Kiberqısnama və rəqəmsal zorakılıq: Müasir internet təhlükəsi

Müasir dövrdə rəqəmsal texnologiyaların sürətli inkişafı insanların ünsiyyət və informasiya mübadiləsini asanlaşdırmaqla yanaşı, yeni təhlükə formalarının da yaranmasına səbəb olub. Bu təhlükələrdən biri də "kibertəcavüz” və ya rəqəmsal zorakılıqdır.

Ölkə.az xəbər verir ki, ekspertlər bildirirlər ki, rəqəmsal zorakılıq internet və texnologiyalar vasitəsilə həyata keçirilən təzyiq, şantaj, təqib və təhqir formalarını əhatə edir. Mobil telefonlar, messencerlər, sosial şəbəkələr və elektron poçt bu məqsədlə ən çox istifadə olunan vasitələr sırasındadır.

Rəqəmsal zorakılıq nədir?

Rəqəmsal zorakılıq — internet və rəqəmsal platformalar vasitəsilə həyata keçirilən psixoloji və sosial təzyiq formasıdır. Bu davranışlar insanın şəxsi təhlükəsizliyinə, psixoloji vəziyyətinə və sosial həyatına ciddi təsir göstərə bilər.

Kibertəcavüzün əsas növləri

Mütəxəssislər rəqəmsal zorakılığın 8 əsas formasını fərqləndirirlər:

Rəqəmsal məkandan qəsdən kənarlaşdırma və bloklama
Təhqiramiz mesajların göndərilməsi
Şayiə və yalan məlumatların yayılması
Arzuolunmaz seksual məzmunlu mesajlar
Saxta hesabların yaradılması və başqası kimi çıxış etmə
Rəqəmsal izləmə və casus proqramlardan istifadə
Maliyyə aktivliyinə nəzarət
Şəxsi məlumatların icazəsiz yayılması (doksinq)
Statistik göstəricilər

"Kasperski Laboratoriyası”nın məlumatlarına əsasən, rəqəmsal zorakılıqla bağlı vəziyyət aşağıdakı kimidir:

16,5% istifadəçi bloklanma və rəqəmsal məkandan kənarlaşdırma ilə qarşılaşıb
15,1% təhqiramiz mesajlardan şikayət edib
14,1% şayiə yayılması ilə üzləşib
11,2% arzuolunmaz seksual mesajlar alıb
10% saxta hesablarla qarşılaşıb
8,5% rəqəmsal təqibə məruz qalıb
7,9% maliyyə izlənməsi ilə üzləşib
7,8% casus proqramlarla izlənildiyini bildirib
5,4% doksinq qurbanı olub

Rəqəmsal təqib və casus proqramlar

Ekspert Tatyana Şişkova bildirib ki, casus proqramlar çox vaxt yaxın insanlar — xüsusilə partnyorlar tərəfindən quraşdırılır və bunun üçün adətən cihazlara fiziki giriş tələb olunur.

Onun sözlərinə görə, belə proqramların qiyməti funksionallığından asılı olaraq 50 dollardan 4000 dollara qədər dəyişir. Daha inkişaf etmiş sistemlər isə hətta kamera izlənməsi və tam nəzarət imkanları təqdim edə bilir.

Mütəxəssis xəbərdarlıq edir ki, cihazda casus proqram aşkar edildikdə onun dərhal silinməsi tövsiyə edilmir. Bu, təqib edən şəxsi xəbərdar edə bilər və əlavə risklər yarada bilər. Belə hallarda xüsusi yardım xidmətlərinə və təhlükəsizlik qurumlarına müraciət etmək daha doğru addım hesab olunur.

Doksinq və şəxsi məlumatların yayılması

Doksinq adətən keçmiş münasibətlərdən sonra intiqam məqsədilə şəxsi foto və məlumatların internetdə paylaşılması ilə bağlıdır. Bəzi hallarda isə bu, hesabların sındırılması nəticəsində baş verir.

Ekspertlər qeyd edirlər ki, fişinq hücumları və saxta saytlar vasitəsilə istifadəçilərin şəxsi məlumatları oğurlana bilər.

Saxta hesablar və süni intellekt təhlükəsi

Mütəxəssislərin fikrincə, sosial şəbəkələrdə saxta profillərin və süni intellektlə yaradılan "avatarların” sayı artmaqdadır.

Belə hesabların əsas əlamətləri:

yeni yaradılmış profil olması
az sayda dost və aktivlik
qeyri-real dərəcədə ideal görünüş

Ekspertlər istifadəçilərə tanımadıqları şəxslərlə ünsiyyətdə ehtiyatlı olmağı, şübhəli linklərə daxil olmamağı və iki faktorlu autentifikasiyadan istifadə etməyi tövsiyə edirlər.

Mütəxəssislərin fikrincə, kibertəcavüz müasir dövrün ən ciddi rəqəmsal təhlükələrindən biridir. Bu problemin qarşısının alınması üçün həm texniki təhlükəsizlik tədbirləri, həm də istifadəçilərin maarifləndirilməsi mühüm rol oynayır.(qaynarinfo)