İran münaqişəsi ilə bağlı SENSASİON AÇIQLAMA KONKRET

Yaxın Şərqdə artan hərbi gərginlik, xüsusilə İran ətrafında baş verən qarşıdurmalar region ölkələri ilə yanaşı, coğrafi baxımdan yaxın dövlətlər üçün də müəyyən risk ehtimalları yaradır. Azərbaycan İranla uzun quru sərhədinə malikdir və xüsusilə ölkənin cənub bölgələri mümkün hərbi eskalasiyalar fonunda ictimai narahatlığın mərkəzinə çevrilib.

Hərbi əməliyyatlar zamanı buraxılan raket və ya pilotsuz uçuş aparatlarının trayektoriyasının dəyişməsi, texniki nasazlıq və ya müdaxilə nəticəsində sərhədyanı ərazilərə düşməsi ehtimalı istisna edilmir. Bu isə “Azərbaycan və Türkiyə üçün real təhlükə varmı?” sualını aktuallaşdırır.

Mövzu ilə bağlı KONKRET.az-a eksklüziv açıqlama verən türkiyəli siyasi şərhçi İsmayıl Cingözlə olan müsahibəni təqdim edirik:

— Əgər təsadüfi sursat düşməsi halı baş versə, bu, beynəlxalq hüquq baxımından necə qiymətləndiriləcək?

— İsrail və Amerikanın İrana hücumu ilə birlikdə bütün diqqət Yaxın Şərqə çevrilib. İran coğrafi baxımdan böyük bir ölkədir və mühüm mövqeyə malikdir. Dünya enerji geosiyasətinin ən önəmli mərkəzlərindən olan Bəsrə körfəzinin ən böyük sərhəddi bu pozisiyadadır. Və Bəsrə körfəzinin Umman dənizinə çıxış nöqtəsi olan Hörmüz boğazının ən önəmli nəzarət mərkəzi İran tərəfində yerləşir. Bu səbəblə, dünya olaraq bu məsələ yaxından izlənilir. Eyni zamanda uzun quru sərhəddi və tarixi bağları olması fonunda Türkiyə və Azərbaycanın da bu bölgə ilə maraqlanmağı vacibdir. Atılan raketlərin sərhəddi keçərək Türkiyəyə və ya Azərbaycana düşməsi halında “nələr edilə bilər” mövzusu əlbəttə ki, araşdırma tələb edir. Burada məsələyə həm hərbi, həm də qonşuluq münasibətləri prizmasından yanaşmaq olar.

— Türkiyə hava hücumundan müdafiə sistemləri sərhədyanı risklərə qarşı hansı səviyyədə hazırdır?

— Türkiyənin hava hücumundan müdafiə sistemləri ümumən mümkün bir raket və ya təsadüfi düşən sursatın dayandırılması üçün ciddi mənada müdafiəyə sahibdir. Amma, əlbəttə ki, texniki olaraq sərhədi aşa bilmə ehtimalını da nəzərə alaraq, bununla bağlı Türkiyə və Azərbaycan qiymətləndirmə aparır.

— İrandan Azərbaycan və Türkiyəyə sığınmaq üçün axın ola bilərmi?

— Türkiyə sərhəd xətti boyunca mümkün sərhəd miqrasiyası, sığınma dalğasına qarşı hazırlıqlarını geniş mənada həyata keçirməkdədir. Azərbaycanın da eyni şəkildə hazırlıqlı olduğunu düşünürük. Çünki İranda sivil xalqa qarşı intensiv bir hücum həyata keçirilərsə, bu insanlar canlarını, mallarını qurtarmaq, həyatda qalmaq üçün Türkiyə və Azərbaycana doğru hərəkətlənərək sərhəddi keçmək istəyə bilərlər. Ona görə də lazımi tədbirlər əlbətdə ki, görülür. Cənubi Azərbaycanda 35 milyon türkün olduğu, İranın digər bölgələrində yaşayan Hunza türkləri və qaşqaylar, türkmənlər kimi fərqli türk boylarındakı insanları qiymətləndirdiyimiz zaman, təxminən 45 milyon türkdən bəhs edilir və bunların əksəriyyəti Azərbaycan və Türkiyə sərhəddi yaxınlığındadır. Onlar mümkün və təhlükəli hucumlara məruz qaldıqları təqdirdə, qorunmaları üçün Azərbaycan və Türkiyəyə üz tuta bilərlər və biz buna hazırlıqlı olmalıyıq. Türkiyə bu məsələlərdə zaman-zaman açıqlamalar verir.

— Müasir raket sistemlərində hədəfdən yayınma və ya nəzarətdən çıxma halları nə dərəcədə mümkündür?

— Türkiyənin hava hücumundan müdafiə sistemlərinin riskləri minumuma endiriləcək səviyyədədir. Fəqət, radarları və hava hücumundan müdafiə sistemlərindən yan keçərək, nəzarəti itirərək düşmə ehtimalı bütün müharibə texnikalarına rəğmən mümkündür. Belə bir vəziyyətdə bu raketlərin mənşəyinə baxılır və hüquq qaydalar çərçivəsində cavabdehlik tələb edilir. Türkiyə münaqişə yaranmamışdan öncə, mövcud halda da diplomatik fəaliyyəti intensiv şəkildə davam etdirir. Təhdid mənasında Azərbaycanda daxili münaqişə yaratmaq cəhdi olarsa, İrandakı türklərin qorunması üçün Türkiyə və Azərbaycanın müstəqil və ya ortaq şəkildə İran tərəfinə beynəlxalq hüququn, Birləşmiş Millətlərin 51-ci maddəsi çərçivəsində əməliyyat təşkil etmə hüququ var. Belə bir vəziyyət yaranarsa, Azərbaycanın da Türkiyənin də lazımi müdaxilələri etməsi üçün imkan və qabiliyyətləri, hərbi və siyasi gücü olduğu unudulmamalıdır.

Söhbətləşdi: Dəniz Pənahova
KONKRET.az