İran dəyişiklik astanasında ÜÇ SSENARİ

“Rejimin tamamilə məğlub olması və devrilməsi sual altındadır. Xameneyinin ölümü belə rejimin bitməsi deyil”

İsrail Müdafiə Qüvvələri İranın bütün yüksək rütbəli rəhbərliyinin və müttəfiq terror təşkilatlarının liderlərinin öldürüldüyünü açıqlayıb. Müdafiə Qüvvələri bir neçə hərbi kampaniyanın nəticələri ilə bağlı yekun hesabatda qeyd edir ki, bu əməliyyatlar zamanı aşağıdakı şəxslər öldürülüb: Ali Rəhbər Əli Xameneyi , Baş Qərargah rəisi Əbdül-Rəhim Musəvi, Baş Qərargahın keçmiş rəisi Hüseyn Salami, Fövqəladə Hallar Komandanlığının rəisi Qulam-Əli Rəşid, İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun (SEPAH) Hərbi Hava Qüvvələrinin komandanı Əmir Əli Hacızadə və Qüds Qüvvələrinin Suriya - Livan Korpusunun komandanı Hüseyn Məhdəvi.

Siyahıda həmçinin Livanın “Hizbullah” şiə qruplaşmasının liderləri, HƏMAS və “Husi” rejiminin silahlı qüvvələrinin qərargah rəisi, Yəməndən olan hərbçi Məhəmməd Əbdül-Kərim əl-Qəməri də yer alıb.

İrana qarşı "Epik qəzəb" əməliyyatının başlamasından sonra İslam Respublikası hakimiyyəti "Əsl vəd IV" əməliyyatının növbəti dalğasını başlatdığını açıqladı və Bəhreyn, Qətər, Küveyt və İordaniyadakı İsrail və ABŞ hədəflərinə qarşı cavab zərbələri endirməyə başladı. Hücumlar həmçinin Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinə də edilib.

Xüsusilə, Dubaydakı Cəbəl Əli limanı yaxınlığında güclü partlayış baş verib. Həmçinin İrana məxsus pilotsuz təyyarənin şəhərdəki yaşayış binasına uçduğu bildirilib. Pilotsuz təyyarənin qoruyucusu partlamadığı üçün itki olmayıb. Daha sonra İranın “Tasnim” xəbər agentliyi BƏƏ-də işçilərin qaldığı Dubay kompleksinə raket zərbəsi nəticəsində altı yüksək rütbəli ABŞ Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin zabitinin öldürüldüyünü bildirib. Amma bu məlumat təsdiqlənməyib.

İraqın Ərbil şəhərindəki ABŞ hərbi bazasına dron hücumundan sonra böyük yanğın baş verib. Hücum edən pilotsuz təyyarənin sursat anbarına düşdüyü iddia edilir. Bəzi mənbələr həmçinin “Patriot” hava hücumundan müdafiə sisteminə də zərər dəymiş ola biləcəyini iddia edirlər.

Martın 2-si gecəsi şahidlər Kiprin Limasol şəhərindəki Akrotiri Kral Hərbi Hava Qüvvələri bazasının yaxınlığında partlayış səsi eşitdiklərini bildiriblər. Hadisədən sonra sirenlər çalınıb və bazada yerləşən təyyarələr mümkün növbəti zərbədən yayınmaq üçün havaya qalxıblar.

İran həmçinin Fars körfəzi və Hörmüz boğazında üç ABŞ və Böyük Britaniya tankerinə raket zərbələri endirib. Digər bir dəniz hədəfi ABŞ təyyarədaşıyan gəmisi “USS Abraham Linkoln” olub və gəmiyə dörd qanadlı raket hücumu edilib. Amerikalı komandirlər gəminin zədələnmədiyini iddia edirlər, lakin onun yerləşdirilmə zonasını tərk edərək Hind okeanına yaxınlaşdığı bildirilir.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp İran ordusuna müraciət edib. O SEPAH və hərbçilərə silahlarını yerə qoymağı tələb edən ultimatum verib və əks halda, Ağ Ev rəhbəri onları "qaçılmaz ölüm"lə hədələyib. Tramp həmçinin bildirib ki, ABŞ-ın İslam Respublikasına hücumları bütün əməliyyat məqsədlərinə çatana qədər davam edəcək.

Amerika lideri İrana qarşı əməliyyatın təxminən dörd həftə çəkə biləcəyini söyləyib. Lakin “The Wall Street” Journal qəzetinin məlumatına görə, ABŞ sursat ehtiyatlarının tükənməsindən qorxaraq münaqişənin qaynar mərhələsinə tez bir zamanda son qoymağa çalışır. Nəşr əlavə edir ki, ABŞ-ın tutucu raket arsenalının dəqiq ölçüsü məlum deyil, lakin ABŞ-ın Yaxın Şərqdəki əvvəlki əməliyyatlarından əldə edilən təcrübə onların kifayət qədər tez tükəndiyini göstərir.

