Kənd müəllimlərinin imkanları əhəmiyyətli dərəcədə yüksələcək“ AÇIQLAMA

Gələn ildən gənc müəllimlərin kənd məktəblərinə cəlb olunması üçün onların maaşlarına il ərzində təxminən 2 min manat əlavə ediləcək.

Bəs bu addım müəllimləri ucqar kəndlərdə işləməyə həvəsləndirəcəkmi?

Redaktor.az-a açıqlamasında təhsil eksperti Kamran Əsədov bildirdi ki, 2026-cı ildən kənd məktəblərində işləyəcək müəllimlərə illik orta hesabla 2000 manat əlavə ödənişin verilməsi qərarı Azərbaycan təhsil sistemində uzun illər gözlənilən sosial ədalət və regional balansın təmin olunması istiqamətində mühüm dönüş nöqtəsidir:

"Bu addım təkcə maddi təşviq mexanizmi deyil, həm də təhsildə keyfiyyətin bərpası, kadr axınının qarşısının alınması və regionlararası bərabərliyin qorunması baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır. Təhsil siyasətində məqsəd yalnız maaş artımı deyil, həm də ucqar və aztəminatlı bölgələrdə müəllim peşəsini cazibədar və perspektivli peşəyə çevirməkdir. Hazırda ölkədə ümumtəhsil məktəblərində təxminən 158 min müəllim fəaliyyət göstərir. Onların 35 faizə yaxını kənd yerlərində, 65 faizi isə şəhər və mərkəzi bölgələrdə çalışır. Lakin iş yükü və maaş nisbəti eyni olsa da, şərait və sosial təminat baxımından fərqlər böyükdür. Dövlət İmtahan Mərkəzinin son üç ilin MİQ nəticələrinə əsasən, şəhər məktəblərində bir vakansiyaya orta hesabla 8 namizəd düşürsə, kənd məktəblərində bu göstərici cəmi 1,6 nəfərdir. Bu, kənd təhsilində kadr çatışmazlığının sistem xarakteri aldığını sübut edir. Elm və Təhsil Nazirliyi məhz bu problemi aradan qaldırmaq üçün diferensial ödəniş mexanizmini tətbiq etməklə həm kadr bölgüsünü, həm də sosial bərabərliyi tənzimləməyə çalışır.

Dünya təcrübəsi göstərir ki, regionlarda pedaqoji kadrların saxlanması və yeni müəllimlərin cəlbi üçün diferensial əməkhaqqı ən effektiv vasitədir. Estoniyada kənd yerlərində çalışan müəllimlərə illik 1500–2000 avro əlavə ödəniş edilir və bu modelin tətbiqindən beş il sonra həmin bölgələrdə kadr çatışmazlığı 37 faiz azalıb. Türkiyədə tətbiq edilən “Kırsal Hizmet Tazminatı” çərçivəsində kənd məktəblərində işləyən müəllimlər maaşlarının 20–25 faizi qədər əlavə bonus alır, Polşa və Litvada isə kənd müəllimlərinə pulsuz mənzil, kommunal güzəştlər və ailə yardımı təqdim edilir. Azərbaycan bu təcrübələri yerli şəraitə uyğunlaşdırmaqla həm maddi, həm də sosial stimullaşdırmanı birləşdirən model formalaşdırır".

Müsahibimiz bu siyasətin müsbət tərəflərindən də danışdı:

"Kənd müəllimlərinin sosial statusu və iqtisadi imkanları əhəmiyyətli dərəcədə yüksələcək. Elm və Təhsil Nazirliyinin son iki ildə həyata keçirdiyi “Kadr siyasətinin regionlar üzrə diferensiasiyası proqramı” nəticəsində 2022-ci ildən bu yana kəndlərdə çalışan gənc müəllimlərin sayı 18 faiz artıb, MİQ nəticələrinə əsasən, kənd vakansiyalarını seçən namizədlərin faizi isə 14-dən 23-ə yüksəlib. Bu, artan stimulların artıq real nəticə verdiyini sübut edir. Eyni zamanda, müəllimlərin iş yerlərini tez-tez dəyişməsi də azalıb. Əgər 2020-ci ildə kənd müəllimlərinin 28 faizi ilk üç ildə işini dəyişirdisə, 2024-cü ildə bu göstərici 17 faizə düşüb və yeni qərarın icrasından sonra bu rəqəmin 10 faizin altına enəcəyi gözlənilir.

Bu addım həmçinin regionların sosial inkişafına da dolayı təsir göstərəcək. Müəllimlər kənd icmalarında mədəni və intellektual həyatın əsas hərəkətverici qüvvəsidir. Onların bölgələrdə daha uzunmüddətli fəaliyyət göstərməsi, kənd məktəblərinin ictimai nüfuzunu artıracaq, valideyn-məktəb əlaqələrini gücləndirəcək və təhsilin keyfiyyət göstəricilərini yüksəldəcək. Nazirliyin bu qərarı dövlətin təhsilə sosial sərmayə qoyuluşunun konkret göstəricisidir və onun nəticəsi yalnız əməkhaqqı artımı ilə deyil, bütövlükdə kənd icmalarının maariflənməsi ilə ölçüləcək.

Lakin bu siyasətin mənfi tərəfi və gələcəkdə diqqət tələb edən məqam ondan ibarətdir ki, maddi stimul uzunmüddətli motivasiya üçün təkbaşına kifayət etmir. Kənd yerlərində infrastruktur problemləri – yol, internet, kommunal xidmətlər, mənzil və məktəb ətrafı sosial şərait – hələ də bir çox gənc müəllimin bölgələrdə qalmasına mane olur. Bu baxımdan, Elm və Təhsil Nazirliyinin digər icra strukturları ilə birgə mənzil proqramları, müəllim evləri, nəqliyyat kompensasiyası və ailə dəstək paketi istiqamətində paralel addımlar atması vacibdir".

Kamran Əsədov vurğuladı ki, dünya təcrübəsinə əsasən maaş artımı kompleks islahatın yalnız bir hissəsi kimi dayanıqlı nəticə verir:

"Cənubi Koreyada tətbiq edilən “Kənd Təhsili İnkişaf Proqramı” çərçivəsində həm maaş artırılıb, həm də ucqar müəllimlər üçün təlim mərkəzləri, mentorluq və ailə dəstəyi proqramları yaradılıb. Nəticədə altı il ərzində regionlarda müəllim sayı 52 faiz artıb. Azərbaycan üçün də oxşar istiqamətdə regional müəllim inkişaf mərkəzlərinin yaradılması, sertifikasiya nəticələrinə əsaslanan diferensial inkişaf kursları və peşəkar mentorluq proqramlarının genişləndirilməsi vacib görünür.

Hesab edirəm ki, 2026-cı ildən kənd müəllimlərinin maaşına illik əlavə ödənişin tətbiqi Elm və Təhsil Nazirliyinin məqsədyönlü və ardıcıl siyasətinin parlaq nümunəsidir. Nazirliyin son illərdə həyata keçirdiyi bu cür qərarlar müəllim əməyinin dəyərini yüksəldir, bölgələr arasında sosial bərabərliyi təmin edir və təhsil sisteminin dayanıqlılığını gücləndirir. Əgər bu model infrastruktur və sosial dəstək tədbirləri ilə tamamlanarsa, növbəti 3–5 ildə kənd məktəblərində vakant yerlərin 60 faizədək azalması və regional təhsil keyfiyyətinin artması real nəticə kimi əldə oluna bilər. Bu qərar həm sosial ədalətin, həm də milli təhsil siyasətinin insan yönümlü mahiyyətinin təsdiqidir".

Aytəkin TOFİQQIZI