İran müharibəsi yeni ərzaq şokuna səbəb ola bilər İDDİA

Yanacaq və gübrə qiymətlərinin artması səbəbindən fermerlər istədiklərindən az əkməyə məcbur olublar ki, bu da gələcək məhsulların qiymətlərinə təsir edəcək.

Lent.az-ın "The Telegraph" qəzetinə istinadən məlumatına görə, Birləşmiş Millətlər Təşkilatı xəbərdarlıq edib ki, İrandakı münaqişə yeni bir qida şokuna səbəb ola biləcəyi üçün qlobal ərzaq təhlükəsizliyi son illərdə ən təhlükəli həddə çatıb.

BMT-nin son illik hesabatı olan “Qida böhranları üzrə qlobal hesabat”a görə, 2025-ci ildə təxminən 266 milyon insan "kəskin qida çatışmazlığı" ilə üzləşəcək.

Nəşr qeyd edir ki, bu, əvvəlki ilə nisbətən yalnız cüzi bir irəliləyişdir. Ekspertlər bu təhlükəli vəziyyətin səkkizinci həftəsini yaşayan Körfəz müharibəsi enerji və gübrə bazarlarını pozmağa davam etdikcə daha da pisləşəcəyini proqnozlaşdırırlar.

Məqalədə əlavə olunur ki, qaz qiymətlərinin artması artıq gübrə istehsalının azalmasına səbəb olub, fermerlər isə artan yanacaq və xammal qiymətləri ilə mübarizə aparırlar.

Nəşr bunun idxaldan asılı olan yoxsul ölkələrə ən böyük təsir göstərəcəyi bildirilir.
BMT-nin Ərzaq və kənd təsərrüfatı təşkilatının baş iqtisadçısı Maksimo Torrero qlobal ərzaq bazarının gələn ilin əvvəlinə qədər davam edə biləcək böyük bir təklif şoku ilə üzləşdiyi barədə xəbərdarlıq edib.

"Zaman irəliləyir... əkin təqvimi ölkələrdəki iqlim və bioloji şəraitdən asılıdır. Biz bunu dəyişə bilmərik. İstehsal xərcləri artmağa davam edərsə, fermerlər daha az əkəcək və mövsümün ikinci yarısında məhsuldarlıq azalacaq. Asiyada artıq ərzaq inflyasiyasının və əmtəə qiymətlərinin artdığını görürük", - o, nəşrə verdiyi müsahibədə bildirib.

Nəşrin qeyd etdiyi kimi, Banqladeş, Hindistan, Şri-Lanka, Tailand, Braziliya, Sudan və Keniya da daxil olmaqla əsas istehsalçılar enerji və gübrə qiymətlərinin sürətlə artması fonunda əkin kampaniyasının kritik mərhələlərinə qədəm qoyurlar.

O əlavə edir ki, mövsüm may ayında Şimal yarımkürəsinə keçir və 2026-cı il məhsulunu təmin etmək üçün müddət sürətlə başa çatır.

BMT-nin məlumatına görə, ötən il qlobal miqyasda kəskin qida təhlükəsizliyi ilə üzləşən insanların üçdə ikisini on ölkə təşkil edib.

"Hesabata görə, Nigeriya, Konqo Demokratik Respublikası və təkcə Sudan ümumi əhalinin təxminən üçdə birini təşkil edir", - məqalədə bildirilir.

Xüsusilə, Əfqanıstan, Cənubi Sudan, Sudan və Yəmən həm kəskin qida təhlükəsizliyi ilə üzləşən insanların nisbəti, həm də mütləq sayı baxımından ən ağır ərzaq böhranlarını yaşayıb.

Nəşr qeyd edir ki, zərər çəkənlərin 80 faizdən çoxu münaqişələrdən təsirlənən ölkələrdə yaşayır. Sorğuda iştirak edən ölkələrdə təxminən 35,5 milyon uşaq kəskin qidalanma çatışmazlığından, onlardan 10 milyondan bir qədər az hissəsi ağır kəskin qidalanma çatışmazlığından əziyyət çəkib.

Qeyd olunur ki, onların bir çoxu üçün nəticələri dönməz olacaq. Kəskin qidalanma çatışmazlığından sağ çıxan uşaqlar tez-tez ömür boyu davam edən daimi "boy geriliyi"ndən - idrak və fiziki pozğunluqlardan əziyyət çəkirlər.

BMT-nin qlobal monitorinq mexanizmi olan İnteqrasiya olunmuş ərzaq təhlükəsizliyi mərhələ təsnifatına (IPC) əsasən, 2025-ci ildə iki bölgədə - Qəzza zolağının bəzi hissələrində və Sudanda aclıq təsdiqlənib. Nəşr qeyd edir ki, bu, statistika aparılmağa başlandıqdan bəri ilk belə haldır.

"Hesabatda Banqladeş, Niger, Nigeriya və Sudanın bəzi yerlərində, eləcə də Suriyada vəziyyətin yaxşılaşdığı qeyd olunur", - nəşr bildirir.

Eyni zamanda, Əfqanıstan, Konqo Demokratik Respublikası, Myanma və Zimbabvedə vəziyyət daha da pisləşib. BMT-nin məlumatına görə, Sudanın və Cənubi Sudanın bəzi yerlərində aclıq riski qalmaqdadır.

Aparıcı humanitar təşkilatın yeni təhlilinə görə, İrandakı müharibənin yaratdığı iqtisadi şok artıq gələn il üçün ərzaq təhlükəsizliyi proqnozlarında nəzərə alınıb.

“Mercy Corps”un məlumatına görə, qıtlıq və yüksək qiymətlər artıq fermerlərin 2026 və 2027-ci il əkin mövsümləri ilə bağlı qərarlarına təsir göstərir.

Nəşrdə izah olunur ki, yanacaq və gübrə qiymətlərinin artması səbəbindən fermerlər istədiklərindən az əkməyə məcbur olublar ki, bu da öz növbəsində gələcək məhsulların qiymətlərinə təsir edəcək.