ABŞ ordusunun təqaüddə olan polkovnik-leytenantı Daniel Devis xəbərdarlıq edib ki, ABŞ İrana qarşı əməliyyat zamanı qoşunlarının lazımsız itkiləri ilə üzləşəcək. O bu "seçim müharibəsinə" istehza edib. Keçmiş zabit bildirib ki, Amerika əsgərləri Trampın İsrail Baş naziri Benyamin Netanyahunun müharibə istəyini dəstəkləmək qərarı səbəbindən həlak olur. O bildirib ki, "təhlükəsizliyimiz heç vaxt təhlükə altında olmayıb və indi biz şübhəsiz ki, daha çox lazımsız itkilərlə üzləşəcəyik". Devis həmçinin İrana qarşı əməliyyatın uğuruna şübhə ilə yanaşıb. Ekspert qeyd edib ki, ABŞ və İsrail İrana qarşı hərbi əməliyyata başladıqdan sonra Tehranın tez bir zamanda hava hücumlarına məruz qalacağına ümid edirdilər, lakin bunun baş verməsi ehtimalı azdır.

Azərbaycanlı analitik Asif Nərimanlı isə hesab edir ki, İranda hərbi obyektlərin, lojistik və kommunikasiya əlaqələrinin, hərbi-siyasi liderlərin, enerji infrastruktunun hava zərbələri ilə sıradan çıxarılmasının rejimin tamamilə məğlub olması və devrilməsini şərtləndirəcəyi sual altındadır: “Hətta Xameneyinin ölümü belə rejimin bitməsi deyil, əksinə SEPAH-ın sərt qanadının idarəçiliyi ələ alması və müharibəni davam etdirməsi gözləntisi böyükdür. Mümkün ssenarilərdən biri müharibənin gedişində rejimin danışıqlar masasına gəlməsi və şərtləri qəbul etməsidir ki, Tramp Administrasiyası qısa müddətdə nəticənin - uğurun əldə edilməsi naminə buna razı olsa belə, İsrail qarşı çıxacaq. Çünki mövcud sistem qalması regional problemlərin davam etməsi deməkdir”.

“İran rejiminin dəyişməsi bir neçə halda mümkün görünür. Birincisi, xalqın silahlı üsyanıdır. Trampın da, Netanyahunun da çağırışları göstərir ki, Təl-Əviv və Vaşinqtonda buna ümid edirlər. Hava zərbələri ilə hərbi-siyasi kontingentin gücü sıradan çıxarılır və xalq hərəkətə keçərək, hakimiyyəti nəzarətə götürür. Lakin iki məqam bu ssenaridə şübhələrə yol açır: xalq hərəkatında liderin olmaması və silahlı SEPAH və Bəsicə qarşı dirənişin çətinliyi. İstisna deyil ki, xalq üsyanının silahlı şəkildə baş verməsi planlaşdırılır, yanvar etirazlarında etirazçıların kütləvi qətli də “əliyalın mübarizə”nin effektini azaldıb. Silahlı üsyan isə İranda daxili toqquşmalar riskini aktuallaşdırır”, - ekspert bildirib.

“İkincisi, ordunun və təhlükəsizlik qüvvələrinin xalqın tərəfinə keçməsidir. Bununla bağlı müəyyən çağırışlar var və planlar arasında belə bir ssenarinin olduğu da istisna edilməməlidir. Hərçənd İranın əsas hərbi gücü SEPAH-dır və digər təhlükəsizlik qüvvələrinin bütün resurslara nəzarət edən bu birləşməyə qarşı çıxacağı ehtimalı zəifdir. Digər tərəfdən, vaxtilə şahçıların çoxluq təşkil etdiyi orduda vəziyyət dəyişib. Zəif ehtimal olsa belə, hadisələrin inkişafında SEPAH-ın özü həm İranın bütövlüyünü saxlamaq, həm də idarəçilikdə mövqelərini qorumaq naminə “libasını dəyişərək” xalqın tərəfinə keçə bilər”, - A.Nərimanlı əlavə edib.

Üçüncü ssenariyə gəlincə, analitik deyib ki, bu, İranda quru əməliyyatının başlanmasıdır: “ABŞ və İsrailin quru qoşunlardan istifadə edəcəyi ehtimalı azdır, xüsusilə, İran dərinliklərində SEPAH-la döyüşməyin çətinliyi fonunda. Quru əməliyyatlar İrana qarşı beynəlxalq koalisiyanın yaradılması, müxtəlif ölkələrin birlikdə müdaxiləsi halında mümkün variantlardan biri kimi görünür. Ən real variantlardan biri isə İran daxilində rejim qüvvələrinə qarşı quru hücumlarını kürd silahlılarının həyata keçirməsidir. 2003-cü il İraq müharibəsində kürdlər eyni missiyanı icra edərək, muxtariyyətlərinin rəsmiləşməsi ilə mükafatlandırıldılar. İranda da kürlərin ABŞ və İsrailin dəstəyi ilə hücuma keçməsi istisna edilməməlidir. Bu ssenari İranın bölünməsi, yaxud ən azı federallaşması, yəni mərkəzi hakimiyyətin zəif olduğu sistem perspektivlərini yaradır”.