İran üçün hazırlanan “V” planı

İranda ötən ilin sonundan başlayan etiraz dalğası davam edir. Məlumata görə, polislə etirazçılar arasında baş verən toqquşmalarda hər gün ölənlərin sayı artır. ABŞ prezidenti Donald Trampın nümayişçiləri dəstəkləyərək “əgər İran əvvəlki kimi zorakılıq tətbiq edərək dinc nümayişçiləri öldürərsə, Birləşmiş Ştatlar etirazçıların köməyinə gedəcək” bəyanatı verib. İranın rəhbərliyi isə təhdidə cavab verərək bildirib ki, ABŞ-ın İran etirazlarına müdaxiləsi bütün regionda xaosa səbəb ola bilər.

İran üçün “V”- yəni ölkənin viran olması planı region üçün olduqca riskli ssenaridir və Azərbaycan üçün bir sıra ciddi mənfi nəticələr yarada bilər.

İran Azərbaycanın cənub sərhədi boyunca tampon ölkə rolunu oynayır. İranın dağılması halında sərhəd boyu nəzarətsiz ərazilər yarana, silahlı qruplar, qaçaqmalçılıq və terror riskləri arta bilər. Bu isə Azərbaycanın sərhəd təhlükəsizliyi üçün böyük hərbi və resurs yükü deməkdir. ABŞ, İsrail, Rusiya, hətta Çin kimi güclər İran ərazisində və ya ətrafında möhkəmlənə bilər ki, bu da Azərbaycanın birbaşa geosiyasi təzyiq zonasına çevrilməsi anlamına gəlir və balanslaşdırılmış xarici siyasəti çətinləşdirər.

Cənubi Azərbaycan faktoru tez-tez “tarixi fürsət” kimi təqdim edilsə də, bu bölgədə etnik hərəkatlar nəzarətdən çıxa, Bakı istəmədiyi halda proseslərin mərkəzinə çəkilə bilər.

Sona Əliyeva

Siyasi təhlilçi Sona Əliyeva "Yeni Müsavat"ay dedi ki, İrandakı gərginlik təkcə Azərbaycan üçün deyil, onun digər qonşuları - Türkiyə və Pakistan üçün də geostrateji təhdiddir: "Güney qonşumuz artıq daxildə baş verən etirazlara nəzarəti demək olar ki, itirib. Tehran hökuməti sıravi etirazçılara atəş açmağa başlayıb. Hər iki tərəfdən xeyli sayda ölən var. Əgər vəziyyət kuliminasiya nöqtəsinə çatarsa, o zaman ABŞ və İsrailin İrana müdaxiləsi özünü çox gözlətməyəcək. Belə olan halda Azərbaycanın cənub sərhədləri ciddi təhlükə altına düşə bilər. Bu baxımdan, Azərbaycan dövləti, aidiyyatı qurumlarımız həmin istiqamətdə önləyici tədbirlər görməlidirlər. Bəlkə də artıq bununla bağlı hər hansı hazırlıqlara da başlanılıb. Əgər xarici müdaxilə olarsa, təkcə Azərbaycan sərhədləri yox, Türkiyə və Pakistanın, hətta Türkmənistanın sərhədləri də xaotik vəziyyətə düşəcək. Bəluclar Pakistana, türkmən və qaşqaylar Türkmənistana üz tutacaqlar. 35 milyonluq Azərbaycan türkləri isə Türkiyə və Azərbaycana pənah gətirəcək. Milyonçu farslar və ali bürokrat təbəqə isə Rusiyaya üz tutacaq. Digər tərəfdən, terror və qaçaqmalçılıq sərhədlərdə at oynadacaq. Yəqin ki, ABŞ və İsrail İrana hücum öncəsi ayrıntı və detalları Bakı və Ankara ilə məsləhətləşəcək".

Niyaməddin Orduxanlı

ƏHD partiyasının baş katibi, politoloq Niyaməddin Orduxanlının sözlərinə görə, son 3 ildə İran bu cür aksiyaları görməyib. Azərbaycan kökənli olan Pezeşkian prezident seçiləndə biz qeyd edirdik ki, bu bəlkə də İranın dinc yolla inkişafı üçün son şansdır. İranın dini lideri Pezeşkianı müdafiə etməli, ona ciddi islahatlar həyata keçirmək imkanı yaratmalıdır. Biz qonşu İranın dinc, təkamül yolu ilə inkişafını istəyirik. Baş verənlərdən çox təəssüf hissi keçiririk. Bilirsiniz ki, İranda prezidentin səlahiyyəti bizdə baş nazirin səlahiyyəti qədərdir. İqtisadi və hərbi gücə əsaslanmayan təkəbbürlü xarici siyasət, xaricdə böyük maliyyə vəsaiti tələb edən proksi qüvvələrin saxlanılması ölkəyə sanksiyalar tətbiqinə səbəb olub, iqtisadiyyata xarici investisiya cəlbinin qarşısını alıb.

Vəziyyətdən çıxmaq üçün dini lider dərhal islahatlara başlanılması barədə göstəriş verməli, dövlət idarəetməsini qanuni yolla xalq tərəfindən seçilmiş prezidentə verməlidir.

Keçirilən aksiyaların ilk günü ABŞ prezidenti Tramp bəyan etdi ki, İranda xalqa divan tutulsa ABŞ dinc etirazçıları müdafiə edəcək. Sual yaranır ki, bu hansı formada ola bilər? Düşünürəm ki, bu daha çox etirazçıları ruhlandırmaq üçündür. Amma siyasi qərarların qəbul olunduğu dövlət idarələri də bombalana bilər. İranda yaşayan 40 milyonluq Azərbaycanlılara divan tutularsa biz necə davranmalıyıq? Bizim üçün bu məsələ çox aktualdır. Ümid edirəm ki, hadisələr o həddə gəlib çatmaz və İranda böyük islahatlara başlanılar. Pezeşkian İranı yaxşıya doğru dəyişmək gücünə sahibdir. Sadəcə, mollaların siyasətdən bir az kənara çəkilməsi və onu müdafiə etməsi lazımdır".