İranla əlaqəsi olan ölkələr TƏHLÜKƏDƏ KONKRET

Trampın İranla əməkdaşlıq edən ölkələrə qarşı 25%-lik gömrük rüsumlarının tətbiqi ilə bağlı bəyanatı fonunda Ermənistan hakimiyyəti ABŞ və İranla balanslaşdırılmış siyasət apardıqlarını xatırladır.

“Bu gün ABŞ-la hansı proqramları həyata keçirdiyimizi bilirsiniz.

İranla münasibətlərimizin necə olduğunu da bilirsiniz. Ümid edirəm ki, iki tərəfdaşımızla da eyni məntiq çərçivəsində balanslaşdırılmış siyasəti davam etdirəcəyik”, – deyə bu gün parlamentdə keçirilən ənənəvi brifinqlər zamanı hakim “Vətəndaş Müqaviləsi” fraksiyasının katibi Artur Ovannisyan bildirib.

Trampın elan etdiyi yenilik hələ hüquqi sənəd statusu almayıb və qüvvəyə minməyib. Lakin erməni iqtisadçıları artıq bu qərarın Ermənistan iqtisadiyyatı üçün mümkün nəticələrini təhlil etməyə başlayıblar. Həmçinin bu qərarın İran və ABŞ-la ikitərəfli iqtisadi münasibətlərə necə təsir göstərə biləcəyi də müzakirə olunur.

KONKRET.az-ın xəbərinə görə, iqtisadçı Anna Paxlyan hesab edir ki, 25%-lik rüsumların tətbiqi gömrük yükləri baxımından Ermənistan iqtisadiyyatına cüzi təsir göstərəcək.

“ABŞ–Ermənistan strateji əməkdaşlığının TRIPP adlı birgə layihə çərçivəsində reallaşdırıldığını nəzərə alsaq, Ermənistanın yeni gömrük rüsumlarının tətbiqində istisnalar siyahısına salınması tam mümkündür”, – deyə o bildirib.

Ekspertin sözlərinə görə, Trampın bəyanatının siyasi konteksti İranın Ermənistan üçün geosiyasi və strateji əhəmiyyətini nəzərə aldıqda daha önəmlidir.

İqtisadçı Anna Paxlyanın fikrincə, Trampın bəyanatı Vaşinqtonun İrana iqtisadi təzyiq göstərmək niyyətindən xəbər verir. O vurğulayır ki, İranla iqtisadi əlaqələri olan istənilən ölkə risk altında qala bilər:

“ABŞ hələ bu siyasətin hüquqi mexanizmini və ya istisnalarını açıqlamasa da, Ermənistanın xarici ticarəti üçün qeyri-müəyyənlik və məcburiyyət hissi artır”.

Ekspert Ermənistanın istisnalar siyahısına daxil edilməsini mümkün sayır. Bununla yanaşı, rəsmi sənədin hələ mövcud olmadığını xatırladır. Rüsum mexanizminin necə işləyəcəyi barədə detallar məlum deyil.

“Rüsumlar İranla əməkdaşlıq edən ölkələr üçün ticarət-iqtisadi əlaqələrin həcmi və dərinliyinə uyğun tətbiq olunacaqmı? Yoxsa İranla cüzi ticarət belə əlavə ödənişlər üçün əsas olacaqmı? Gömrük rüsumları həm ixraca, həm də idxala şamil ediləcəkmi? Şərtlərin dəqiqləşdirilməsi mümkün rüsumların miqyasını və tətbiq sahəsini ciddi şəkildə dəyişə bilər”, – deyə o qeyd edib.

İqtisadçının sözlərinə görə, rüsumlar tətbiq olunarsa, “əsas hədəf” İranın əsas ticarət tərəfdaşları olacaq. Rəsmi məlumatlara əsasən bunlar:

* Çin – İran ixracının təxminən 40%-i
* İraq – 13%
* Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri – 11%
* Türkiyə – 10%
* Hindistan – 3,4%

“Ermənistana gəldikdə isə, onun payına İran ixracının cəmi 0,66%-i düşür. Lakin İranın Ermənistanın xarici ticarətindəki payı bir qədər yüksəkdir”.

Anna Paxlyanın təqdim etdiyi məlumatlara görə:

* 2024-cü ildə Ermənistandan İrana ixracın həcmi 108,3 milyon dollar olub ki, bu da ümumi ixracın 0,8%-ni təşkil edir;
* 2024-cü ildə Ermənistandan ABŞ-a ixrac 58,9 milyon dollar olub və bu, ümumi ixracın 0,5%-dir;
* 2025-ci ilin yanvar–noyabr aylarında Ermənistan İrana 83,4 milyon dollar, ABŞ-a isə 46,2 milyon dollar dəyərində məhsul ixrac edib.
“Ermənistandan ABŞ-a ixracın həcmi kiçikdir. İran bazarı da ölkəmiz üçün əsas ixrac istiqamətlərindən deyil”, – deyə o vurğulayıb.
Ekspertin sözlərinə görə, idxalın həcmi də “əhəmiyyətsizdir”.
* 2024-cü ildə ABŞ-dan Ermənistana 351,7 milyon dollar dəyərində məhsul idxal edilib ki, bu da ümumi idxalın 2,1%-ni təşkil edir;
* İrandan idxal isə 629,2 milyon dollar olub – ümumi idxalın 3,7%-i.

“Bu şəraitdə, İranla iqtisadi əməkdaşlığa 25%-lik gömrük rüsumunun tətbiqi Ermənistan iqtisadiyyatına cüzi təsir göstərəcək”, – deyə Anna Paxlyan əminliklə bildirib.

Natiq Səlim,
KONKRET.az