Hörmüz boğazından keçidin qiyməti nə qədərdir?

Vaşinqton İranın xaricdəki aktivlərinin təxminən 100 milyard dollarlıq dondurulmasını ləğv edəcəyinə söz verir

ABŞ və Oman İranı Hörmüz boğazından keçmək üçün gəmilərdən ödəniş almaq planlarından çəkindirmək üçün yol axtarırlar. Dolayı danışıqların əsas cazibəsi sadədir. AYNA.AZ-ın “The Wall Street Journal”a istinadən məlumatına görə, Vaşinqton İranın xaricdəki aktivlərinin təxminən 100 milyard dollarlıq dondurulmasını ləğv edəcəyinə söz verir.

Trampın xüsusi nümayəndəsi Stiv Uitkoff və Cared Kuşner bu həftə Qətər vasitəçiləri ilə birlikdə çıxılmaz vəziyyəti həll etmək və iyun memorandumunun necə həyata keçiriləcəyi barədə razılığa gəlmək üçün Dohaya uçublar.

Amerikalılar Tehrana bir mübadilə təklif ediblər: İran milyardlarla dondurulmuş vəsait müqabilində boğaza nəzarət iddialarından və gəmilərdən tutulan rüsumlardan imtina edəcək.

İyun müqaviləsinə əsasən, İran artıq bəzi aktivlərinə çıxış əldə etməli idi; Qətərdə saxlanılan 6 milyard dolların dondurulmasının ləğvi artıq baş verib, lakin İran boğazı bağlayanda proses dayanıb. Tehran dünən qiymətdən məmnun olmadığını açıq şəkildə bildirib. Dohadan qayıdan İran xarici işlər nazirinin müavini Kazem Qəribabadi bildirib ki, Hörmüz körfəzinə ABŞ deyil, İran komandanlıq edir. Bir az sonra hərbçilər əlavə ediblər ki, İranla razılaşdırılmış marşrutu izləməyən hər hansı bir gəmi çətinliklərlə üzləşəcək.

İranın planı hər bir gəmidən gəmi təhlükəsizliyi kimi xidmətlər üçün ödəniş almaqdır. Tehran bu cür ödənişlərdən ildə təxminən 40 milyard dollar qazanmağı gözləyir və əsas payı özündə saxlamaq istəyir.

ABŞ və Körfəz ölkələri tariflərə qarşıdır və boğazın cənub hissəsinə hüquqları olan Omanla ehtiyat planını müzakirə edirlər. Oman planına əsasən, gəmi sahibləri xüsusi fonda könüllü ianələr ödəyəcəklər və bu fonda dəniz xidmətləri ödəniləcək. Maskat artıq neft və gəmiçilik şirkətləri ilə danışıqlar aparıb ki, onlar da iştirak etməyə hazır olub-olmadıqlarını görsünlər. İran məcburi ödənişləri əhatə etmədiyi üçün bu sxemdən məmnun deyil.

Bu arada, “Bloomberg”in məlumatına görə, bəzi aparıcı Avropa gücləri artıq müharibədən sonra gəmilərin İrana və Omana xidmət haqqı ödəməli olacağı barədə razılığa gəliblər. Agentliyin mənbələri məsələnin həll olunduğunu düşünür və sadəcə belə bir fikir irəli sürürlər: İranla daha bir toqquşmadan qaçmaq nəyin bahasına olursa olsun, daha yaxşıdır.

İran boğazı öz şərtləri ilə açmağa çalışır və qazandığı təsirdən imtina etmək istəmir. Bu barədə Londonda yerləşən “Chatham House” beyin mərkəzinin Yaxın Şərq proqramına rəhbərlik edən Sanam Vakil deyib. Lakin o əlavə edib ki, boğazı pozmaq Tehran üçün onu düzgün idarə etməkdən daha asandır.

Danışıqlar aparanlar sövdələşərkən, gəmiçilik əziyyət çəkir. Ötən həftə Oman Tehranla məsləhətləşmədən alternativ marşrutu işə saldıqda, Tehran gəmilərə hücumları bərpa etdi. Amerikalılar öz zərbələri ilə cavab verdilər. Bundan sonra iki tərəf atəşkəs barədə razılığa gəldilər və danışıqlar masasına qayıtdılar.