitində belə xalqı oyatmaq mümkündür. Yetər ki, bunu açıq şüarlarla deyil, ağıl, səbir və strateji düşüncə ilə edəsən. O, tarixdə qalmaq üçün səs-küy yaratmadı, amma yaratdığı fikir səsi bir əsr sonra belə eşidilir.

Zərdabinin ən böyük tarixi rolu qəzet nəşr etmək yox, xalqı öz dili ilə düşünməyə öyrətmək idi. Məhz buna görə də o, Azərbaycan tarixində sadəcə bir maarifçi deyil, milli şüurun memarı kimi qiymətləndirilməlidir.

Nicat İsmayılov

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:112
embedMənbə:https://bizimyol.info
archiveBu xəbər 26 Yanvar 2026 13:51 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

16 Noyabr 2026 12:04see266

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

16 Noyabr 2026 16:37see261

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see244

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

16 Noyabr 2026 23:43see237

Uşaqlarınızı bu əşyadan qoruyun Azərbaycanlı həkim (VİDEO

16 Noyabr 2026 12:36see235

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

16 Noyabr 2026 22:45see220

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see218

Küləkli havada uşaqlarda qulaq ağrısı və qulaq iltihabı riski artırmı?

16 Noyabr 2026 14:44see212

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

16 Noyabr 2026 20:52see211

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see211

Dövlət bu xəstələrin də müalicə pulunu ödəyəcək?

16 Noyabr 2026 15:49see209

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

17 Noyabr 2026 01:42see206

Bu ilin büdcəsində niyə profisit yaranıb?

16 Noyabr 2026 17:35see205

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see204

Xaçmazda ev yandı, 90 yaşlı sahibəsi həlak oldu

16 Noyabr 2026 20:15see203

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

17 Noyabr 2026 09:13see186

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see183

Bu ərazidə yeni üç mərtəbəli məktəb TİKİLƏCƏK 9 milyonluq LAYİHƏ

16 Noyabr 2026 18:22see176

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

16 Noyabr 2026 23:35see174

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

17 Noyabr 2026 09:14see174
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri