II Qareginə qurşaqdan aşağı zərbə Şura ləğv edilir?

Fevralın 17-dən etibarən Avstriyanın Şt. Pölten şəhərində keçirilməsi planlaşdırılan Erməni Apostol Kilsəsinin 56 yepiskopdan ibarət şurasının baş tutması getdikcə daha az ehtimal olunur. Səbəb yalnız onlarla yepiskopun təşəbbüsə qarşı çıxması deyil. Məlumata görə, on nəfər yepiskop açıq şəkildə baş nazir Nikol Paşinyanın rəhbərlik etdiyi hakimiyyətlə əməkdaşlıq edərək Şuranın keçirilməsinə etiraz edib.

Bakupost.az xarici KİV-ə istinadən xəbər verir ki, bununla yanaşı, Katolikos II Qareginin altı birbaşa əməkdaşının ölkədən çıxışına qadağa qoyulub, daha dörd ruhani isə hazırda həbsdədir. Katolikosun özü də məhkəməyə çağırılıb və bu səbəbdən onun Avstriyaya səfəri faktiki olaraq mümkünsüz görünür. Mövcud vəziyyət Ermənistan hökuməti ilə Erməni Apostol Kilsəsi arasında açıq və dərin qarşıdurmaya çevrilmək üzrədir.

Hökumətin ittihamları – legitimlik və milli maraqlar

Baş nazir Nikol Paşinyanın hökuməti Katolikos II Qaregini və onun ətrafını bir sıra ciddi ittihamlarla üz-üzə qoyur. Rəsmi dairələrin iddialarına görə, kilsə rəhbərinin ruhani statusuna uyğun olmayan şəxsi həyatı, xüsusilə övladının olması faktı onun legitimliyini sual altına alır.
Bundan başqa, Katolikosun Azərbaycanla sülh prosesinə açıq şəkildə müqavimət göstərdiyi, Ermənistanın dövlət suverenliyini zəiflədən mövqelər tutduğu, Rusiya ilə qeyri-şəffaf əlaqələr quraraq ölkənin müstəqil siyasətinə mane olduğu, həmçinin korrupsiya ittihamları hökumətin əsas arqumentləri sırasındadır.
Son günlərdə gündəmə gələn daha bir iddia isə kilsənin mərkəzinin – Eçmiədzinin – xaricə köçürülməsi planı ilə bağlıdır ki, bu da hökumət tərəfindən dövlətçiliyə və milli institusional sabitliyə təhdid kimi qiymətləndirilir.

Kilsə daxilində hüquqi böhran

Katolikosun müxalif mövqedə olan ruhanilərə qarşı tətbiq etdiyi kanonik cəzalar dövlət qurumları tərəfindən tanınmır. Əksinə, mülki məhkəmələr Katolikos tərəfindən vəzifədən uzaqlaşdırılan yepiskopların xeyrinə qərarlar çıxarır. Bu isə kilsə rəhbərliyinin öz daxilində belə idarəetmə və legitimlik böhranı yaşadığını göstərir.

Kilsənin siyasi alətə çevrilməsi cəhdləri

Kilsə çevrələri hökuməti dini azadlıqları pozmaqda, Katolikosu siyasi səbəblərlə dəyişmək istəməkdə ittiham edir. Lakin hökumətə yaxın mənbələr bildirir ki, əsas problem kilsənin bir hissəsinin açıq şəkildə siyasi mübarizəyə qoşulması, dövlətin qərarlarını legitimləşdirməməsi və kilsəni faktiki olaraq müxalif siyasi platformaya çevirməsidir.

Bəzi kilsə tərəfdarları mövcud prosesi XX əsrin 1920-ci illərində kommunistlərin kilsəyə qarşı siyasəti ilə müqayisə etməyə çalışır. Lakin analitiklər bu yanaşmanı manipulyativ və tarixi kontekstdən uzaq hesab edirlər. Dövlətin məqsədinin kilsəni məhv etmək deyil, onu şəffaf, hesabatlı və siyasi neytral instituta çevirmək olduğu vurğulanır.

Diasporda da parçalanma

Münaqişə erməni diasporuna da sirayət edib. Qərb ölkələrində, xüsusilə ABŞ və Fransada yaşayan təxminən 10 milyonluq diaspor uzun illər Ermənistan üçün maliyyə dayağı rolunu oynayıb. Bir sıra tanınmış şəxslər kilsə rəhbərliyini dəstəkləsə də, diasporun başqa hissəsi dövlətin suveren qərarlarına müdaxilənin qəbuledilməz olduğunu bildirir.
Hökumətin mövqeyinə görə, Katolikosun vəzifədən kənarlaşdırılması tələbi siyasi yox, institusional məsələdir və kilsə daxilindəki dərin böhranı aradan qaldırmaq məqsədi daşıyır. Avstriyada keçirilməsi planlaşdırılan şura isə artıq islahat platforması deyil, parçalanmanı daha da dərinləşdirən alətə çevrilib.

Demokratik legitimlik və dövlətin mövqeyi

“Children of Armenia Fund” təşkilatının qurucusu Qaro Armen qeyd edir ki, kilsə iyerarxlardan deyil, xalqdan ibarətdir. Xalq isə 2018-ci ildə demokratik seçim edərək Nikol Paşinyanı hakimiyyətə gətirib və yaxın zamanda yenidən seçkiyə gedəcək.
2018-ci il seçkiləri imtiyazlı qruplara yox, vətəndaşlara cavabdeh dövlət tələbi ilə keçirilib. Bu proses hələ tam başa çatmasa da, şəffaflıq, hesabatlılıq və güclü dövlət quruculuğu xətti davam etdirilir.

Geosiyasi fon və risklər

Daxili qarşıdurma son dərəcə həssas geosiyasi mərhələdə baş verir. Ermənistan hökumətinin Qərbə inteqrasiyanı gücləndirməsi, Vaşinqtonda Azərbaycanla sülh sazişinin imzalanması, Türkiyə ilə münasibətlərin normallaşdırılması cəhdləri və İranla balanslı siyasət Rusiyanın narazılığına səbəb olur.
Moskva isə bu vəziyyətdən istifadə edərək kilsə mövzusunu siyasi alətə çevirir, Rusiyada yaşayan erməni icmaları vasitəsilə anti-hökumət aksiyalarını təşviq edir.
Ermənistan mürəkkəb daxili və xarici siyasi “pazl”ın ortasındadır. Bu pazlın açar nöqtələrindən biri kilsə ilə dövlət arasında sağlam sərhədlərin bərpa olunması, xüsusilə də Katolikos II Qareginin rəhbərliyi altında dərinləşən institusional böhranın aradan qaldırılmasıdır.
Mövcud vəziyyət göstərir ki, şura faktiki olaraq iflasa uğrayıb, kilsə isə milli birlik faktoru olmaq əvəzinə parçalanmanın mərkəzinə çevrilib. Ermənistanın qarşısında duran əsas vəzifə isə güclü dövlət və siyasi ambisiyalardan uzaq, etibarlı dini institutlar arasında balans yaratmaqdır.
Cavid, BakuPost