İnsanları əslində kasıb edən nədir? Platonun izahı

Qədim yunan filosofu Platonun adına yazılan bir fikir sosial şəbəkələrdə və iqtisadçı dairələrdə geniş müzakirə doğurub. 

Qaynarinfo "Daily Galaxy"yə istinadən xəbər verir ki, bu düşüncə insanların gəlirləri artsa belə, niyə özlərini daha varlı hiss etmədiklərini izah edən psixoloji mexanizmi ortaya qoyur.

"Bədbəxtlik və kasıblıq sərvətin azalmasından deyil, arzuların çoxalmasından yaranır", deyə Platonun məşhur yanaşmasına istinad edilir.

Nə deyir Platon?

Platonun fikrincə, insanın istəklərinin təbii dayanma nöqtəsi yoxdur. Arzular tənzimlənmədikdə, mövcud resursların hüdudlarını aşaraq daim genişlənir. Bu isə real maddi vəziyyətdən asılı olmayaraq davamlı çatışmazlıq hissi yaradır.

Filosofa görə, rifah hissi insanın sahib olduqları ilə istədikləri arasındakı məsafədən asılıdır. Bu fərq böyüdükcə, maddi imkanlar dəyişməsə belə, insan özünü daha kasıb hiss edir. Hər yeni arzu təmin edildikdə isə gözləntilər daha da artır və boşluq yenidən genişlənir.

Müasir elm nə deyir?

Müasir psixologiya bu yanaşmanı qismən təsdiqləyir. 1978-ci ildə aparılan araşdırmalar "hedonik adaptasiya” (hedonik qaçış zolağı) anlayışını ortaya çıxarıb. Bu effektə görə, insanların həyatında baş verən müsbət dəyişikliklər uzunmüddətli xoşbəxtlik səviyyəsini sabit şəkildə artırmır, çünki yeni şəraitə tez uyğunlaşma baş verir.

ABŞ "Federal Ehtiyat Sistemi”nin (FES) məlumatlarına əsasən, 2025-ci ilin əvvəlində istehlakçı borcu 17 trilyon dolları keçib. Bu göstərici gəlirlərin artmasına baxmayaraq bir çox ev təsərrüfatlarında maliyyə gərginliyinin davam etdiyini göstərir. Araşdırmalara görə, illik gəlir müəyyən həddi (təxminən 75 min dollar) keçdikdən sonra əlavə gəlir gündəlik xoşbəxtliyə minimal təsir edir.

Kasıblıq dövründən çıxış yolu

Platon insan arzularını iki yerə bölürdü: yaşamaq üçün zəruri olanlar və status, lüks kimi zəruri olmayanlar. Onun fikrincə, ikinci qrup arzuların son həddi yoxdur və daim yeni ehtiyaclar yaradır.

Müəllifin yanaşmasına görə, bu vəziyyətdən çıxış yolu sərt qənaət deyil, düşüncənin idarə olunmasıdır. Yəni insanın öz istəklərinə daxili sərhədlər qoyması və mövcud olanı kifayət kimi qəbul etməyi öyrənməsi əsas həll kimi göstərilir.

Aydın