Icma.az
close
up
RU
Kainatın yad oyunu: Bir ulduz, iki fəlakət

Kainatın yad oyunu: Bir ulduz, iki fəlakət

Icma.az, Xalq qazeti portalına istinadən məlumat verir.

Astronomlar kainatın dərinliklərində nadir hadisəni müşahidə ediblər: ulduz bir deyil, iki dəfə superkütləli qara dəliklə qarşılaşıb və hər iki qarşılaşma zamanı hissə-hissə dağılıb. Bu qeyri-adi fenomen – AT 2022dbl kod adlı parlaq hadisə – qara dəliklərin və ulduz maddəsinin qarşılıqlı təsiri barədə elmi baxışlara ciddi düzəlişlər gətirə bilər.

Məlum olduğu kimi, adətən ulduz qara dəliyə yaxınlaşdıqda onun güclü qravitasiya qüvvəsi ulduzu parçalayıb maddəsini udur. Bu prosesə “tidal disruption event” (TDE) – cazibə pozuntusu hadisəsi deyilir. Lakin 2022 və 2024-cü illərdə qeydə alınan iki oxşar işıq saçması göstərdi ki, bəzi hallarda ulduz tam yox olmur, qismən dağılaraq sonradan yenidən qara dəliyin orbitinə qayıda bilir.

Hadisənin ilk mərhələsi 2022-ci ildə qeydə alınıb. Alimlər ulduzun qara dəliyə yaxınlaşaraq hissə-hissə “spaqettifikasiyaya” uğradığını müşahidə ediblər – yəni ulduz maddəsi uzanaraq nazik “quyruq” şəklində akresion diskə toplanıb. Lakin 700 gün sonra eyni səma nöqtəsində ikinci, əvvəlki ilə tamamilə uyğun bir parıltı baş verib. Spektroskopik xüsusiyyətlər, işıq intensivliyi və temperatur oxşarlığı ulduzun yenidən qara dəliklə qarşılaşdığını təsdiqləyib.

Tədqiqat nəticələri nüfuzlu The Astrophysical Journal Letters jurnalında dərc olunub. Hadisənin baş verdiyi WISEA J122045.05+493304.7 adlı qalaktikadan gələn işığın Yerə çatması 390 milyon il çəkib.

Tel-Əviv Universitetindən tədqiqatın aparıcı müəllifi Lidya Makriyanni qeyd edib ki, ulduz birinci toqquşmadan tam məhv olmadan çıxmış, uzanmış orbit üzrə hərəkət edərək iki il sonra yenidən qara dəliyə qayıtmışdır. Alimlər mümkün alternativ izahları – məsələn, təsadüfi iki hadisənin üst-üstə düşməsi, qalaktika nüvəsinin aktivləşməsi və ya qravitasiya linzası effektini istisna ediblər.

Kompüter modelləri (MOSFiT və PHANTOM kodları əsasında) göstərib ki, ulduzun kütləsi təxminən 0,1–0,4 Günəş kütləsinə, qara dəliyin kütləsi isə bir milyon Günəş kütləsinə bərabərdir. Bu parametrlər belə orbitin və ikili dağıntının mümkünlüyünü sübut edir.

AT 2022dbl hadisəsi, astronomiya tarixində ilk dəfə olaraq, ulduzun mərhələli şəkildə qara dəlik tərəfindən məhv edilməsinin müşahidə edildiyi təsdiqlənmiş hal kimi qeyd olunur. Alimlər belə hesab edirlər ki, bu cür hadisələr kainatda daha geniş yayılmış ola bilər və gələcəkdə oxşar sistemlərin aşkar olunması gözləniləndir.

“Ulduzun iki dəfə ‘ölməsi’ – elm üçün yeni suallar, qara dəlikləri isə daha dərindən anlamaq imkanı yaradır. Bu hadisə, kainatdakı enerjili proseslərin təkcə kütləvi məhvlərlə deyil, həm də mərhələli transformasiyalarla müşayiət olunduğunu göstərir.”

S.ELAY

XQ

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:148
embedMənbə:https://xalqqazeti.az
archiveBu xəbər 23 İyul 2025 15:27 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see307

Kanadada minlərlə tələbə etiraz aksiyası keçirdi

15 Noyabr 2026 00:51see297

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see281

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see279

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see273

Britaniya Rusiya hərbi bazalarını vurmalıdır

15 Noyabr 2026 01:26see271

Bitkoinin qiyməti 66 min dollardan aşağı düşdü

15 Noyabr 2026 01:34see253

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

15 Noyabr 2026 14:28see224

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

15 Noyabr 2026 13:13see219

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see219

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

15 Noyabr 2026 13:53see216

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

15 Noyabr 2026 19:14see213

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

15 Noyabr 2026 13:40see207

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see203

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see197

Azərbaycanda sərnişin mikroavtobusu qəzaya uğradı: Çox sayda yaralı var Video

15 Noyabr 2026 16:38see194

Tuxel İspaniya mediasına sərt reaksiya verdi: “Siz özünüz qalmaqal yaradırsınız”

15 Noyabr 2026 02:17see191

Yuxusuz gecədən sonra bunu edin

15 Noyabr 2026 02:02see188

2040 cı ilə qədər qlobal iqtisadiyyatda nə baş verəcək: Azərbaycan hansı mövqedə olacaq?

15 Noyabr 2026 14:02see180

91 yaşlı əfsanəvi aktrisa uzun fasilədən sonra ictimaiyyət qarşısına çıxdı

15 Noyabr 2026 02:58see179
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri