Icma.az
close
up
RU
Kainatın yad oyunu: Bir ulduz, iki fəlakət

Kainatın yad oyunu: Bir ulduz, iki fəlakət

Icma.az, Xalq qazeti portalına istinadən məlumat verir.

Astronomlar kainatın dərinliklərində nadir hadisəni müşahidə ediblər: ulduz bir deyil, iki dəfə superkütləli qara dəliklə qarşılaşıb və hər iki qarşılaşma zamanı hissə-hissə dağılıb. Bu qeyri-adi fenomen – AT 2022dbl kod adlı parlaq hadisə – qara dəliklərin və ulduz maddəsinin qarşılıqlı təsiri barədə elmi baxışlara ciddi düzəlişlər gətirə bilər.

Məlum olduğu kimi, adətən ulduz qara dəliyə yaxınlaşdıqda onun güclü qravitasiya qüvvəsi ulduzu parçalayıb maddəsini udur. Bu prosesə “tidal disruption event” (TDE) – cazibə pozuntusu hadisəsi deyilir. Lakin 2022 və 2024-cü illərdə qeydə alınan iki oxşar işıq saçması göstərdi ki, bəzi hallarda ulduz tam yox olmur, qismən dağılaraq sonradan yenidən qara dəliyin orbitinə qayıda bilir.

Hadisənin ilk mərhələsi 2022-ci ildə qeydə alınıb. Alimlər ulduzun qara dəliyə yaxınlaşaraq hissə-hissə “spaqettifikasiyaya” uğradığını müşahidə ediblər – yəni ulduz maddəsi uzanaraq nazik “quyruq” şəklində akresion diskə toplanıb. Lakin 700 gün sonra eyni səma nöqtəsində ikinci, əvvəlki ilə tamamilə uyğun bir parıltı baş verib. Spektroskopik xüsusiyyətlər, işıq intensivliyi və temperatur oxşarlığı ulduzun yenidən qara dəliklə qarşılaşdığını təsdiqləyib.

Tədqiqat nəticələri nüfuzlu The Astrophysical Journal Letters jurnalında dərc olunub. Hadisənin baş verdiyi WISEA J122045.05+493304.7 adlı qalaktikadan gələn işığın Yerə çatması 390 milyon il çəkib.

Tel-Əviv Universitetindən tədqiqatın aparıcı müəllifi Lidya Makriyanni qeyd edib ki, ulduz birinci toqquşmadan tam məhv olmadan çıxmış, uzanmış orbit üzrə hərəkət edərək iki il sonra yenidən qara dəliyə qayıtmışdır. Alimlər mümkün alternativ izahları – məsələn, təsadüfi iki hadisənin üst-üstə düşməsi, qalaktika nüvəsinin aktivləşməsi və ya qravitasiya linzası effektini istisna ediblər.

Kompüter modelləri (MOSFiT və PHANTOM kodları əsasında) göstərib ki, ulduzun kütləsi təxminən 0,1–0,4 Günəş kütləsinə, qara dəliyin kütləsi isə bir milyon Günəş kütləsinə bərabərdir. Bu parametrlər belə orbitin və ikili dağıntının mümkünlüyünü sübut edir.

AT 2022dbl hadisəsi, astronomiya tarixində ilk dəfə olaraq, ulduzun mərhələli şəkildə qara dəlik tərəfindən məhv edilməsinin müşahidə edildiyi təsdiqlənmiş hal kimi qeyd olunur. Alimlər belə hesab edirlər ki, bu cür hadisələr kainatda daha geniş yayılmış ola bilər və gələcəkdə oxşar sistemlərin aşkar olunması gözləniləndir.

“Ulduzun iki dəfə ‘ölməsi’ – elm üçün yeni suallar, qara dəlikləri isə daha dərindən anlamaq imkanı yaradır. Bu hadisə, kainatdakı enerjili proseslərin təkcə kütləvi məhvlərlə deyil, həm də mərhələli transformasiyalarla müşayiət olunduğunu göstərir.”

S.ELAY

XQ

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:151
embedMənbə:https://xalqqazeti.az
archiveBu xəbər 23 İyul 2025 15:27 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see290

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see285

Futbol turniri valideynlərin davranışına görə dayandırıldı

16 Noyabr 2026 01:15see248

İtaliyadan Ukraynaya yeni hərbi dəstək: İki peykin radar məlumatları veriləcək

15 Noyabr 2026 22:01see234

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

16 Noyabr 2026 16:37see232

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

16 Noyabr 2026 01:56see231

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

16 Noyabr 2026 12:04see230

“Boranı” restoranı ilə bağlı iddia: Tək gəldiyi üçün müştəriyə girişə icazə verilmədi

15 Noyabr 2026 21:02see229

Braziliya futbolunun əfsanəsi 11 il sonra futbola qayıtdı...

16 Noyabr 2026 00:05see221

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

16 Noyabr 2026 23:43see219

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see215

Uşaqlarınızı bu əşyadan qoruyun Azərbaycanlı həkim (VİDEO

16 Noyabr 2026 12:36see212

Gündə 50 qramdan çox təmiz etanol içmək demensiya riskini 29 faiz artırır

15 Noyabr 2026 20:52see204

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see195

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

16 Noyabr 2026 20:52see195

Küləkli havada uşaqlarda qulaq ağrısı və qulaq iltihabı riski artırmı?

16 Noyabr 2026 14:44see191

Dövlət bu xəstələrin də müalicə pulunu ödəyəcək?

16 Noyabr 2026 15:49see191

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see186

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

17 Noyabr 2026 01:42see185

Bu ilin büdcəsində niyə profisit yaranıb?

16 Noyabr 2026 17:35see179
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri