Kriptovalyuta bazarında son durum necədir? EKSPERT DANIŞDI

“Bitcoin-də son yüksəlişi yalnız “kripto bazarına maraq artdı” kimi izah etmək kifayət deyil. Burada bir neçə amil eyni vaxtda üst-üstə düşüb və ən vacib məqam odur ki, yüksəlişin əvvəlki mərhələlərindən fərqli olaraq ABŞ spot ETF-ləri real alış tələbini yenidən gücləndirib”.
Bu sözləri SİA -ya açıqlamasında Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirli bildirib.
Onun sözlərinə görə, Sentyabrın 21-də ABŞ spot Bitcoin ETF-lərinə təxminən 999 milyon dollar xalis vəsait daxil olub ki, bu da 2025-ci ilin oktyabrından bəri ən böyük birgünlük axın olub:

” Bitcoin həmin gün gün ərzində 87,3 min dollara qədər yüksəlib.
Bu, qiymət artımının əsas struktur səbəbidir. Çünki ETF vasitəsilə daxil olan pul sadəcə fyuçers bazarında mövqe deyil, Bitcoinə bağlı spot məhsullara institusional tələbi göstərir. Əgər bu axın bir neçə gün və ya həftə davam edərsə, yüksəlişin daha dayanıqlı xarakter alması mümkündür. Əksinə, bir-iki güclü ETF günündən sonra axınlar yenidən zəifləyərsə, hazırkı yüksəlişin bir hissəsinin texniki xarakter daşıdığı üzə çıxa bilər.
İkinci mühüm faktor short mövqelərin bağlanmasıdır. Bitcoin 75 min dollar ətrafından sürətlə yuxarı qalxanda qiymətin düşəcəyinə oynayan treyderlərin mövqeləri məcburi bağlanıb. Bu zaman short mövqedə olanlar Bitcoin almağa məcbur olduqları üçün qiymət daha da yüksəlib. Belə vəziyyət “short squeeze” yaradır. Lakin burada mühüm fərq var: ETF-dən gələn real tələb bazara yeni pul gətirir, short likvidasiyası isə əsasən mövcud mövqelərin məcburi bağlanmasıdır. Buna görə short squeeze qiyməti sürətlə yuxarı apara bilər, amma onun özü uzunmüddətli yüksəliş üçün kifayət qədər əsas deyil. StoneX də hazırkı hərəkətdə ETF axını, korporativ alış və short covering-in eyni vaxtda baş verdiyini, lakin bu üç amilin davamlılığının fərqli olduğunu vurğulayır.
Üçüncü amil institusional və korporativ alışlardır. Strategy 14–20 sentyabr tarixlərində 950 Bitcoin alaraq təxminən 75,7 milyon dollar xərcləyib və şirkətin ümumi Bitcoin ehtiyatı 846 min BTC-yə çatıb. Eyni həftədə Strive də 1 355 BTC alıb. Bu alışlar bazarda “iri investorlar yenidən geri qayıdır” siqnalını gücləndirib.
Maraqlıdır ki, Bitcoin bu yüksəlişi ABŞ Federal Ehtiyat Sisteminin faiz artırmasından sonra həyata keçirib. Normal şəraitdə faizlərin yüksəlməsi riskli aktivlər, o cümlədən kriptovalyutalar üçün mənfi faktor hesab olunur. Eyni zamanda ABŞ Senatında CLARITY Act-in irəliləməməsi də kripto sektoru üçün tənzimləmə baxımından mənfi xəbər idi. Sentyabrın 15-də qanun layihəsinin irəliləməsi üçün tələb olunan 60 səs əldə olunmadı və səsvermə 50-49 nəticələndi. Buna baxmayaraq, Bitcoin sonradan kəskin yüksəldi.
Bu paradoks əslində bazarın xəbərlərə necə reaksiya verdiyini göstərir. Mənfi xəbərlərin bir hissəsi əvvəlcədən qiymətlərə daxil edilmiş ola bilər. Yəni investorlar faiz artımını və CLARITY Act-in keçməməsini artıq qiymətləndiriblər və sonradan daha mühüm hesab etdikləri ETF axınlarına və tənzimləyici qurumların ayrıca atdığı addımlara fokuslanıblar. Buna görə “faiz artdı, amma Bitcoin qalxdı” faktını faizlərin artıq əhəmiyyətsiz olması kimi şərh etmək düzgün olmaz. Əgər ABŞ istiqrazlarının gəlirliliyi yenidən sürətlə yüksələrsə və likvidlik şərtləri sərtləşərsə, bu, Bitcoin üçün yenidən mənfi amilə çevrilə bilər. Bitcoinin səhm bazarı ilə əlaqəsinin yüksək qalması da bu həssaslığı artırır.
