Kimlər meşə resurslarından istifadə edə bilər?

"Təbii sərvətlərdən biri olan meşələr ekosistemlərin mühüm tərkib hissəsidir və həmçinin, insanların həyatında mühüm rol oynayır. Meşələr təkcə oksigen istehsal etməklə qalmır, eyni zamanda su dövranının tənzimlənməsində, torpağın qorunmasında və iqlim dəyişikliklərinə qarşı mübarizədə vacib funksiyalar yerinə yetirir. Bu təbii sərvətlərdən istifadə etmək, cəmiyyətin iqtisadi və sosial inkişafı üçün əhəmiyyətlidir. Lakin, meşələrdən faydalanma hüququ yalnız müəyyən qaydalar və normativlər çərçivəsində mümkündür. Fiziki şəxslərin meşələrdən istifadəsi də bu qaydalara tabe olaraq həyata keçirilir"

 Bu sözləri Moderator.az-a açıqlamasında hüquqşünas Yunis Xəlilov bildirib. 

"Azərbaycan Respublikası Meşə Məcəlləsinin 1-ci maddəsinə əsasən meşə dedikdə, bioloji cəhətdən qarşılıqlı əlaqəli və öz inkişafında bir-birinə təsir göstərən, torpağın, suyun, ağac, kol və ot bitkilərinin, heyvanların, mikroorqanizmlərin və ətraf mühitin digər tərkib hissələrinin vəhdəti başa düşülür. “Meşə fondu sahələri” isə meşə sahələri, habelə meşə bitkiləri ilə örtülü olmayan meşə və qeyri-meşə torpaq sahələrini ehtiva edir.

Həmin məcəllənin 53-cü maddəsimə görə Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi ilə başqa hallar nəzərdə tutulmadıqda, fiziki şəxslər haqqı ödənilmədən meşələrdə olmaq, şəxsi istifadələri üçün yabanı meyvə, giləmeyvə, göbələk, gərzəklilər və digər meşə sərvətləri, dərman bitkiləri, texniki xammal yığmaq, mədəni-sağlamlaşdırma, turizm və idman tədbirlərində iştirak etmək hüququna malikdirlər.

Azərbaycan Respublikasının Qırmızı kitabına düşmüş bitki və göbələk növlərinin, habelə təbii narkotik tərkibli bitki və digər xammalın yığılması, tədarükü qadağandır.

Fiziki şəxslər meşədə yanğın təhlükəsizliyi qaydalarına əməl etməyə, ağacların və kolların zədələnməsinə, sındırılmasına, kəsilməsinə, meşə əkinlərinin korlanmasına, meşələrin zibillənməsinə, qarışqa və quş yuvalarının dağılmasına yol verməməyə, habelə Azərbaycan Respublikası qanunvericiliyinin digər tələblərinə riayət etməyə borcludurlar.

Fiziki şəxslərin ov etmək məqsədilə meşələrdə olması bu Məcəllə və Azərbaycan Respublikasının müvafiq qanunvericiliyi ilə tənzimlənir.

Fiziki şəxslərin meşədə olması və meşə sərvətləri yığması Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi ilə müəyyən edilmiş qaydada yanğın təhlükəsizliyi, meşə toxumçuluğu, yabanı meyvə və digər meşə sərvətləri tədarükü ilə əlaqədar olaraq qoruq meşələrində milli parklarda və xüsusi mühafizə edilən ərazilərdə isə onlar üçün müəyyən edilmiş xüsusi qaydaya müvafiq olaraq məhdudlaşdırıla və qadağan edilə bilər.

Sözügedən məcəllənin 78-ci maddəsində təsbit olunur ki, meşələrin istifadəsi, mühafizəsi, qorunması və bərpası sahəsində mübahisələr məhkəmə qaydasında həll edilir.

Meşələrdən istifadə qaydalarının pozulması ciddi hüquqi və ekoloji nəticələrə səbəb ola bilər. Belə pozuntular, yalnız təbiətə zərər verməklə qalmır, həm də qanunvericiliyə uyğun olaraq müvafiq məsuliyyətə səbəb olur. Belə ki, Azərbaycan Respublikası İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 257-ci maddəsinə görə meşə fondu sahələrində özbaşına ot biçilməsinə və ya mal-qara otarılmasına və ya yabanı meyvə, qoz-fındıq, göbələk, giləmeyvə və sair yığılması qadağan edilən və ya buna ancaq meşə biletləri üzrə yol verilən sahələrdə onların özbaşına yığılmasına görə fiziki şəxslər dörd yüz manatdan altı yüz manatadək məbləğdə, vəzifəli şəxslər iki min manatdan iki min beş yüz manatadək məbləğdə, hüquqi şəxslər beş min manatdan altı min beş yüz manatadək məbləğdə cərimə edilir.

Məcəllənimn 261-ci maddəsində isə deyilir ki, meşə üçün faydalı faunanın məhv edilməsinə görə fiziki şəxslər iki yüz əlli manatdan dörd yüz manatadək məbləğdə, vəzifəli şəxslər iki min manatdan üç min manatadək məbləğdə, hüquqi şəxslər altı min manatdan yeddi min beş yüz manatadək məbləğdə cərimə edilir.

Dünya təcrübəsinə nəzər salsaq, görərik ki, bir sıra ölkələrdə meşə resurslarının idarə edilməsi və qorunması ilə bağlı ciddi tədbirlər həyata keçirir. Məsələn, Finlandiyameşəçilik sahəsində qabaqcıl ölkələrdən biridir. Maraqlıdır ki, bu ölkədə meşə mülkiyyətinin əksəriyyəti özəl şəxslərə məxsusdur, amma dövlətin sərt qaydaları və meşəçiliklə bağlı qanunvericiliyi sayəsində meşələr səmərəli şəkildə idarə edilir və qorunur. Kosta-Rika ölkəsinin də təcrübəsi maraqlıdır. Ölkədə 1980-ci illərdən etibarən meşə mühafizəsi üçün qeyri-adi təşəbbüslər həyata keçirmişdir. O cümlədən, meşələrin qorunması və bərpası üçün maliyyə stimullarını tətbiq etmişdir. Hökumət yerli fermerlərə və əhali qruplarına meşə ərazilərinin qorunması və bərpası üçün maliyyə dəstəyi verməklə yanaşı, bu fəaliyyətlərin ekosistemin və cəmiyyətin rifahına necə töhfə verdiyini nümayiş etdirmişdir. Nəticədə, Kosta-Rika meşələrin qorunması sahəsində dünyada müsbət nümunə halına gəlmişdir.

Bu cür təcrübələr həm hüquqi tənzimləmə, həm də yerli icmaların fəal iştirakı ilə meşə resurslarının davamlı istifadəsinin mümkün olduğunu göstərir. Bu növ nümunələrdigər ölkələrə də meşə resurslarının qorunması və düzgün istifadə edilməsinin əhəmiyyətini nümayiş etdirir.

Beləliklə, meşələrin qorunması və resurslardan düzgün istifadə edilməsi üçün cəmiyyətin hər bir üzvü məsuliyyət daşır. Qanunvericiliyə uyğun hərəkət edilməsi, ekosistemlərin dayanıqlı inkişafını təmin edəcək və gələcək nəsillərə təbii sərvətləri miras qoymağın yolunu açacaqdır. Yalnız bu yolla meşələrin uzunmüddətli qorunmasını və təbii balansın bərpasını təmin edə bilərik".