İstanbulun “qorxulu yuxusu” Zəlzələlər

Məlum olduğu kimi, dünən səhər saatlarında Türkiyənin İstanbul şəhərində ardıcıl zəlzələlər baş verib. 6.2 bala qədər hiss edilən yeraltı təkanlarla bağlı Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan açılmalar verib. Xoşbəxtlikdən yeraltı təkanlar zamanı ciddi sayda insan tələfatı qeydə alınmayıb, lakin şəhər sakinləri təşvişə düşüb. Böyük zəlzələnin ardınca afterşoklar bu gün də hiss edilib. Son olaraq bu gün 3.7 bal gücündə növbəti zəlzələ də qeydə alınıb.

“Qafqazinfo” xəbər verir ki, yerləşdiyi coğrafi tektonik mövqeyi ilə bağlı olaraq tarix boyu İstanbul dağıdıcı zəlzələlərə şahidlik edib.

Həmin dağıdıcı zəlzələlərdən ən çox bilinənlərini təqdim edirik:

Osmanlı hökmdarı II Bəyazidin hakimiyyəti dövrünə təsadüf edən 1509-cu il 10 sentyabr tarixli zəlzələ.

Gecə saat 04:00-də şəhərdə baş verən zəlzələ İstanbul üçün çox sarsıdıcı olub.

Dağıdıcı zəlzələ “Kıyamet-i Suğra” və ya “Kiçik qiyamət” adlandırılıb.

Zəlzələ nəticəsində bütün şəhər demək olar ki, viran qalıb.

Həmin fəlakət Şərqi Aralıq dənizində baş verən ən böyük zəlzələ kimi xarakterizə edilib. Boludan Ədirnəyə kimi hiss olunan yeraltı təkanlar səbəbilə şəhər əhalisinin təxminən 10 faizi tələf olub. Zəlzələ zamanı ən çox ziyan İstanbulun tarixi məscidlərinə dəyib.

Zəlzələ zamanı II Bəyazidin Topqapı sarayındakı yataq otağı da dağılıb, lakin sultan bir neçə saat əvvəl oradan ayrıldığı üçün xəsarət almayıb.

18-ci əsr İstanbul zəlzələlərinin “kabus dönəmi” olub.

1708, 1711, 1712 və 1715-ci illərdə baş verən zəlzələlər o qədər də böyük ziyan vurmasa da, 1719-cu il zəlzələsi böyükmiqyaslı olub.

Düzce vilayətində başlayan zəlzələ İzmit, Sapanca, Orhanqazi, Karamürsel və Yalova rayonlarını da əhatə edib. İstanbulda məscidlər, saraylar və şəhər divarları dağıdılıb.

Növbəti güclü İstanbul silkələnməsi 1766-cı il mayın 22-də baş verib.

Həmin zəlzələ təxminən 2 dəqiqə davam edən təkanlarla müşayiət olunub. Bu zəlzələnin afterşokları 8 ay davam edib.

Zəlzələ nəticəsində 4000-ə yaxın insan həlak olub, çox sayda yaralı qeydə alınıb.

Yeraltı təkanlar zamanı “Fatih” məscidi tamamilə dağılıb, 100-dən çox tələbə mədrəsənin xarabalıqları altında qalıb. Sultanahmet, Çorlulu Əli Paşa, İbrahim Paşa, Davud Paşa məscidləri, Topqapı sarayı, Köhnə saray və şəhər divarları ciddi ziyan görüb.

Dövrün sultanı III Mustafa bir neçə gün çadırda qaldıqdan sonra Ədirnə sarayına gedib.

İstanbul tarixinin ən böyük zəlzələlərdən biri 1894-cü il iyulun 10-da baş verib.

1894-cü il zəlzələsindən Adapazarı, İzmit, Gebze, Kartal, Adalar, Üsküdar, İstanbul, Büyükçekmece, Küçükçekmece, Çatalca, Mərmərə dənizinin bir hissəsi, Bozburun, Yalova, Karamürsel və Sapanca vilayətləri zərər çəkib. Bu zəlzələdə 280 nəfər ölüb, 298-i yaralanıb.

9 Avqust 1912-ci ildə İstanbulun Şarköy-Mürefte bölgəsində baş verən 7,3 bal gücündə zəlzələ.

Bu, İstanbul zəlzələsi müasir dövrə ən yaxın və Osmanlı dönəmində bu şəhərdə baş verən sonuncu dağıdıcı zəlzələ kimi tarixə düşüb.

Türkiyə cümhuriyyəti qurulduqdan sonra 1935-ci il yanvarın 4-ü və 1963-cü il sentyabrın 18-i baş vermiş 6,4 bal gücündə zəlzələlər də miqyasına görə böyük hesab edilir.

Xüsusən 18 sentyabr 1963-cü ildə baş verən, İstanbulu dərindən sarsan zəlzələ şəhəri xeyli silkələmiş, lakin heç bir bina çökməmişdir. Bu zəlzələdə yalnız bir nəfər təkandan başına kərpic düşməsi nəticəsində həlak olub.

Hazırladı: Telli Minbir