Hüquq təhsili olmadan məhkəmə katibi olmaq: Kadr çatışmazlığının həlli, yoxsa yeni risklər?

Məhkəmə-Hüquq Şurasının qərarı ilə hüquq təhsili olmayan şəxslərin də məhkəmə iclas katibi vəzifəsinə qəbul edilməsinə imkan yaradılması məhkəmə sistemində kadr çatışmazlığının həllinə yönəlmiş praktiki addım kimi qiymətləndirilə bilər. Bu qərar, xüsusən bölgələrdə hüquqşünasların kifayət qədər olmaması fonunda strukturun işləkliyini təmin etmək məqsədi daşıyır. Əvvəllər bu vəzifəyə yalnız hüquqşünaslıq üzrə ali təhsili olan şəxslər qəbul edilirdisə, indi filologiya, fəlsəfə, tərcümə, jurnalistika, tarix, psixologiya, sosiologiya, beynəlxalq münasibətlər və digər humanitar-sosial ixtisas məzunları da bu sahəyə daxil ola biləcəklər.

Bu dəyişiklik bir neçə mühüm sualı gündəmə gətirir. Bir tərəfdən, məhkəmələrin iş yükünün artdığı, bölgələrdə kadr tapılmadığı və texniki vəzifələrin yerinə yetirilməsində çevikliyin azaldığı bir dövrdə agentliyin geniş ixtisas bazasından istifadə etməsi rasional görünə bilər. Məhkəmə iclas katibinin funksiyaları protokollaşdırma, iclasın gedişinin qeydə alınması, yazışmaların aparılması, sənədlərin düzgün rəsmiləşdirilməsidir və ümumilikdə hüquqi təhsildən çox dəqiqlik, savadlı yazı qabiliyyəti və intizam tələb edir. Filologiya, tərcüməçilik və ya jurnalistika ixtisası olan şəxslərin yazı mədəniyyətinin daha güclü olması bu sahədə üstünlük də hesab edilə bilər.

Digər tərəfdən, hüquq təhsilinin tələb olunmaması məhkəmə proseslərinin keyfiyyəti ilə bağlı narahatlıqlar da yaradır. Çünki iclas katibi məhkəmə prosesinin ayrılmaz hissəsidir və protokollar çox zaman inzibati və ya məhkəmə qərarlarının əsaslandırılmasında mühüm rola malikdir. Katibin hüquqi terminologiyanı bilməməsi, prosessual qaydaları dərindən anlamaması sənədləşmədə səhvlərə yol açarsa, bu, həm prosesin uzanmasına, həm də tərəflər arasında narazılıqlara səbəb ola bilər. Buna görə də dəyişiklik yalnız kadr qıtlığının aradan qaldırılması kimi yox, həm də hazırlıq kurslarının, peşə təlimlərinin gücləndirilməsi ilə paralel həyata keçirilməlidir.

Reallıq göstərir ki, bir çox ölkələrdə məhkəmə katibi və ya məhkəmə administrasiyası sahəsində çalışan şəxslər üçün hüquq təhsili məcburi deyil, lakin onlar uzunmüddətli təlimlərdən keçirlər. Əgər analoji model Azərbaycanda da tətbiq edilərsə, yəni hüquqi əsaslar, prosessual normalar və sənədləşmə qaydaları üzrə intensiv tədris proqramları təşkil olunarsa, bu dəyişiklik həm sistemin yükünü azaldar, həm də işin keyfiyyətinə mənfi təsir göstərməz.

Qərarın sosial aspekti də diqqət çəkir. Belə ki, humanitar və ictimai sahə məzunlarının dövlət qurumlarında iş tapmaqda çətinlik çəkdiyi şəraitdə bu addım onlara yeni imkanlar yaradır. Bu həm məşğulluq səviyyəsinə, həm də kadrların daha optimal bölgüsünə müsbət təsir edə bilər.

Nəticə olaraq, hüquq təhsili olmayanların məhkəmə iclas katibi kimi işə qəbul edilməsi mexanizmi düzgün tətbiq olunduğu təqdirdə sistemin effektivliyini artırmaq üçün real vasitəyə çevrilə bilər. Lakin bu proses yalnız genişlənmiş ixtisas siyahısı ilə məhdudlaşmamalı, mütləq şəkildə peşə hazırlığı, sertifikatlaşdırma və davamlı təlim mexanizmləri ilə dəstəklənməlidir. Əks halda, kadr çatışmazlığı aradan qalxsa da, məhkəmə proseslərinin dəqiqliyi və etibarlılığı sual altına düşə bilər.

Leyla Mirzə, Bizimyol.info