Icma.az
close
up
RU
İran niyə vuruldu? Rusiya ilə anlaşmanın şok təfərrüatı

İran niyə vuruldu? Rusiya ilə anlaşmanın şok təfərrüatı

Hurriyyet portalından alınan məlumata görə, Icma.az xəbər verir.

İran ətrafında baş verən hadisələrin geniş, dərin və illərə yayılacaq analizi onu deməyə əsas verir ki, qlobal ciddi bir anlaşma var – hədəf isə Çindir. Anlaşmanın əsas tərəfi ABŞ və Rusiya olsa da, Avropa iştirakçı, əsas benefisiarlardan biri ola bilər.

Hurriyyet.az xəbər verir ki, bu sözləri ekspert Natiq Cəfərli qeyd edib.

O bildirib ki, İkinci Dünya müharibəsindən sonra SSRİ, 1990-cı ildən sonra isə Rusiya Avropanın əsas xammal mənbəyi, ucuz enerji və digər resurslar tədarükçüsü idi:

“Obrazlı desək, Rusiya “sağmal inək” rolunda olub, Avropa, təqribən, 80 il Rusiyanın “südündən, ətindən, yağından” gen-bol istifadə edib öz vətəndaşlarının rifah halını yüksəldirdi. Avropa özünün təhlükəsizliyini tam ABŞ-a həvalə edib, bu sahəyə az vəsait xərcləməklə öz cəmiyyətinin sosial vəziyyətini daha üst səviyyəyə çıxartdı. Ucuz xammal Rusiyadan, təhlükəsizlik çətiri ABŞ-dan – Avropa belə bir komfort zonada yaşayırdı.

Rusiyanın Ukraynaya hücumu, işğal cəhdi Avropanın komfort zonasını dağıtdı, iqtisadi tənəzzül, inflyasiya, indi də ABŞ-ın təkidi ilə hərbi xərclərin kəskin artırılması fonunda Avropaya yeni bir “donor” lazımdır və belə bir “donor” məhz İran ola bilər.

Bu gün Qərbin apardığı siyasət ona gətirib çıxartdı ki, Rusiya və İran Çinin “sağmal inəyinə” çevrilib. Çin isə yüksələn güc, iqtisadi motordur, ən əsası isə texnologi olaraq önə çıxmaq üzrədir. Bunun əsas səbəbi Rusiya və İranın ucuz təbii resurlarıdır, Çin həm İranla, həm də Rusiya ilə situativ ittifaqlar qurur, udan ancaq Pekin olur – yəni müttəfiqlik gərəyi nə Rusiyaya, nə də İrana birbaşa və güclü hərbi-strateji dəstək göstərir, tam tərsinə, hər iki ölkə müharibə içində boğuşarkən, Çin daha böyük güzəştlərlə Rusiya və İranı “sağmaqla” məşğuldur.

Məsələn, Çin İrandan gündə 1-1,3 mln. barrel arasında neft alır, dəyərinin cüzi bir hissəsini valyuta ilə ödəyir, 70-80% hissəsini isə Çin malları ilə barter edir. Barteri nəzərə alsaq, bu gün Çinə İrandan aldığı neftin hər barreli 40-45 dollara başa gəlir. Eyni vəziyyət Rusiya ilə də bağlıdır – Çin Rusiyadan qazı Rusiyanın daxili qiymətləri ilə alır, nefti 60 dollardan baha almır, taxta-şalban, metallar və s. resursları isə dünya bazarından 30-50% arası daha ucuz qiymətə idxal edir, öz mallarını Rusiyaya (Moskva çarəsizdir, başqa almağa yer yoxdur) dünya bazarından 20-25% daha baha satır, sanksiya risk marjını qiymətin üzərinə əlavə edir.

İndi görünən odur ki, ABŞ Rusiya ilə anlaşmaq, Rusiya resurslarının əsas alıcısı və moderatoru olmaq istəyir, yəni, indi də Rusiya ABŞ-ın “sağmal inəyi” olmalıdır, əvəzində isə Rusiya Ukraynada uğur qazanacaq (təəssüf ki), İran məsələsində ABŞ-a yardım edəcək. ABŞ Rusiyaya Arktika və Kosmos kimi böyük layihələrdə tərəfdaş kimi baxır, ən əsası isə Çinin iqtisadi yüksəlişinin “yanacağı” (çox geniş mənada) olan Rusiyanı Çindən aralamağı düşünür. Rusiya İranla və Çinlə daim müttəfiq ola bilməz, situativ mümkündür, amma Rusiya İranı da, Çini də daha böyük dividendlər üçün gözünü qırpmadan qurban verməyə hazırdır. Çünki tarixi perspektivdə Rusiya torpaqlarına təhlükə ancaq Çindən gələ bilər, nə Avropa, nə ABŞ fiziki olaraq o torpaqlara iddia etmək qabiliyyətində deyillər. İran isə Rusiyanın daim rəqibi, dəfələrlə müharibə apardığı coğrafiyadır. Dünyada hər şey dəyişə bilər, dəyişməz olan coğrafiya, onun diktə etdiyi addımlar, “keçmiş yoldan asılılıq”, prinsipidir.

Bir neçə illik perspektivdən baxanda Çinin iki “donorunun” əlindən alınması prosesində Avropanın da ciddi rolu olacaq – İran Avropa üçün Rusiya resurslarını əvəz edə biləcək yeganə ölkədir. Əgər İranla bağlı normallaşma olsa, Avropa 90 mln.-luq, yaxşı mənada “ac” İran bazarına çıxış əldə edəcək, Rusiyadan aldığı qədər qaz və nefti İrandan ala biləcək. Avropa şirkətləri üçün İran yeni “driver” rolunda çıxış etmə potensialı var. Bu gün, məsələn, Fransanın, Avropanın bəzi ölkələrinin İrana daha yumşaq münasibəti, İranın İsveçrədə məhz Avropa ilə danışıqlar aparması, bəzi Avropa ölkələrinin az-çox, amma İsraili qınaması, məhz gələcək konfiqurasiya ilə əlaqədardır.

Bir sözlə, çox böyük, çoxşaxəli, uzunmüddətli proses gedir ki, bunun sonunda yeni dünya düzəni də qurulacaq - əlbəttə ki, bu “sabah-birigün” olan deyil, tarix üçün 3-5 il an məsələsi, saniyədir..."

Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:212
embedMənbə:https://hurriyyet.az
archiveBu xəbər 24 İyun 2025 15:18 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see356

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see329

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see306

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see274

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

19 Noyabr 2026 21:00see269

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

20 Noyabr 2026 00:06see260

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see256

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

20 Noyabr 2026 21:35see247

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see242

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

20 Noyabr 2026 21:17see241

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

20 Noyabr 2026 06:10see241

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

20 Noyabr 2026 07:19see237

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see233

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see231

Dövlətçilik məfkurəsinə sədaqətin təcəssümü ŞƏRH

20 Noyabr 2026 21:27see224

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

20 Noyabr 2026 22:29see221

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

20 Noyabr 2026 22:21see217

“Unudulmaz bir hekayə yazmağa çalışacağıq” Dambrauskas

20 Noyabr 2026 21:24see212

YAP Nizami rayon təşkilatının növbəti yeni ərazi partiya təşkilatı təsis edilib

20 Noyabr 2026 20:43see210

Mən Ukraynada Prezident olsaydım... Tramp Putinlə söhbətində danışdı

20 Noyabr 2026 22:29see206
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri