İslamda musiqi ilə bağlı fikir ayrılıqlarının səbəbi nədir və...

...İslamda musiqinin statusu məsələsi, ilkin mənbələrin təfsirinə əsaslanan dərin bir teoloji mübahisəni ortaya qoyur. Mübahisənin əsas məğzi mahnı sözlərinin qiymətləndirilməsində deyil - bu aydındır: yaxşılıq yaxşılığa çağırır və icazə verilir, pislik isə pisliyə çağırır və qadağandır. Əsas problem, hətta neytral və ya yaxşı sözlər üçün belə, musiqi müşayiətinin icazəliliyini müəyyən etməkdədir. Əvvəldən qeyd etmək vacibdir ki, bütün alimlər arasında musiqinin tamamilə qadağan edilməsi ilə bağlı yekdil fikir (icma) yoxdur; buradakı fikir ayrılığı tarixi və qəbul edilmiş bir məsələdir.

SİA xatırladır ki, mübahisənin əsas mahiyyəti İslamın əsas hüquqi prinsipidir: Quranda və ya etibarlı Sünnədə aydın və birmənalı bir qadağa qoyulana qədər hər şey mahiyyət etibarilə icazəlidir.

Burada çətinlik çəkən məhz bu aydınlıqdır.

Qadağanı dəstəkləyənlər Müqəddəs Yazılardan və ənənələrdən bir sıra arqumentlərə əsaslanırlar, lakin bu dəstəklərin hər biri haqlı tənqidə və yenidən düşünməyə məruz qalır.

Beləliklə, tez-tez istinad edilən əsas Quran arqumenti, "Allah yolundan azdırmaq üçün əyləncəli sözlər satın alanlar" haqqında danışan Loğman surəsinin (31:6) ayəsidir.

İbn Məsud və İbn Abbas kimi bəzi səhabələr bu "boş danışığı" mahnı kimi başa düşmüşdülər. Lakin alim İbn Həzm kimi tənqidçilər qeyd edirlər ki, ayə səsin və ya melodiyanın özünü deyil, məqsədi - insanları dindən uzaqlaşdırmaq üçün hər hansı bir şeydən istifadə etməyi pisləyir.

İstər kitab, istərsə də nitq olsun, istənilən əşya belə bir alətə çevrilə bilər, lakin bu, onun mahiyyətini qadağan etmir. Eyni məntiqlə, melodiya da Allaha çağırış vasitəsi kimi xidmət edə bilər. Möminlərin "boş danışıqdan" üz döndərdiyi başqa bir Quran ayəsi - Nisa surəsindən (28:55) - də onu qadağan edənlər tərəfindən musiqinin qadağan edilməsini dəstəkləmək üçün şərh olunur.

Lakin onun əleyhdarları iddia edirlər ki, burada "boş danışıq" çox güman ki, salehlərin instrumental musiqi və ya sənət forması kimi oxumaqdan daha çox çəkindiyi nalayiq sözlərə, söyüşlərə və boş söhbətlərə aiddir.

Musiqi ilə bağlı müzakirələrdə hədislərə çox diqqət yetirilir. Beləliklə, "möminin hər əyləncəsi batildir, üçü istisna olmaqla: arvadı ilə oynamaq, at təlimi və ox atmaq" kimi məşhur bir deyim onu ​​qadağan etmək üçün istifadə olunur. Lakin bu, təfsir məsələsini ortaya çıxarır: "batil" sözü "qadağan edilmiş xəta" yox, "ibadət üçün faydalı olmayan, lakin əyləncə üçün icazə verilən bir şey" mənasını verə bilər.

Bundan əlavə, məsələn, Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun) Efiopiyalı gənclərə məsciddə nizə ilə oynamağa icazə verməsi ilə bağlı başqa rəvayətlər də mövcuddur ki, bu da yuxarıda qeyd olunan üç icazə verilən əyləncə növündən kənara çıxır.

Buxarinin "zina, ipək, şərab və musiqi alətlərinə (maazif)" icazə verəcək insanların meydana çıxması haqqında sitat gətirdiyi hədis xüsusi yer tutur. Bu mətn müəllaq (nəql zəncirində fasilə ilə) hesab olunur və bir çox hədis alimi tərəfindən zəif hesab olunur. Hətta qəbul etsək belə, sual yaranır: hər bir element ayrıca pislənir, yoxsa bütün bu elementlərin bir-birinə qarışdığı pozğun bir mühitin vahid portretidir?

Bundan əlavə, qadağan etmək üçün istifadə edilən bir çox digər hədislər (məsələn, İbn Ömərin çoban tütüyünü eşidəndə qulaqlarını örtməsi hekayəsi) hədis alimləri tərəfindən zəif hesab olunur və ya rədd edilir ki, bu da onlardan qəti nəticə çıxarmağa mane olur.

...Bu arqumentlərə cavab olaraq, daha icazəli mövqe fundamental bir tezis irəli sürür: musiqini bir fenomen kimi birbaşa və birmənalı şəkildə qadağan edən tamamilə aydın və qüsursuz orijinal bir mətn yoxdur.

Bunun əvəzinə, hər şey kontekstə, məzmuna və ən əsası niyyətə bağlıdır. Burada məşhur hədis tam güclə əks-səda verir: "Həqiqətən də, əməllər yalnız niyyətlərə bağlıdır."

İnsan ruhu rahatlatmaq və ibadət üçün güc toplamaqla melodiya dinləyirmi, yoxsa bilərəkdən günah və pozğunluq üçün bəhanə axtarır?

Bu daxili mənəvi mühakimə həlledici olur. Məhz bu iki yanaşma arasındakı bu tarazlıqda fikir ayrılığını qorumağın müdrikliyi yatır.

Bu fikir ayrılığı qüsur və ya elmi çaşqınlığın əlaməti deyil. Vurğulamaq vacibdir: fikir ayrılığı Vəhydəki səhvdən və ya qeyri-müəyyənlikdən qaynaqlanmır. Allah səhv etmir və Quran belə aydındır ki, bu, Uca Allahın sözləri ilə təsdiqlənir: "Və Rəbbiniz unutqan deyil" (Məryəm surəsi, 19:64).

Əksinə, bu fikir ayrılığının mövcudluğu həyati sosial və mənəvi funksiyaları yerinə yetirir. Bir tərəfdən, sərt, qadağanedici mövqe etibarlı mənəvi qalxan rolunu oynayır. O, cəmiyyəti, xüsusən də gəncləri əxlaqı açıq şəkildə pozan, zorakılığı, pozğunluğu təbliğ edən və mənəvi dəyərlərdən yayınan musiqilərdən qoruyur.

Bu, istənilən dövrdə vacib olan potensial şərə gedən yolları bağlayan ehtiyat mövqeyidir.

Digər tərəfdən, həm niyyəti, həm də məzmunu nəzərə alan daha çevik yanaşma müasir dünyada fərdlərə dözülməz və əlçatmaz bir yük qoymaqdan imtina edir.

Bu gün musiqi səsləri bizi hər yerdə fon səs-küyü kimi əhatə edir: nəqliyyatda, ticarət mərkəzlərində, reklamlarda və hətta rəsmi xəbərlərdə. Bütün bunları mütləq günah elan etmək, inananlarda nəzarət edə bilmədikləri bir şeyə görə daimi stress və günahkarlıq vəziyyəti yaratmaq deməkdir. Bu mövqe alətlərin və ya səslərin qadağan edilməsini deyil, məzmunun şüurlu şəkildə seçilməsini, məqsədin saflığını və insanın vaxtının və ürəyinin idarə olunmasını tələb edir. Beləliklə, fikir ayrılığı "icazə verilən" və ya "qeyri-mümkün" kimi sadə bir cavab vermir.

Bu, şəxsi məsuliyyət, intellektual araşdırma və mənəvi inkişaf üçün yer buraxır. Bu, bizə dinin yalnız sərhədlərə hörmət etməklə deyil, həm də onların mənasını anlamaqla bağlı olduğunu xatırladır.

Bu, müsəlmanları sadəcə olaraq bir fikrə kor-koranə tabe olmağa deyil, arqumentləri ölçüb-biçməyə, niyyətlərini təhlil etməyə və Uca Tanrı qarşısında hesabat verəcəkləri şüurlu bir seçim etməyə çağırır.

Bu, böyük müdrikliyin mahiyyətidir - mürəkkəb bir dünyanı qara və ağa sadələşdirmək deyil, orada təmiz niyyətlər və aydın bir düşüncə ilə yaşamağı öyrənmək.

Nazlı Almuradova