“İran rejiminin tarixi sona yetir“ Tramp

"Rejim qırmızı xətti keçib, bu gecə İrana zərbə endirilə bilər..."

2026-cı ilin yanvarında İranda etirazlar pik həddə çatıb və artıq iki həftədir ki, ölkənin 200-dən çox şəhərində küçələrdə kütləvi nümayişlər davam edir.

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "İran İnternational" nəşri yazıb.

"İran rejiminin tarixi sona yetir"

ABŞ prezidenti Donald Tramp vəziyyətlə bağlı bir neçə açıqlama verib və İranda baş verənləri çox ciddi qəbul etdiklərini bildirib. Trampın fikrincə, Tehranın hazırkı rəhbərliyi artıq "qırmızı xətti" keçib, nümayişçilərin ölümü isə buna bir nümunədir. Prezident etirazçıların güc yolu ilə boğulmasını qınayaraq, İran rəhbərliyini yalnız zorakılıqla hakimiyyətdə qalan şəxslər adlandırıb. O, vurğulayıb ki, İran rejiminin tarixi sona yetir.

ABŞ-ın strategiyası və mövcud variantlar

Tramp bildirib ki, ABŞ hərbi və qeyri-hərbi vasitələrdən istifadə etməklə İrana təzyiq göstərməyə hazırdır. Potensial variantlar arasında hərbi zərbələr, kiberəməliyyatlar, informasiya kampaniyaları və diplomatik sanksiyalar daxildir. ABŞ administrasiyası etirazları dəstəkləmək üçün müxtəlif vasitələri nəzərdən keçirir.

Lakin indiki mərhələdə genişmiqyaslı silahlı müdaxilə ilə vəziyyəti pisləşdirmək riski də mövcuddur. İsrail və ABŞ kəşfiyyat orqanları etirazların miqyasından təəccübləndiklərini bildiriblər. Senator Lindsi Qrem də ABŞ-ın mümkün zərbəsinin saatlarla ölçülə biləcəyini qeyd edib.

Etirazların miqyası və insan hüquqları

"Human Rights Activists News Agency" (HRANA) məlumat verir ki, etirazlar başlayandan bəri İranda 538 nəfər həlak olub, onlardan 490-ı nümayişçilər, 48-i təhlükəsizlik qüvvələrinin üzvləridir. 10 mindən çox şəxs, o cümlədən qadınlar və azyaşlılar həbs olunub, saxlanılan uşaqların sayı isə ən azı 169-dur. Hökumət internet və mobil əlaqəni kəsərək nümayişçilərin koordinasiyasının qarşısını almağa çalışır.

Region və geosiyasi perspektiv

Mütəxəssislər hesab edir ki, ayətullah rejiminin sonu yaxınlaşır. İranın ali lideri Əli Xameneyi ehtiyat planı olaraq Rusiyaya sığınacaq yollarını hazırlayıb. İsrail və Səudiyyə Ərəbistanı isə regionda İrandan asılı olmayan yeni inteqrasiya planları üzərində işləyir. İranın nüvə proqramı və raket arsenalı hələ də ölkənin suverenlik simvolu olaraq qalır və yeni rəhbərlik uzun müddət daxili bərpa və stabilləşdirmə işlərinə fokuslanmalıdır.

"Gün sonrası" perspektiv

İranın mövcud gedişatında ölkənin iqtisadi və enerji potensialı tam istifadə olunmayıb. Qaz və neft ehtiyatları, həmçinin yüksək ixtisaslı insan kapitalı regionda sabitliyə və inkişaf layihələrinə yönəldilə bilər.

Analitiklər bildirir ki, İranın zəifləməsi Yaxın Şərqdə yeni regional oyunçuların yüksəlməsinə, Səudiyyə Ərəbistanının iqtisadi inteqrasiya təşəbbüslərinə və münaqişədən sonrakı bərpa proseslərinə imkan yaradacaq.

ABŞ isə həm nümayişçilərə dəstək göstərməklə, həm də rejimin mümkün təxribatlarına qarşı "misilsiz güc" göstərməklə İrana qarşı strateji mövqeyini gücləndirməyə hazırdır. Trampın verdiyi mesaj açıqdır: Vaşinqton vəziyyəti yaxından izləyir və hərəkət zamanı çox ciddi addımlar atmağa hazırdır.