İran və Azərbaycan arasında enerji sahəsində əməkdaşlıq dərin tarixi köklərə malikdir Ekspert

“İranla Azərbaycan arasında müstəqillik dövründə enerji sahəsində əməkdaşlıq elektrik enerjisinin mübadiləsi ilə başlayıb. Belə ki, hər iki ölkə arasında pik saatlarda enerji tələbatında yaranan çatışmazlığı aradan qaldırmaq məqsədilə bir-birinə elektrik enerjisi ötürülüb. Bu əməkdaşlıq çərçivəsində İmişli, Pərsabad, Astara və Naxçıvan üzərindən yüksək gərginlikli elektrik xətləri çəkilərək yenilənib”. 
Bunu Demokrat.az-a açıqlamasında enerji məsələləri üzrə ekspert İlham Şaban deyib.
O bildirib ki, məqsəd elektrik enerjisi mübadiləsinin daha da genişləndirilməsi olub:
“Daha sonra enerji əməkdaşlığı neft məhsullarının ticarətini də əhatə etməyə başlayıb. Bu mübadilə mütəmadi xarakter daşımayıb və əsasən ilin müəyyən dövrlərində ehtiyacdan irəli gəlib. 
İki ölkə arasında bu günə qədər stabil davam edən əsas enerji layihələrindən biri Hacıqabul-Astara istiqamətində təbii qaz kəməri vasitəsilə 2005-ci ilin noyabrından Naxçıvan Muxtar Respublikasına təbii qazın ötürülməsi layihəsidir. 
İl ərzində təqribən 400-450 milyon kubmetr qaz bu yolla Naxçıvana ötürülür. Bundan əlavə, İran və Azərbaycan arasında 15 ildən artıqdır ki, tranzit enerji ötürülməsi ilə bağlı danışıqlar aparılır. Bu çərçivədə əsas ideya Rusiyanın elektrik enerjisinin Azərbaycan üzərindən İrana ötürülməsidir. Lakin bu layihə hələ reallaşmayıb, çünki Rusiyanın öz ərazisində sovet dövründən qalma elektrik xətlərini müvafiq şəkildə hazırlamaması bu prosesi ləngidir”.
O qeyd edib ki, 2024-cü ilin yanvar ayında İran və Rusiya arasında təbii qazın alqı-satqısı ilə bağlı müqavilə imzalanıb:
“Bu müqaviləyə əsasən, ilkin mərhələdə 2 milyard kubmetr qaz, daha sonra isə 55 milyard kubmetrə qədər qazın Azərbaycan üzərindən İrana nəqli planlaşdırılır. Lakin bu istiqamətdə hələlik praktik addımlar atılmayıb və Azərbaycan tərəfi bu məsələyə dair mövqe bildirməyib. Görünən odur ki, öncə hökumətlərarası tranzit sazişi imzalanmalıdır. 
Bundan başqa, İranla Azərbaycan arasında enerji əməkdaşlığının digər mühüm istiqaməti Araz çayı üzərində birgə su-elektrik stansiyalarının inşasıdır. Ən böyük layihələrdən biri Qız Qalası və Xudafərin su bəndləri üzərində inşa olunacaq, ümumi gücü 280 MVt olan elektrik stansiyalarıdır. Bu layihədə əldə olunan enerji bərabər şəkildə bölüşdürüləcək 140 MVt İran, 140 MVt Azərbaycan üçün nəzərdə tutulub. Ümumilikdə, İran və Azərbaycan arasında enerji sahəsində əməkdaşlıq dərin tarixi köklərə malikdir və bu əlaqələr bu gün də uğurla davam etdirilir”.
Leyla Turan
Demokrat.az