LED lampaların görünməyən riskləri ARAŞDIRMA

Son illərdə LED lampalar enerji sərfiyyatının az olması, uzunömürlü işləməsi və aşağı istilik yayması səbəbindən ən çox istifadə edilən işıq mənbələrinə çevrilib. Bununla belə, mütəxəssislər qeyd edirlər ki, LED lampaların sağlamlığa təsiri yalnız onların LED texnologiyası ilə deyil, həm də parlaqlıq səviyyəsi, rəng temperaturu, keyfiyyəti və istifadə qaydası ilə əlaqədardır. Yəni “LED lampalar zərərlidir” demək doğru olmadığı kimi, onların tamamilə zərərsiz olduğunu iddia etmək də düzgün deyil.

SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib.

Ən çox müzakirə olunan məsələlərdən biri LED lampaların yaydığı mavi işıqdır. Xüsusilə 4000–6500 kelvin aralığında olan soyuq ağ LED lampalar daha çox mavi işıq yayır. Gün ərzində bu işıq diqqəti və ayıqlığı artırsa da, axşam saatlarında uzun müddət belə işıq altında qalmaq orqanizmdə yuxu hormonu olan melatoninin ifrazını azalda bilər. Nəticədə yuxuya getmək çətinləşə, yuxunun keyfiyyəti pisləşə və bioloji saat pozula bilər. Bu səbəbdən mütəxəssislər yataq otaqları üçün daha isti tonlu – təxminən 2700–3000 kelvin rəng temperaturuna malik lampaları tövsiyə edirlər.

LED lampalarla bağlı digər narahatlıq titrəmə (flicker) problemidir. Keyfiyyətsiz və ya ucuz istehsal olunmuş LED lampalarda gözlə görünməyəcək sürətli titrəmə baş verə bilər. İnsan bunu birbaşa hiss etməsə də, bəzi insanlarda uzun müddət belə işıq altında işləmək göz yorğunluğu, baş ağrısı, diqqətin azalması və narahatlıq hissi yarada bilər. Xüsusilə kompüter qarşısında çalışanlar üçün bu təsir daha çox hiss oluna bilər.

Bəzi tədqiqatlar göstərir ki, gecə saatlarında yüksək intensivlikli mavi işığa uzun müddət məruz qalmaq tor qişaya əlavə yük yarada bilər. Lakin hazırda gündəlik məişətdə istifadə olunan keyfiyyətli LED lampaların sağlam insanlarda birbaşa göz xəstəliklərinə səbəb olduğunu təsdiqləyən qəti elmi sübut yoxdur. Göz xəstəlikləri olan şəxslər və işığa həssas insanlar isə bu məsələdə daha ehtiyatlı olmalıdırlar.

LED lampaların psixoloji təsirləri də araşdırılır. Çox parlaq, soyuq tonlu və düzgün yerləşdirilməmiş işıq insanlarda əsəbilik, narahatlıq hissi və vizual diskomfort yarada bilər. Buna görə işığın gücü otağın ölçüsünə və təyinatına uyğun seçilməlidir.

Bununla yanaşı, LED lampaların mühüm üstünlükləri də var. Onlar adi közərmə lampaları ilə müqayisədə təxminən 80 faizə qədər az elektrik sərf edir, daha uzun müddət işləyir, az istilik yayır və tərkibində civə olmadığı üçün enerjiyə qənaət edən bəzi floresan lampalara nisbətən ekoloji baxımdan daha təhlükəsiz hesab olunur.

Mütəxəssislər ev və ofis üçün LED lampa seçərkən bir neçə məqama diqqət yetirməyi tövsiyə edirlər. Naməlum istehsalçıların çox ucuz məhsulları əvəzinə keyfiyyət sertifikatı olan lampalara üstünlük verilməli, yataq otaqlarında isti rəng temperaturu seçilməli, gözə birbaşa düşən həddindən artıq parlaq lampalardan istifadə edilməməli və axşam saatlarında çox güclü işıqlandırmadan mümkün qədər çəkinilməlidir.

Nəticə etibarilə, LED lampalar düzgün seçildikdə və məqsədinə uyğun istifadə edildikdə ümumilikdə təhlükəsiz işıqlandırma vasitəsi hesab olunur. Risk əsasən keyfiyyətsiz məhsulların istifadəsi, yüksək parlaqlıq, soyuq rəng temperaturu və uzun müddət fasiləsiz məruz qalma ilə bağlıdır. Buna görə problem LED texnologiyasının özündən çox, onun necə və hansı şəraitdə istifadə edilməsindədir.

Ayşən Vəli