Kürən pişiklərin sirri açıldı niyə əksəriyyəti erkəkdir?

Alimlər 60 ildən çoxdur araşdırılan bir suala cavab tapıblar: bəzi pişiklər niyə kürən doğulur və bu rəngə niyə daha çox erkəklərdə rast gəlinir? İki müstəqil tədqiqat qrupu bunun səbəbini izah edən genetik xüsusiyyəti müəyyənləşdirib.

Lent.az xarici mediaya istinadla xəbər verir ki, kəşf pişiklərin tük rəngini müəyyən edən mexanizmi daha yaxşı anlamağa imkan verib.

DNT-də çatışmayan kiçik hissə rəngi dəyişir

Kürən rəngin irsən ötürülməsi məməlilərdəki bir çox digər tük rəngindən fərqlənir. Alimlər bu xüsusiyyətin X xromosomu ilə bağlı olduğunu əvvəldən bilsələr də, dəqiq mexanizm aydın deyildi.

Stenford Universitetinin genetiki Qreq Barşın rəhbərlik etdiyi komanda kürən rəngin “Arhgap36” geni ilə əlaqəli olduğunu müəyyənləşdirib. Kürən tüklərlə əlaqəli hüceyrələrdə bu genə aid RNT-nin miqdarının digər rənglərlə əlaqəli hüceyrələrə nisbətən təxminən 13 dəfə çox olduğu üzə çıxıb.

Əvvəlcə səbəbin genin zülal istehsalına cavabdeh hissəsindəki mutasiya olduğu düşünülsə də, sonrakı təhlillər başqa nəticə göstərib. Kürən rəng genin yaxınlığında yerləşən və onun fəallığına təsir edən kiçik DNT hissəsinin olmaması ilə əlaqələndirilib.

Təxminən 5 min DNT bazasını əhatə edən bu çatışmazlıq araşdırılan bütün kürən pişiklərdə aşkarlanıb. Tədqiqatçılar ümumilikdə 188 heyvanın məlumatlarını təhlil ediblər. Onlardan 145-i kürən, altısı qara-kürən xallı və ya üçrəngli, 37-si isə kürən rəngi olmayan pişiklər olub.

Niyə kürən pişiklərin çoxu erkəkdir?

Bu xüsusiyyətin X xromosomunda yerləşməsi erkək və dişi pişiklər arasındakı fərqi izah edir.

Erkək pişiklərdə yalnız bir X xromosomu var. Buna görə həmin xromosomda kürən rəngi yaradan genetik variantın olması kifayətdir.

Dişi pişiklər isə hər valideyndən bir X xromosomu alırlar. Onların hüceyrələrində bu iki xromosomdan biri təsadüfi şəkildə fəaliyyətsizləşir. Kürən rənglə bağlı variant yalnız bir X xromosomunda olduqda, bədənin bəzi yerlərində kürən, digərlərində isə tünd tüklər əmələ gələ bilər.

Qara və kürən ləkələri olan pişiklərin rəngi məhz bu mexanizmlə izah olunur. Ağ ləkələrin yaranmasına səbəb olan əlavə genetik xüsusiyyət də varsa, pişik üçrəngli görünə bilər.

Dişi pişiyin tam kürən olması üçün isə müvafiq genetik variant hər iki X xromosomunda mövcud olmalıdır.

Gen tükün rənginə necə təsir edir?

Kyusyu Universitetinin genetiki Hidehiro Tohun rəhbərlik etdiyi ikinci qrup da oxşar nəticələr əldə edib.

Araşdırmaya görə, “Arhgap36” geninin yüksək fəallığı tünd rəng verən eumelanin piqmentinin yaranması ilə bağlı mexanizmləri zəiflədir. Bunun nəticəsində qırmızımtıl və sarı çalarları yaradan feomelanin üstünlük təşkil edir.

Bu gen başqa bioloji proseslərdə də iştirak edir. Lakin kürən pişiklərdə onun artan fəallığının əsasən inkişaf edən və yetişən piqment hüceyrələri, melanositlərlə məhdudlaşdığı düşünülür.

Kürən pişiklər daha dəcəl və ya daha az ağıllıdır?

Sosial şəbəkələrdə kürən pişiklərə tez-tez qəribə davranış, yöndəmsizlik və hətta daha aşağı zəka aid edilir. Ancaq bunları təsdiqləyən elmi sübut yoxdur.

Tədqiqatçılar kürən rəngə səbəb olan genetik xüsusiyyətin pişiklərin zehni qabiliyyətlərinə təsir etdiyini müəyyənləşdirməyiblər. Həmçinin bu dəyişikliklə bağlı heyvanların sağlamlığına və psixoloji vəziyyətinə aşkar mənfi təsir qeydə alınmayıb.