Texniki baxımdan isə əsas dəyişiklik 80–82 min dollar zonasının aşılmasıdır. Bitcoin uzun müddət bu ətrafda ciddi müqavimətlə qarşılaşırdı. Sentyabrın 21-də 86 min dollardan yuxarı çıxması əvvəlki uğursuz cəhdlərdən sonra mühüm texniki dönüş yaradıb. Hazırda 85–86 min dollar zonası qısamüddətli baxımdan mühüm dəstək sahəsinə çevrilə bilər. 87 min dollardan yuxarı davamlı möhkəmlənmə isə bazarın diqqətini 88–90 min dollar zonasına yönəldir. WSJ də 90 min dolları növbəti əhəmiyyətli müqavimət kimi göstərir.
Amma burada bir risk xüsusilə diqqətəlayiqdir. Bitcoin 86–87 min dollara çatanda artıq əvvəlki ucuz qiymətlərdən alış edən investorların mənfəət götürmək istəyi artır. Beləliklə, yeni alıcıların tələbi ilə mənfəət fiksasiyası arasında mübarizə başlayır. Əgər ETF-lərə daxilolmalar davam edərsə, satışları absorbsiya etmək mümkün ola bilər. Əgər ETF axını zəifləsə, short squeeze başa çatsa və eyni zamanda qısamüddətli investorlar satışa keçsə, 80–82 min dollar zonasına geri çəkilmə təəccüblü olmaz.
Əslində hazırkı vəziyyətin ən mühüm sualı “Bitcoin 90 min dolları keçəcəkmi?” deyil, 86–90 min dollar diapazonunda yeni alıcıların əvvəlki yüksəlişi davam etdirmək üçün kifayət qədər güclü olub-olmayacağıdır. Çünki qiymətin 87 min dollara bir dəfə toxunması ilə həmin səviyyənin üzərində qalıcı möhkəmlənmə eyni şey deyil.
Digər tərəfdən, Bitcoin hələ 2025-ci ilin oktyabrında qeydə alınmış təxminən 126 min dollarlıq rekord səviyyədən xeyli aşağıdadır. Bu da iki istiqamətli şərhə imkan verir: bir tərəfdən əvvəlki zirvədən aşağı olması bazarda hələ böyük yüksəliş potensialının qaldığını düşünən investorların marağını saxlaya bilər, digər tərəfdən isə 126 min dollara qədər yolun çox uzun olması və əvvəlki zirvəyə yaxınlaşdıqca ciddi satış təzyiqinin yarana bilməsi deməkdir. Sentyabrın 21–23-də Bitcoin 86,2–86,6 min dollar ətrafında qalsa da, 87,3 min dollarlıq zirvədən sonra ardıcıl yeni maksimum yaratmayıb.
Buna görə hazırkı yüksəlişi “yeni böyük bull mərhələsi başladı” kimi qəti qiymətləndirmək hələ tezdir. Daha düzgün yanaşma odur ki, Bitcoin hazırda çox mühüm dönüş nöqtəsindədir. ETF-lərə davamlı və yüksək həcmli kapital axını, Strategy kimi böyük alıcıların alışları və 87–90 min dollar zonasının həcmli şəkildə keçilməsi yüksəlişin struktur baxımından güclənməsini göstərə bilər. Əksinə, ETF axınlarının sürətlə azalması, ABŞ istiqraz gəlirliliklərinin yüksəlməsi, Nasdaq-da kəskin korreksiya və 80–82 min dollar dəstəyinin itirilməsi hazırkı rallinin zəiflədiyini göstərə bilər.
Hazırkı məlumatlarda ən diqqətçəkən məqam isə budur: Bitcoinin yüksəlişi artıq təkcə spekulyativ kripto treyderlərinin fəaliyyəti ilə izah olunmur. ETF-lər və korporativ xəzinə alışları real tələb yaradır, short likvidasiyaları isə bu hərəkəti sürətləndirir. Davamlılığın əsas testi məhz bundan sonra başlayır. ETF-lərdən gələn pul bazarda qalarsa, qiymətin daha yüksək səviyyələri yoxlaması üçün fundamental tələb mövcud olacaq; həmin pul axını dayanarsa, son yüksəlişin bir hissəsinin short squeeze və texniki impuls hesabına formalaşdığı daha aydın görünəcək”.