İran siyasi elitası siyasi zəlzələ yaşayır

İranın siyasi strukturu hazırda 1979-cu ildən bəri ən dərin sarsıntılarını yaşayır. Üç böhranın – müharibə, iqtisadi çöküş və hakimiyyət boşluğunun birləşməsi Tehranda hakimiyyət mərkəzini zəif mülki liderlik adı altında açıq hərbi hakimiyyətə doğru itələyir.

Azpost.info bildirir ki, bu barədə Iran International televiziya kanalı məlumat verib.

Təhlilə görə, rejimi xarakterizə edən hökumətlə ən yüksək hakimiyyət mərkəzləri arasında  qurulmuş “ikilik” sona çatıb. İnqilab Keşikçiləri Korpusu (SEPAH) artıq yalnız pərdəarxası fəaliyyət göstərmir, əsas qərar qəbuletmə mərkəzləri üzərində birbaşa nəzarət qurur.

Mənbələrə görə, İran Prezidenti Məsud Pezeşkian ilə SEPAH komandiri Əhməd Vahidi arasındakı münaqişə artıq sadə idarəetmə mübahisəsi deyil, əksinə əvvəlki formada “hökumət” institutunun çöküşünü göstərir.

Hərbi və təhlükəsizlik təcrübəsi olan şəxslər də daxil olmaqla, mühüm vəzifələrə namizədlərin rədd edilməsi faktı SEPAH-ın artıq əsas vəzifələrin nəzarətini digər strukturlara təhvil verməyə hazır olmadığının sübutu kimi qəbul edilir.

Təhlil iddia edir ki, Korpusun birbaşa nəzarəti üçün “hərbi vəziyyət”in əsaslandırılması əslində, daimi fövqəladə vəziyyətin və normal konstitusiya prosedurlarının faktiki olaraq dayandırılmasının başqa bir formuludur.

Məqalədə vurğulanır ki, daxili çəkişmələr fonunda İran xüsusilə kəskin iqtisadi böhranla üzləşir. Pezeşkian atəşkəs olmadan ölkə iqtisadiyyatının həftələr ərzində tamamilə çökə biləcəyi barədə xəbərdarlıq edib.

Lakin SEPAH-ın cavabı iqtisadi tənəzzülün qarşısını almağa deyil, əksinə, uğursuzluğa görə hökuməti günahlandırmağa yönəlib. Onun arqumentinə görə, bunun nəticəsi yüksək iqtisadi qiymət ödəməyə və kompensasiya etmək üçün repressiv nəzarəti gücləndirməyə hazır olmaqdır.

Təhlil həmçinin miras və liderlik məsələsinə də toxunur: ekspertlər hesab edirlər ki, SEPAH-nın təzyiqi altında Müctəba Xameneyinin seçilməsi onun gücünü deyil, zəifliyini əks etdirir. Onun fiziki vəziyyəti, elita ilə məhdud əlaqələri və təhlükəsizlik ətrafı onu faktiki olaraq “hərbi şura” tərəfindən dəstəklənən bir simvola çevirir.

Köhnə elitanın və dini-bürokratik aparatın daxili müqaviməti ordunun tam dominantlığından əvvəl təsirini qorumaq üçün son cəhd kimi qəbul edilir.

Təhlil bunu xarici siyasətlə əlaqələndirir: Donald Trampın Məhəmməd Baqer Qalibafın Pezeşkian hökumətini keçərək Tehranla əsas təmasda olması barədə açıqlaması, ABŞ-ın hakimiyyətin hərbi qurum nümayəndələrinin əlində cəmləşdiyi yeni bir reallığı tanımasını əks etdirir. Eyni zamanda, Xameneyinin liderliyinə dair beynəlxalq şübhələr onun legitimlik böhranını daha da şiddətləndirir.

İran rejimi transformasiya edir: dini-mülki rəhbərliyin rolu azalır, SEPAH-nın birbaşa nəzarəti isə güclənir. Ekspertlər hökumətin təsirini itirdiyinə, liderin vəzifəsi simvolik hala gəldiyinə və əsas qərarların faktiki olaraq hərbi güc mərkəzləri tərəfindən qəbul edildiyinə əmindirlər.

AzPost.az

Paylaş