İrana hücum artıq an məsələsidir Deputatdan AÇIQLAMA

"Venesuela Prezidentinin ABŞ tərəfindən girov götürülərək ABŞ-yə aparılması beynəlxalq münasibətlər sistemində və beynəlxalq hüquq təfəkküründə yeni bir səhifənin başlanğıcı kimi qiymətləndirilə bilər. Bu hadisə bir daha təsdiq edir ki, ABŞ xüsusilə Qərb yarımkürəsində, Amerika qitəsində Monro doktrinasının yeni formasını, yeni təzahürünü reallaşdırmaqda qərarlıdır. ABŞ Amerika qitəsində öz maraqlarına qarşı ola biləcək istənilən təhdidi və təhlükəni beynəlxalq hüquqa və beynəlxalq münasibətlərə istinad etmədən, yerindəcə həll etmək və milli maraqlarını qorumaq yolunu seçib".

Bu fikirləri Redaktor.az-a açıqlamasında Milli Məclisin deputatı Tural Gəncəliyev bildirdi.

"ABŞ Prezident Administrasiyasının və Trampın öz sözlərinə görə, Venesuelada həyata keçirilən əməliyyat digər ölkələr, xüsusilə Kolumbiya və Kuba üçün də xəbərdarlıq kimi dəyərləndirilməlidir. Mən hesab edirəm ki, Venesuelaya qarşı ABŞ hökumətinin və Trampın atdığı bu addımın əsas səbəblərindən biri də Venesuelanın böyük neft ehtiyatlarına malik olmasıdır. Dünyanın təxminən 20 faiz neft yataqları məhz Venesuelada yerləşir. Təsdiqlənmiş hesablamalara görə, ölkədə 303 milyard barel neft ehtiyatı mövcuddur ki, bu da Venesuelanı dünyanın ən böyük neft resursuna malik ölkəsi edir. Digər mühüm məqam ondan ibarətdir ki, Venesuela bu qədər böyük enerji resurslarına malik bir ölkə olaraq ABŞ-yə qarşı sərt ritorika ilə çıxış edirdi. Bu isə ABŞ-nin iqtisadi siyasətinə, xüsusilə dollar-neft sisteminə ciddi zərbə hesab olunurdu. 2018-ci ildən başlayaraq Venesuela hökuməti, həm Nikolas Maduro, həm də ondan əvvəlki Prezident Uqo Çaves dəfələrlə bəyan etmişdilər ki, neftin artıq dollarla deyil, Çinlə ticarətdə yuanla, Rusiya ilə isə rubl və digər valyutalarla alqı-satqısı mümkündür. Təbii ki, bu yanaşma ABŞ-nin dünya iqtisadi hegemonluğuna qarşı ciddi təhdid kimi qiymətləndirilirdi", - deyə o, qeyd etdi.

Millət vəkili əlavə etdi ki, böyük neft ehtiyatlarına malik bir ölkənin ABŞ-yə qarşı sərt ritorika ilə çıxış etməsi ABŞ üçün “qırmızı xətt” sayılırdı və dollar hegemonluğuna qarşı açıq çağırış kimi qəbul edilirdi:

"ABŞ də Venesuelanın bu mövqeyinə artıq sakit qala bilmədi və hərəkətə keçdi. Bununla belə, mən hesab etmirəm ki, Kolumbiya Prezidenti Qustavo Petronun ritorikası və ya Kubada səsləndirilən fikirlər ABŞ üçün eyni səviyyədə təhlükə yaratsın. Çünki bu ölkələr Venesuela kimi böyük enerji resurslarına malik deyil. Bu səbəbdən onların ritorikası sadəcə ritorika olaraq qalır. Venesuela isə tamamilə fərqli bir hal və fərqli bir vəziyyətdir. ABŞ təbii ki, həm Kolumbiyada, həm də Kubada ABŞ-yə uyğun və ona qarşı olmayan hakimiyyətlərin olmasını istərdi. Ancaq mən hesab etmirəm ki, Venesuela ssenarisi bu ölkələr üçün də təkrarlansın. Daha çox ehtimal olunan variant iqtisadi sanksiyalar, iqtisadi təzyiqlər və müxtəlif iqtisadi tədbirlərin həyata keçirilməsidir. Dövlət başçılarının zorla götürülməsi və başqa ölkəyə aparılması kimi bir ssenarinin Kuba və Kolumbiya üçün mümkün olduğunu düşünmürəm. Burada digər mühüm məqam isə ondan ibarətdir ki, Venesuelanın neft resurslarının nəzarət altına alınmasından sonra ABŞ üçün Yaxın Şərqdə, xüsusilə İrana qarşı ikinci dalğa hücumları üçün geniş imkanlar yaranır. Mən hesab edirəm ki, İrana hücum artıq an məsələsidir. ABŞ və onun müttəfiqləri uzun müddət belə bir ehtimaldan ehtiyat edirdilər ki, İrana hücum olarsa, İran Hörmüz boğazını bağlaya bilər. Hörmüz boğazı isə dünya enerji daşımalarında və qlobal iqtisadiyyatda strateji əhəmiyyətə malikdir.

Ancaq artıq dünyanın ən böyük neft ehtiyatlarına malik ölkənin nəzarət altına alınması ABŞ üçün bu riski xeyli azaldır. Hətta İran mümkün müharibə şəraitində Hörmüz boğazını bağlasa belə, dünya iqtisadiyyatında yaranacaq böhran ABŞ üçün əvvəlki qədər ciddi təsirə malik olmayacaq. Çünki dünyanın əsas enerji resursları ABŞ-nin nəzarətində olacaq".

Müsahibimizin fikrincə, Venesuelada baş verən hadisələrə Yaxın Şərqdəki proseslərlə paralel şəkildə yanaşmaq lazımdır:

"Xatırlamaq lazımdır ki, Yeni ildən öncə Tramp İsrailin Baş naziri ilə ABŞ-də görüş keçirmiş və İranla bağlı sərt xəbərdarlıqlar səsləndirilmişdi. Venesueladakı hadisələrdən sonra Yaxın Şərqdə eskalasiyanın, daha alovlu münaqişələrin baş vermə ehtimalı yüksəlir və çox böyük ehtimalla İrana qarşı ikinci dalğa hücumun baş verməsi şansı da artır".

Xədicə BAXIŞLI