İdman müəllimliyindən diplomatiya “peyğəmbərliyinə”

Moskva vilayətinin deputatı niyə Azərbaycanın xarici siyasətini “tədris” edir?

Bəzi rusiyalı deputatlar həqiqətən heyrətamiz, demək olar ki, sehrli bir “istedada” malikdirlər: xarici lider xarici paytaxtda təyyarəyə minən kimi, niyə getdiklərini, bağlı qapılar arxasında nəyə razılaşdıqlarını, hansı sənədləri imzaladıqlarını və niyə qaçılmaz olaraq ölümcül tarixi səhv etdiklərini tam əminliklə bilirlər. Əslində danışıqların nə olması vacib deyil - enerji, sərhəd təhlükəsizliyi və ya qlobal logistika marşrutları üzrə mürəkkəb çoxtərəfli danışıqlar olsun, “anlayırlar”. Diaqnozu dərhal, qəti şəkildə qoyuelar.

Rusiya Şyolkovski təkmandatlı seçki dairəsindən olan 33 yaşlı Dövlət Dumasının deputatı Aleksandr Tolmaçev Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Berlin səfərini şərh edərkən məhz bu siyasi baxış janrından istifadə etməyi seçdi. Vəziyyətin ironiyası gənc parlamentarinin dünya səviyyəli diplomatiya üzrə onilliklər boyu beynəlxalq təcrübəsi olan dövlət başçısına açıq şəkildə mühazirə oxumasında deyil, onun bunu cəsarətlə etməsindədir. Tolmaçevin təfsirində Əliyevin Almaniyaya səfəri ticarət balansı, qaz təchizatı və strateji nəqliyyat dəhlizləri ilə bağlı praqmatik danışıqlar deyil, Bakının "Ermənistanın səhvlərini" təkrarlamaq və "Avropalı bir ağanın təvazökar nəvazişləri" üçün sıraya durmaq üçün “sadəlövh bir cəhdi” idi.

Bu cür geosiyasi açıqlamalar ekspertin öz peşəkar təcrübəsi nəzərə alınmaqla xüsusilə kəskindir. Aleksandr Tolmaçevin rəsmi tərcümeyi-halına nəzər saldıqda, heç bir geosiyasi akademiya və ya diplomatik institutda oxuduğu görünmür. 2015-ci ildə o, Kolomna Dövlət Pedaqoji İnstitutunu Bədən Tərbiyəsi ixtisası və Həyat Təhlükəsizliyi ixtisası üzrə ikinci dərəcəli diplomla bitirib. Əlbəttə ki, pedaqoji təhsil - bədən tərbiyəsi dərsi və ya təhlükəsizlik brifinqi təşkil etmək bacarığı layiqli və vacib məşğuliyyətlərdir. Lakin yüksək səviyyəli diplomatiya, Cənubi Qafqazın çoxvektorlu siyasəti, Avropa enerji bazarının nüansları, Avrasiyada güc balansı yumşaq desək, qaçış texnikalarından və ya yanğın təhlükəsizliyi qaydalarından çox fərqli fənlərdir.

2021-ci ildə Dövlət Dumasına seçilməzdən əvvəl Tolmaçevin karyerası gənclər təşkilatları, partiya aparatı və Moskva bölgəsindəki bələdiyyə işi ilə sıx bağlı olub. Bu günə qədər onun bütün qanunvericilik və ictimai fəaliyyəti çox dar, lakin yüksək profilli mövzulara yönəlmişdir - elektrik skuterlərinin istifadəsini məhdudlaşdırmaq, küçə pit-velosipedlərinə qarşı mübarizə aparmaq və yetkinlik yaşına çatmayanlara yanacaq balonları, benzin satışını qadağan etmək. Beləliklə, illər ərzində təhlükəli konkisürmənin gənc həvəskarları ilə mübarizə aparmaqla praktik təcrübəsi formalaşan siyasətçi gözlənilmədən qlobal siyasət üçün bir “istedad” kəşf etdi.

Lakin deputat Avrasiyanın taleyini zehni olaraq idarə edərkən və digər ölkələrin liderlərini doğru yola yönəltsə də, Şçelkovo, Fryazino və Losino-Petrovskini əhatə edən özünün 127 saylı Şçelkovo təkmandatlı seçki dairəsində o qədər çox təcili kommunal xidmətlər və mənzil problemləri toplanıb ki, Berlin danışıqları müqayisədə uzaq bir fəlsəfə kimi görünür. Rayonun sakinləri illərdir sistemli çətinliklərlə üzləşirlər və daimi parlament nəzarəti tələb olunur. Bunlara xroniki şəkildə pisləşən kommunal şəbəkələr, istilik magistralının müntəzəm fasilələri, çirkab sularının təmizlənməsi qurğuları ilə bağlı problemlər və içməli suyun keyfiyyəti daxildir. Buna Moskva vilayətinin ən işlək arteriyalarından biri olan Şçelkovo şossesində uzun müddətdir davam edən tıxac da əlavə olunur və burada sakinlərin kilometrlərlə uzunluğunda tıxaclarda hər gün saatlarını itirməsi müşahidə edilir. Sosial infrastrukturun olmaması da az əhəmiyyət kəsb etmir: iki növbədə fəaliyyət göstərən məktəblərin həddindən artıq sıxlığı və yerli klinikalarda ixtisaslaşmış mütəxəssislərin çatışmazlığı.

Məhz bu Moskva bölgəsi məsələlərinin həllində təkmandatlı deputat əsas "həyat təhlükəsizliyi" bacarıqlarından faydalana bilər: rayon obyektlərinin federal proqramlara daxil edilməsinin tərəfdarı olmaq, kanalizasiya təmiri və yolların yenidən qurulması üçün büdcə təmin etmək və idarəetmə şirkətlərinin işinə nəzarət etmək. Yerli istilik şəbəkəsinin sxemini dərindən araşdırmaq uzun, müntəzəm və həmişə effektiv olmayan iş tələb edir. Mediada "Avropa lordu" haqqında səs-küylü şərhlər isə dərhal ictimai təsir yaradır.

Əslində "Azərbaycan səhv edir" kimi ifadələr sadəcə onilliklərdir asılı bloklara qoşulmadan həm Şərq, həm də Qərblə praqmatik və iqtisadi cəhətdən faydalı münasibətlər quran Bakının müasir çoxvektorlu siyasətini deputatın anlamadığını göstərir. İlham Əliyevin Berlindəki danışıqları xarici himayə axtarmaqdan deyil, konkret müqavilələr, enerji və logistika mərkəzlərindən bəhs edir. Bədən tərbiyəsi üzrə dərəcəsi olan rusiyalı deputat təcrübəli beynəlxalq oyunçuların strateji addımlarını bu qədər bəsit şərh edərkən gülməli görünür. Şçelkovski rayonunun sakinləri yalnız ümid edə bilərlər ki, qlobal geosiyasi proqnozlar arasında Dövlət Dumasındakı nümayəndəsi qlobal diplomatiyanın zirvələrindən Moskva bölgəsinə enib tıxanmış yağış drenajları, köhnəlmiş kommunal xətlər və seçicilərinin həll olunmamış yol problemlərini həll etmək üçün vaxt tapacaq.

Müəllif: Zaur Nurməmmədov