İlber Ortaylı kimdir? siyasətdən küsüb dünya səyahətinə çıxan tarixçi

Bu gün məşhur türkiyəli tarixçi İlber Ortaylı vəfat edib. 

Lent.az “Bioqrafiya” rubrikasında tarixçi haqqında məlumat verir.

- İlber Ortaylı kimdir?

İlber Ortaylı Türkiyənin ən görkəmli tarixçilərindən biri kimi tanınırdı. O, xüsusilə Osmanlı tarixi və inzibati idarəçilik araşdırmaları sahəsində dərin bilikləri ilə seçilib. Alim Ankara, Qalatasaray və Bilkent kimi nüfuzlu universitetlərdə dərs deyərək çoxsaylı tələbə yetişdirib. O, həmçinin Türk Tarix Qurumunun fəxri üzvüdür və beynəlxalq səviyyəli elmi mühitlərdə Türkiyəni təmsil edən ən nüfuzlu simalardan biridir.

- İlber Ortaylı nə vaxt və harada doğulub?

İlber Ortaylı 1947-ci il mayın 21-də Avstriyanın Breqenz şəhərində anadan olub. İki yaşında olarkən ailəsi ilə birlikdə Türkiyəyə köçüb və həyatının böyük bir hissəsini burada keçirib.

- İlber Ortaylının ailə kökləri və böyüdüyü mühit haqqında nə bilirik?

Alimin ailə kökləri Krım tatarlarına söykənir. Onun anası Qafqaz əsilli olub, atası isə Krım tatarı idi. Uşaqlıq illəri türk, alman və rus dillərinin danışıldığı çoxdilli bir ailə mühitində keçib ki, bu da onun gələcək dil bacarıqlarına ciddi təsir göstərib.

- İlber Ortaylı təhsilini harada alıb?

İlber Ortaylı orta təhsilini Türkiyədə alıb. Əvvəlcə İstanbulda yerləşən Avstriya Liseyində təhsil alan Ortaylı, daha sonra Ankara Atatürk Liseyini bitirib.

- İlber Ortaylının ali təhsili və beynəlxalq akademik hazırlığı hansı mərhələlərdən keçib?

İlber Ortaylı Ankara Universitetinin Siyasi Elmlər Fakültəsinin Tarix bölməsində bakalavr təhsili alıb. Akademik hazırlığını beynəlxalq səviyyəyə yüksəldərək Vyana Universitetində Şərqşünaslıq, daha dəqiq desək, Slavyan dili və mədəniyyəti üzrə, Çikaqo Universitetində isə magistratura səviyyəsində təhsilini davam etdirib.

- İlber Ortaylı elmi dərəcələrini və professor adını nə vaxt qazanıb? 

İlber Ortaylı 1974-cü ildə Ankara Universitetində "İslahat dövründən sonrakı yerli idarəçilik" mövzusunda yazdığı tezislə doktorluq dərəcəsi qazanıb. Onun doktorantura dövründə rəsmi məsləhətçisi məşhur tarixçi professor Halil İnalcık olub. 1979-cu ildə "Osmanlı İmperiyasında alman əhali " mövzusundakı araşdırması ilə dosent, 1989-cu ildə isə professor elmi adı alıb.

- İlber Ortaylı hansı dövlət vəzifələrində çalışıb?

İlber Ortaylı 2005–2012-ci illər arasında İstanbulun tarixi simvolu olan Topkapı Sarayı Muzeyinin direktoru vəzifəsini icra edib. 2018-ci ildə isə Türkiyə Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin nazir müşaviri təyin edilib. O, həmçinin Türk Tarix Qurumunun rəhbərliyində müdir müavini kimi fəal iştirak edib.

- İlber Ortaylının ən önəmli elmi əsərləri hansılardır?

Ümumilikdə 70-dən çox elmi kitab və monoqrafiyanın müəllifi olan Ortaylının "İslahat dövründən sonrakı yerli idarəçilik", "Osmanlı İmperiyasında alman əhali", "İmperiyanın ən uzun əsri" və "Cümhuriyyətin ilk yüz ili" kimi əsərləri tarix elmində təməl qaynaqlar hesab olunur. Onun yazıları əsasən Osmanlı dövlətinin idarəetmə strukturu, diplomatiya tarixi və şəhər mədəniyyətinə həsr olunub.

- İlber Ortaylı neçə dil bilirdi və bu sahədə hansı iddiaları rədd edib?

İlber Ortaylı fenomenal dil biliyinə malik idi. O, alman, rus, ingilis, fransız, italyan, fars və latın dillərində sərbəst danışır və yazırdı.

- İlber Ortaylı hansı mükafatlara layiq görülüb?

Tarix elminə verdiyi töhfələrə görə o, bir çox dəyərli mükafatlar alıb. Bunlar arasında "Sedat Simavi Ədəbiyyat Mükafatı", "Aydın Doğan Mükafatı", İtaliyanın "Lazio" mədəniyyət mükafatı, Rusiyanın "Puşkin medalı" və "Ahmet Kazım Bucak Ədəbiyyat Mükafatı" xüsusi yer tutur.

- İlber Ortaylının 1980-ci illərdəki "dünya turu" səyahəti nə ilə bağlı olub?

1982–1989-cu illərdə Türkiyədəki bəzi siyasi məhdudiyyətlərə etiraz olaraq işindən imtina edən Ortaylı, bu dövrü dünyanı gəzərək keçirib. O; Vyana, Berlin, Paris, Prinston, Moskva, Roma, Münhen, Strazburq, Afina, Sofiya, Kembric, Oksford və Tunis kimi şəhərlərdə mühüm seminar və konfranslar verib.

- İlber Ortaylının şəxsi kitabxanası və maraqlı hobbiləri haqqında nə məlumdur?

Alimin şəxsi kitabxanasında 30 minə yaxın kitab var və o, bu kolleksiyanın 5 min ədədini Qalatasaray Universitetinə bağışlayıb. Maraqlı faktlardan biri də odur ki, Ortaylının uşaqlığından bəri topladığı böyük bir miniatür avtomobil kolleksiyası mövcuddur.

- İlber Ortaylı nə vaxt vəfat edib?

İlber Ortaylı 13 mart 2026-cı ildə uzun müddət davam edən xəstəlikdon sonra vəfat edib.