Icma.az
close
up
RU
İran niyə vuruldu? Rusiya ilə anlaşmanın şok təfərrüatı

İran niyə vuruldu? Rusiya ilə anlaşmanın şok təfərrüatı

Hurriyyet portalından alınan məlumata görə, Icma.az xəbər verir.

İran ətrafında baş verən hadisələrin geniş, dərin və illərə yayılacaq analizi onu deməyə əsas verir ki, qlobal ciddi bir anlaşma var – hədəf isə Çindir. Anlaşmanın əsas tərəfi ABŞ və Rusiya olsa da, Avropa iştirakçı, əsas benefisiarlardan biri ola bilər.

Hurriyyet.az xəbər verir ki, bu sözləri ekspert Natiq Cəfərli qeyd edib.

O bildirib ki, İkinci Dünya müharibəsindən sonra SSRİ, 1990-cı ildən sonra isə Rusiya Avropanın əsas xammal mənbəyi, ucuz enerji və digər resurslar tədarükçüsü idi:

“Obrazlı desək, Rusiya “sağmal inək” rolunda olub, Avropa, təqribən, 80 il Rusiyanın “südündən, ətindən, yağından” gen-bol istifadə edib öz vətəndaşlarının rifah halını yüksəldirdi. Avropa özünün təhlükəsizliyini tam ABŞ-a həvalə edib, bu sahəyə az vəsait xərcləməklə öz cəmiyyətinin sosial vəziyyətini daha üst səviyyəyə çıxartdı. Ucuz xammal Rusiyadan, təhlükəsizlik çətiri ABŞ-dan – Avropa belə bir komfort zonada yaşayırdı.

Rusiyanın Ukraynaya hücumu, işğal cəhdi Avropanın komfort zonasını dağıtdı, iqtisadi tənəzzül, inflyasiya, indi də ABŞ-ın təkidi ilə hərbi xərclərin kəskin artırılması fonunda Avropaya yeni bir “donor” lazımdır və belə bir “donor” məhz İran ola bilər.

Bu gün Qərbin apardığı siyasət ona gətirib çıxartdı ki, Rusiya və İran Çinin “sağmal inəyinə” çevrilib. Çin isə yüksələn güc, iqtisadi motordur, ən əsası isə texnologi olaraq önə çıxmaq üzrədir. Bunun əsas səbəbi Rusiya və İranın ucuz təbii resurlarıdır, Çin həm İranla, həm də Rusiya ilə situativ ittifaqlar qurur, udan ancaq Pekin olur – yəni müttəfiqlik gərəyi nə Rusiyaya, nə də İrana birbaşa və güclü hərbi-strateji dəstək göstərir, tam tərsinə, hər iki ölkə müharibə içində boğuşarkən, Çin daha böyük güzəştlərlə Rusiya və İranı “sağmaqla” məşğuldur.

Məsələn, Çin İrandan gündə 1-1,3 mln. barrel arasında neft alır, dəyərinin cüzi bir hissəsini valyuta ilə ödəyir, 70-80% hissəsini isə Çin malları ilə barter edir. Barteri nəzərə alsaq, bu gün Çinə İrandan aldığı neftin hər barreli 40-45 dollara başa gəlir. Eyni vəziyyət Rusiya ilə də bağlıdır – Çin Rusiyadan qazı Rusiyanın daxili qiymətləri ilə alır, nefti 60 dollardan baha almır, taxta-şalban, metallar və s. resursları isə dünya bazarından 30-50% arası daha ucuz qiymətə idxal edir, öz mallarını Rusiyaya (Moskva çarəsizdir, başqa almağa yer yoxdur) dünya bazarından 20-25% daha baha satır, sanksiya risk marjını qiymətin üzərinə əlavə edir.

