İnsan beyin toxuması canlı siçan beyninə köçürüldü

Bizi Telegram-da da izləyə bilərsiniz:@xqazeti

ABŞ alimləri insan beyin toxumasının canlı siçanın beyninə inteqrasiyasına nail olublar. Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, yeni model insan beyninin inkişafını və nevroloji xəstəliklərin mexanizmlərini daha yaxından öyrənməyə, həmçinin gələcək müalicə üsullarını sınaqdan keçirməyə imkan verə bilər.

Araşdırma Stanford Universitetinin alimlərinin iştirakı ilə aparılıb və nəticələri “Nature” jurnalında dərc olunub. Tədqiqat çərçivəsində insan dəri və ya qan hüceyrələrindən yenidən proqramlaşdırma yolu ilə əldə edilən hüceyrələr əsasında beyin orqanoidləri hazırlanıb. Daha sonra bu toxuma genetik olaraq dəyişdirilmiş siçanların beyninə köçürülüb. Reuters-in məlumatına görə, yaradılan modeldə insan beyin qabığına xas hüceyrələr funksional sinir şəbəkələri formalaşdıraraq siçanın sinir sistemi ilə əlaqə qurub.

Alimlərin hazırladığı model şərti laboratoriya təcrübələrindən fərqli olaraq insan mənşəli beyin toxumasının canlı orqanizmdə necə inkişaf etdiyini müşahidə etməyə imkan verir. Tədqiqatçılar bu yanaşmanı xüsusilə insan beyninin inkişafının, genetik xəstəliklərin və sinir sisteminin müxtəlif təsirlərə reaksiyasının öyrənilməsi baxımından əhəmiyyətli hesab edirlər.

Araşdırma zamanı alimlər oksigen çatışmazlığının insan beyin hüceyrələrinə təsirini də sınaqdan keçiriblər. Nəticələr insan mənşəli sinir hüceyrələrinin oksigen çatışmazlığına reaksiyasının adi siçan beyin hüceyrələrindən fərqləndiyini göstərib. Bu nəticə insan beyninin müxtəlif xəstəlik və zədələnmələr zamanı necə davrandığının öyrənilməsi üçün yeni imkanlar yarada bilər.

Tədqiqatın müəllifləri hesab edirlər ki, yaradılmış “insanlaşdırılmış” beyin modeli gələcəkdə autizm, epilepsiya, şizofreniya, serebral iflic və digər nevroloji xəstəliklərin mexanizmlərinin araşdırılmasında istifadə oluna bilər. Eyni zamanda yeni müalicə vasitələrinin insan sinir toxumasına təsirinin laboratoriya şəraitində daha real model üzərində qiymətləndirilməsi mümkün ola bilər.

Bununla belə, alimlər vurğulayırlar ki, bu model insan beyninin tam surəti deyil. Siçanın beynində insan mənşəli beyin toxumasının yerləşdirilməsi insan beyninin bütün mürəkkəbliyini təkrarlamır. Buna görə əldə olunan nəticələrin birbaşa insanlarda müalicə üsuluna çevrilməsi üçün əlavə tədqiqatlara ehtiyac var.

Araşdırma elmi baxımdan etik məsələləri də gündəmə gətirir. İnsan beyin toxumasının heyvan orqanizminə inteqrasiyası zamanı heyvanların rifahı və belə modellərin gələcəkdə daha mürəkkəb xüsusiyyətlər qazanması ilə bağlı suallar ayrıca nəzərdən keçirilməlidir. Tədqiqatçılar da bu sahədə elmi imkanlarla yanaşı etik prinsiplərin qorunmasının vacibliyini qeyd edirlər.

Yeni araşdırma insan beyninin öyrənilməsində mühüm metodoloji imkanlardan birini ortaya qoyur. Canlı orqanizmdə insan mənşəli sinir toxumasının inkişafını və digər hüceyrələrlə qarşılıqlı əlaqəsini izləmək gələcəkdə nevroloji xəstəliklərin səbəblərinin daha dərindən araşdırılmasına və yeni müalicə strategiyalarının hazırlanmasına kömək edə bilər.

Hazırda isə bu texnologiya eksperimental tədqiqat mərhələsindədir və onun klinik tibbdə tətbiqindən danışmaq hələ tezdir.

N.Adilqızı
XQ