Siçan beyninə insan hüceyrələri yerləşdirdilər

ABŞ-li neyroalimlər siçanların beynində funksional insan hüceyrələrinin inkişaf etməsinə nail olublar. Tədqiqatçılar bu üsulun yalnız insanlarda müşahidə olunan psixiatrik və neyroinkişaf xəstəliklərinin araşdırılması və potensial müalicələrinin sınaqdan keçirilməsi üçün yeni imkanlar yarada biləcəyini düşünürlər.

“Qafqazinfo” xəbər verir ki, “Nature” jurnalında dərc olunan araşdırmada alimlər siçan beyninin bir hissəsini insan hüceyrələri ilə əvəzləyərək, onların heyvanın mövcud beyin və onurğa beyni sistemləri ilə əlaqə yaratmasını təmin ediblər.

Tədqiqatın müstəqil etik nəzarət altında aparıldığı bildirilib.

Alimlərin əsas məqsədi hazırda effektiv müalicəsi olmayan beyin xəstəliklərinin biologiyasını daha yaxşı anlamaqdır. Bəzi xəstəlikləri siçanlar üzərində öyrənmək mümkün deyil, çünki həmin xəstəliklər gəmiricilərdə təbii şəkildə inkişaf etmir.

Stanford Universitetinin professoru və tədqiqatın aparıcı müəllifi Sergiu Paşka bildirib ki, psixiatriya klinik tədqiqatlarda ən aşağı uğur göstəricilərinə malik sahələrdən biridir.

“Hətta klinik mərhələyə çatan və heyvan modellərində, həqiqətən, yaxşı işlədiyi sübut edilmiş dərmanlar belə klinikada kəskin şəkildə uğursuz olur”, - Paşka deyib.

Onun sözlərinə görə, bu vəziyyət insan biologiyası barədə hələ çox şeyin məlum olmadığını göstərir.

Tədqiqatçılar yeni modelin epilepsiya, autizm və serebral iflic kimi mürəkkəb xəstəliklərin öyrənilməsində mühüm imkanlar yarada biləcəyini qeyd ediblər.

“Burada insan beyninin funksiyasının bəzi aspektlərini əvvəllər mümkün olmayan şəkildə öyrənməyə imkan verən yeni bir modelimiz var”, - Paşka bildirib.

Tədqiqatın ilk mərhələsində alimlər siçanları genetik olaraq dəyişdirərək onların beyin qabığının, yəni korteksin, demək olar ki, tam formalaşmamasını təmin ediblər. Korteks beynin xarici təbəqəsidir və daha yüksək səviyyəli düşüncə, yaddaş və hisslərin formalaşmasında mühüm rol oynayır.

Daha sonra tədqiqatçılar insanlardan götürülmüş dəri hüceyrələrini yenidən proqramlaşdıraraq beyin toxumasına bənzər hüceyrə qruplarına çeviriblər. “Orqanoid” adlandırılan bu strukturlar tam formalaşmış beyin deyil, laboratoriya şəraitində yetişdirilən bir-biri ilə əlaqəli canlı hüceyrə icmalarıdır.

Alimlər həmin orqanoidləri siçanların beyninə implantasiya ediblər. İnsan hüceyrələri zamanla siçanın mövcud beyin dövrəsinə inteqrasiya olunaraq həm beynin, həm də onurğa beyninin digər hissələri ilə əlaqə yaradıb.

Tədqiqatçılar vurğulayıblar ki, ortaya çıxan heyvanlar “insan kimi düşünən siçanlar” deyil. İnsan hüceyrələrinin yaratdığı korteksin quruluşu da normal insan beynindəki kimi mükəmməl deyil.

Neyroalim İlari Allodinin sözlərinə görə, insan-siçan beyinlərinin görüntüləri “bir az qarışıq” görünür. Buna baxmayaraq, bir neçə aydan sonra insan hüceyrələri siçan beyninin xarici təbəqəsinə bənzər şəkildə təşkil olunmağa və fəaliyyət göstərməyə başlayıb.

Əməliyyatdan təxminən altı ay sonra alimlər siçanların davranışlarını da müşahidə ediblər. Tədqiqatçılar heyvanları kiçik masaüstü arenada müxtəlif testlərə cəlb ediblər.

Paşkanın sözlərinə görə, siçanlar testlərdə, əsasən, adi siçanlara bənzər nəticələr göstəriblər.