İndi görünən odur ki, ABŞ Rusiya ilə anlaşmaq, Rusiya resurslarının əsas alıcısı və moderatoru olmaq istəyir, yəni, indi də Rusiya ABŞ-ın “sağmal inəyi” olmalıdır, əvəzində isə Rusiya Ukraynada uğur qazanacaq (təəssüf ki), İran məsələsində ABŞ-a yardım edəcək. ABŞ Rusiyaya Arktika və Kosmos kimi böyük layihələrdə tərəfdaş kimi baxır, ən əsası isə Çinin iqtisadi yüksəlişinin “yanacağı” (çox geniş mənada) olan Rusiyanı Çindən aralamağı düşünür. Rusiya İranla və Çinlə daim müttəfiq ola bilməz, situativ mümkündür, amma Rusiya İranı da, Çini də daha böyük dividendlər üçün gözünü qırpmadan qurban verməyə hazırdır. Çünki tarixi perspektivdə Rusiya torpaqlarına təhlükə ancaq Çindən gələ bilər, nə Avropa, nə ABŞ fiziki olaraq o torpaqlara iddia etmək qabiliyyətində deyillər. İran isə Rusiyanın daim rəqibi, dəfələrlə müharibə apardığı coğrafiyadır. Dünyada hər şey dəyişə bilər, dəyişməz olan coğrafiya, onun diktə etdiyi addımlar, “keçmiş yoldan asılılıq”, prinsipidir.

Bir neçə illik perspektivdən baxanda Çinin iki “donorunun” əlindən alınması prosesində Avropanın da ciddi rolu olacaq – İran Avropa üçün Rusiya resurslarını əvəz edə biləcək yeganə ölkədir. Əgər İranla bağlı normallaşma olsa, Avropa 90 mln.-luq, yaxşı mənada “ac” İran bazarına çıxış əldə edəcək, Rusiyadan aldığı qədər qaz və nefti İrandan ala biləcək. Avropa şirkətləri üçün İran yeni “driver” rolunda çıxış etmə potensialı var. Bu gün, məsələn, Fransanın, Avropanın bəzi ölkələrinin İrana daha yumşaq münasibəti, İranın İsveçrədə məhz Avropa ilə danışıqlar aparması, bəzi Avropa ölkələrinin az-çox, amma İsraili qınaması, məhz gələcək konfiqurasiya ilə əlaqədardır.

Bir sözlə, çox böyük, çoxşaxəli, uzunmüddətli proses gedir ki, bunun sonunda yeni dünya düzəni də qurulacaq - əlbəttə ki, bu “sabah-birigün” olan deyil, tarix üçün 3-5 il an məsələsi, saniyədir..."

Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:207
embedMənbə:https://hurriyyet.az
archiveBu xəbər 24 İyun 2025 15:18 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

18 Noyabr 2026 13:51see393

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see369

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see310

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see289

“Səhiyyə sahəsində vergi və sosial ödənişlərə yenidən baxılmalıdır”

18 Noyabr 2026 12:29see285

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see278

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see267

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see260

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see259

Cəmi 1 saata 3 növ xərçəngi aşkar edən metod

18 Noyabr 2026 19:49see246

Hansı qan analizi Alsheymeri 10 il öncədən xəbər verir?

18 Noyabr 2026 16:56see233

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see230

Bakının 27 istiqamətində tıxac VAR Foto

18 Noyabr 2026 19:16see227

Altı vəkil Kollegiyadan xaric olunub, 27 si cərimələnib

18 Noyabr 2026 20:00see225

Könül Xasıyevanı pub da görəndə dəhşətə gəldim” Məşhur bloqer VİDEO

18 Noyabr 2026 17:22see225

Tarixi körpüdən strateji tərəfdaşlığa: Azərbaycan və Vyetnamı iqtisadi uğura aparan ortaq yollar

18 Noyabr 2026 21:07see222

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see218

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see213

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see213

“PAŞA Sığorta”nın yeni mobil tətbiqi istifadəyə verilib

18 Noyabr 2026 12:12see204
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri