İspanaq torpaqdakı qızılı tapır: Minaları da üzə çıxarır

Piyada əleyhinə minalar illərlə torpaq altında qala bilir və bu müddətdə tərkibindəki kimyəvi maddələrin bir hissəsini torpağa və ətraf mühitə ötürür. Xüsusilə köhnə texnologiya bombaları ətrafa daha çox tullantı buraxır. Minaların ətrafa ötürdüyü kimyəvi maddələr onları aşkar etməkdə ən yaxşı köməkçilərdən biridir.

 “Sherg.az” “Milliyet.com.tr”yə istinadən bildirir ki, minaları tapıb zərərsizləşdirmək üçün detektorlar və ya texnoloji cihazlardan əlavə daha bir köməkçi var - ispanaq! Məsələ burasındadır ki, ispanağın kökü yarpaqlarına mina həyəcanı göndərən təbii mexanizmə malikdir. Türkiyənin Erciyes Universiteti Biologiya fakültəsinin müəllimi, professor Dilek Demirezen Yılmaz ispanağın necə mina həyəcanı verdiyini açıqlayıb. D.Demirezen izah edib ki, mina aşkarlamada bir sıra müasir texnologiyalardan istifadə edilir. Metal detektorlar, GPR, ikisinin kombinasiyası, radiotezlikli dördqütblü rezonans, mikrodalğalı və millimetr dalğalı radiometrlər, termal görüntüləmə, optik üsullar, buxar aşkarlama, rentgen şüalarının geri səpilməsi və akustik sensorlar. Bununla belə, minaların harada gizləndiyini aşkar etməyə kömək edən başqa bir vasitə ispanaqdır. Elm adamları partlayıcı maddələrdə tez-tez rast gəlinən nitroaromatiklərin, kimyəvi maddələrin varlığını aşkar edə bilən nanoemühəndisliklə ispanaq bitkisi hazırlayıblar. Kəşfin məqsədi bitkilərin yaxınlıqdakı yeraltı suları və torpaqları öyrənmək üçün istifadə etdiyi kimyəvi siqnalları şərh etmək idi. Bu, yeraltı hər hansı kimyəvi maddənin tərkibi haqqında məlumat verirdi. Əlbəttə, bombalar da. D.Demirezen Yılmaz ispanağın təəccüblü dedektiv qabiliyyətini belə izah edib: Tədqiqatda bitki olaraq Spinacia oleracea (ispanaq) seçildi və yarpaqlarına karbon nanoborucuqları birləşdirildi. Hədəf olunan birləşməni tanımaq üçün formalaşdırılan nanoborucuqlar nitroaromatik birləşmələrlə təmasda olduqda reaksiya baş verir və infraqırmızı siqnal əmələ gətirir, bu siqnal kameranın köməyi ilə qeydə alınır və "Wi-Fi" vasitəsilə vizual olaraq smartfona ötürülür”. D.Demirezen Yılmaz, hər bombanın ispanaq tərəfindən tutula bilməsə də, möcüzə bitkisinin dəyərli təsbitlərdə istifadə edilə biləcəyini açıqlayıb. D. Demirezen "TNT kimi partlayıcı maddələr bir müddət torpağa basdırıldıqdan sonra buxarlanmaya məruz qalır və ətrafa Nitroaromatik və ya DNT kimi müxtəlif birləşmələr yayır. Bu birləşmələr diffuziya, birləşmənin suda həll olması, yarpaqlara bənzər metabolitlərə daşınması və təbii metabolit kimi səbəblərlə bitki kökləri tərəfindən qəbul edilir. Normalda, bu birləşmələr bitki tərəfindən istifadə edilməyən zəhərli strukturlardır, bu tədqiqatda olduğu kimi, nanohissəciklər və ya nanotüplər, hədəf maddəni tanıyacaq yarpağa çatdıqda, nanohissəciklər və nanoborucuqlar bir-birinə təsir edir. Bu işığın və məlumatlara çevrilməsi ilə mühitdəki maddə təsbit edilir” dedi. 

"Bitkilərdən mineral kəşfiyyatda istifadə etmək olar. Məlum olduğu kimi, bitkilər ehtiyac duyduğu mineralları suda həll olunmuş torpaqdan alırlar. Bəzi bitkilər bu mineral ionlarını digər bitkilərə nisbətən daha çox qəbul edir, biz onları hiperakkumulyator bitkilər adlandırırıq. Bu bitkilərdən mineral kəşfiyyatda istifadə olunur. Məsələn, brassica juncea və ya xardal kimi tanınan bu növ bitkilərdə təbii məqsədlə yüksək miqdarda qurğuşun toplayır və bu bitkilərdə sinkdən yüksək səviyyədə istifadə olunur. Ətraf mühitdən mineralları götürür və onları bitki komponentlərində (kök, gövdə, yarpaq kimi) saxlayır və bu komponentləri laboratoriyada analiz edir, ispanaq təbii olaraq hiperakkumulyator bir növ olmadığı üçün bu məqsədlə istifadə oluna bilməz, lakin nanohissəciklər və ya nanotüplər ilə dəstəkləndiyi halda, məsələn, süzülmə məqsədilə istifadə edilə bilər. Qızıl üçün xüsusi ligandla örtülmüş bitkiyə yüklənirlər, əgər torpaqda qızıl varsa, o, bitki tərəfindən qəbul edilir və nanohissəcik/nanoboru dəstəkli sistemlə qarşılıqlı əlaqədə olur və bir siqnal əmələ gəlir ki, bu da ispanağın qısa kök sisteminə malik olmasıdır ki, bu da bitkini mineral filizlərin axtarışında qeyri-adekvat edir və onun istifadə müddətini dərindən məhdudlaşdıran amillər arasındadır.