İnsanlar niyə əsnəyir və niyə yoluxucudur?

İnsan sadəcə başqa birinin əsnədiyini görməklə özü də əsnəməyə başlaya bilər. Maraqlıdır ki, bu qəribə təsir bəzi heyvanlarda da müşahidə olunur.

Lent.az xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, əsnəmək insan orqanizminin ən adi, eyni zamanda ən müəmmalı reaksiyalarından biri olaraq qalır. İnsanlar yorğunluq, darıxma zamanı, yuxudan oyandıqdan sonra, hətta yanındakı birinin əsnədiyini görəndə belə əsnəyirlər. Lakin orqanizmin əsnəməyə nə üçün ehtiyac duyduğu barədə hələ də dəqiq cavab yoxdur.

Ən çox müzakirə edilən ehtimallardan biri əsnəməyin beynin soyumasına kömək etməsi ilə bağlıdır. Dərindən nəfəs alarkən və ağız geniş açılarkən baş nahiyəsində qan dövranı güclənir. Daxil olan hava isə beynin temperaturunun bir qədər azalmasına səbəb ola bilər.

Başqa bir fərziyyəyə görə, əsnəmək orqanizmin müxtəlif aktivlik vəziyyətləri arasında keçid etməsinə yardım göstərir. Məhz buna görə insan yatmazdan əvvəl, yuxudan oyandıqdan sonra və ya uzun müddət diqqətini eyni səviyyədə saxladıqda əsnəyə bilər. Əvvəllər insanların oksigen çatışmazlığı səbəbindən əsnədiyi düşünülürdü. Lakin bu fikir inandırıcı elmi təsdiqini tapmayıb və hazırda əsas izah kimi qəbul edilmir.

“Yoluxucu əsnəmə” adlandırılan hadisə isə daha çox sual doğurur. Bəzən əsnəyən birini görmək, əsnəmə haqqında eşitmək, hətta bu sözü oxumaq belə insanda əsnəmək istəyi yarada bilər.

Ehtimallardan birinə görə, bu davranış beynin fəaliyyəti və insanın ətrafındakı şəxslərin hərəkətlərini şüursuz şəkildə təkrarlamaq qabiliyyəti ilə əlaqəlidir. Bu prosesdə sosial ünsiyyətə və başqalarının davranışını anlamağa cavabdeh olan mexanizmlər iştirak edə bilər.

Yoluxucu əsnəmənin empatiya ilə bağlı olması barədə də fikir mövcuddur. İnsanın tanımadığı bir şəxslə müqayisədə yaxın adamının əsnədiyini gördükdə bunu təkrarlamaq ehtimalının daha yüksək olduğu bildirilir.

Belə davranış yalnız insanlarda müşahidə edilmir. Şimpanzelərdə və itlərdə də yoluxucu əsnəmə hallarına rast gəlinib. Bu isə hadisənin təkcə fizioloji proseslərlə deyil, sosial əlaqələrlə də bağlı ola biləcəyini göstərir.

Bununla belə, əsnəməyin səbəbini tam izah edən və yekdilliklə qəbul olunan nəzəriyyə hələ yoxdur. Ehtimal edilir ki, əsnəmək beynin fəaliyyəti, oyaqlıq səviyyəsi və ətrafdakılarla sosial qarşılıqlı əlaqə ilə bağlı bir neçə funksiyanı eyni anda yerinə yetirir.