İnsanları həqiqətən kasıb edən nədir: Platonun izahı

Qədim yunan filosofu Platon hətta varlı insanların belə özlərini bədbəxt və "çılpaq" hiss etməsinə səbəb olan mexanizmi izah edib.

Lent.az məlumat verir ki, filosofun məşhur muşahidəsində deyilir ki, "yoxsulluq sərvətin azalmasından deyil, arzuların çoxalmasından yaranır".

Platona görə, insanın nəfsinin daxili bir dayanma nöqtəsi yoxdur. Əgər istəklər tənzimlənməsə, onlar mövcud olan hər hansı bir resursun hüdudlarından kənara çıxaraq genişlənir. Bu isə daimi bir çatışmazlıq hissi yaradır ki, bunu da kənardan pul toplamaqla düzəltmək qeyri-mümkündür.

Filosof müəyyən edib ki, təminat hissi insanın sahib olduqları ilə istədikləri arasındakı məsafədən asılıdır. Bu fərq böyüdükcə, maddi şərait dəyişməsə belə, yoxsulluq hissi də artır. Bir arzunun reallaşması çox vaxt bu uçurumu daha da dərinləşdirir, çünki hər bir satınalma ilə insanın gözləntiləri avtomatik olaraq yüksəlir.

Elm nə deyir?

Müasir araşdırmalar Platonun nəzəriyyəsini təsdiqləyir. Mövcud məlumatlara görə, psixoloqlar hələ 1978-ci ildə "hedonik qaçış aparatı" (hedonic treadmill) effektini sübut ediblər: lotereya qalibləri bir müddət sonra özlərini digərlərindən daha xoşbəxt hiss etmirdilər, çünki onların rahatlıq plankası sadəcə yuxarı sürüşmüşdü.

ABŞ Federal Ehtiyat Sisteminin (FED) məlumatlarına görə, 2025-ci ilin əvvəlində istehlakçı borcu 17 trilyon dolları ötüb. Bu, əməkhaqqının artmasına baxmayaraq, bir çox ev təsərrüfatlarının maliyyə çətinlikləri çəkdiyi barədə tezisi təsdiqləyir. Tədqiqatçıların fikrincə, müəyyən bir gəlir səviyyəsinə (ildə təxminən 75 000 dollar) çatdıqdan sonra əlavə pul gündəlik xoşbəxtliyə demək olar ki, heç bir təsir göstərmir.

Yoxsulluq dairəsindən necə çıxmalı?

Platon öz əsərlərində istəkləri zəruri (yaşamaq üçün) və lazımsız (status, dəbdəbə) olaraq bölürdü. Onun sözlərinə görə, sonuncuların son məqsədi yoxdur.

Məqalədə qeyd olunur: "Platonun təsvir etdiyi yoxsulluq,  elə bir nəfsə sahib olmaq vəziyyətidir ki, onu heç bir sərvət sakitləşdirə bilməz".

Filosof çıxış yolunu sərt qənaətdə deyil, idrak vasitəsilə öz ruhunu idarə etməkdə görürdü. Bu, insanın daxili sərhədlər qoymaq təcrübəsidir ki, bu da artıq sahib olduqlarının tamamilə kifayət etdiyini hiss etməyə imkan verir.

Sevda Rumi