Lənkəran xalçaçılıq məktəbi sabaha üz tutub

Lənkəranın çox qədim xalçaçılıq məktəbi, sənəti var. Burada sırf Lənkəran məktəbinin xalçaları toxunur.

İlham ƏLİYEV,
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti

Qədim el sənəti olan xalçaçılıq xalqımızın milli mədəniyyət tarixində özünəməxsus yer tutur. Ölkəmizin cənib bölgəsində də xalçaçılıq sahəsində zəngin təcrübə və ənənələr mövcuddur. Nənələr, qız - gəlinlər yüksək zövqlə toxuduqları xalçalarda yaşam tərzlərini, həyata baxışlarını, inanclarını ilmələrin dili ilə ifadə ediblər. Xalçalar gəlin köçən qızlara cehiz verilib, mənzilləri bəzəyib. Bu gün də Lənkəranda qədim el sənəti yaşayır və ənənələr davam etdirilir.

Prezident İlham Əliyevin “Lənkəran rayonunda xalça istehsalı emalatxanasının tikintisi, təchizatı və infrastrukturunun yaradılması ilə bağlı tədbirlər haqqında” 2018-ci il 17 mart tarixli sərəncamı ilə Lənkəran şəhərində müasir memarlıq üslubunda xalça emalatxanası inşa edilib. Binanın ümumi sahəsi 1300 kvadratmetrdir. Burada toxuculuq emalatxanası, rəssam otağı, anbar, yeməkxana, tibb otağı, xalça satışı salonu yerləşir. Emalatxanada müxtəlif ölçülü 43 dəzgah quraşdırılıb.

Emalatxananın rəhbəri, təcrübəli xalçaçı Nargilə Qənbərova ilə iş başında görüşüb söhbət etdik. Nargilə xanım ömrünün 45 ilini xalçaçılığa həsr edib. Lənkəran şəhərindəki 34 nömrəli texniki peşə məktəbində toxucu-xalçaçı peşəsinə yiyələnib. Sonra Bakı Yüngül Sənaye Texnikumunu (indiki Sənaye və Texnologiya Kolleci) bitirib. 1985-ci ildə “Azərxalça” Elmi Yaradıcılıq İstehsalat Birliyinin Lənkəran filialında briqadir və sex rəisi işləyib. Xalçaçılıq sahəsində zəngin təcrübə qazanıb. Prezident İlham Əliyevin müvafiq sərəncamları ilə Azərbaycanda xalçaçılıq sənətinin inkişafında səmərəli fəaliyyətinə görə respublikanın əməkdar mədəniyyət işçisi fəxri adına və “Tərəqqi” medalına layiq görülüb.

“Azərxalça” Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin 2018-ci ildə Lənkəran şəhərində emalatxanası yaradılanda Nargilə Qənbərova emalatxanaya rəhbər təyin edilib. Müəssisənin açılışını həmişə fərəhlə, qürurla xatırladığını bildirən Nargilə xanım dedi:

– 2018-ci il oktyabr ayının 15-də Prezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyevanın Lənkərana növbəti səfəri çərçivəsində xalçaçılıq emalatxanasının açılışında iştirak etmələri kollektivimizi hədsiz sevindirdi. Dövlətimizin başçısı müəssisədə yaradılmış şəraitlə yaxından tanış oldu, xalçaçılarla söhbət etdi. Dövlət başçısı kollektiv qarşısında çıxış edərək demişdi: “Bu sənəti yaşadan sizsiniz. Mən ona görə sizi bu gözəl hadisə münasibətilə ürəkdən təbrik etmək istəyirəm. Demək istəyirəm ki, Azərbaycanda xalçaçılığın çox böyük gələcəyi var. Biz qədim ənənələrimizi qorumaqla xalçaçılığı inkişaf etdiririk”.

Möhtərəm Prezidentimizin söylədiyi bu dəyərli fikirlər bizi daha yaxşı işləməyə ruhlandırdı. Demək olar ki, nəqliyyata qədər hər cür şəraitlə təmin olunmuşuq. Belə müasir, gözəl müəssisəni xalçaçı xanımların ixtiyarına verdiyinə görə dövlətimizin başçısına minnətdarıq.

Bu günlərdə ölkə başçısının “Azərbaycanda ipəkçiliyin və xalçaçılığın inkişafı, milli sənətkarlıq irsinin qorunması və təbliği üzrə əlavə tədbirlər haqqında” fərmanında qeyd olunduğu kimi, ipəkçilik və xalçaçılıq Azərbaycan xalqının zəngin tarixi-mədəni irsində mühüm yer tutan, kənd təsərrüfatı və yüngül sənaye sahələri ilə sıx əlaqədə formalaşmış ənənəvi sənətkarlıq sahələridir. Bu sahələrin inkişafı qeyri-neft-qaz sektorunun şaxələndirilməsinə, regionlarda məşğulluğun artırılmasına, yerli istehsalın və ixrac potensialının genişləndirilməsinə, habelə milli mədəni irsin qorunmasına və təbliğinə mühüm töhfə verir.

Kollektivimiz əmindir ki, yeni yaradılan cəmiyyət ipəkçiliyin və xalçaçılığın inkişafını, təbliğini və təşviqini, istehsal, emal, satış və ixrac fəaliyyətinin həyata keçirilməsini, xammal bazasının inkişaf etdirilməsini, milli sənətkarlıq irsinin qorunmasını vahid mərkəzdən idarə edəcək, bu sahələrin iqtisadi səmərəliyinin və rəqabət qabiliyyətinin artırılmasına, milli sənətkarlıq irsinin qorunması və təbliğinə yeni töhfələr verəcəkdir. İstehsal ediləcək brend məhsullar ölkəmizin xalçaçılıq, baramaçılıq və ipəkçilik şöhrətini uzaq diyarlarda tanıdacaqdır, – deyə Nargilə Qənbərova bildirdi.

Toxuculuq sexində hamı iş başındadır. Sıra ilə düzülmüş dəzgahların arxasında oturan xalçaçı qızlar müxtəlif ölçülü xalçaların toxunması ilə məşğuldurlar. Əsasən qədimliyi ilə seçilən orijinal xalça çeşnilərinə üstünlük verirlər. Bu çeşnilər dünya muzeylərində, şəxsi kolleksiyalarda mühafizə olunan, həmçinin respublikamızın ayrı-ayrı bölgələrindən toplanılan qədim və orijinal xalçalar əsasında “Azərxalça”nın rəssamları tərəfindən hazırlanıb. Emalatxana zəruri xammal və ləvazimatlarla–müxtəlif rəngli yun iplərlə, həvə, qayçı, bıçaq kimi alətlərlə təmin edilib.

Nargilə xanım məlumat verərək deyir ki, kollektiv sifariş əsasında işləyir. Hazırda sexdə Quba, Şirvan, Qarabağ qrupuna aid və eləcə də suvenir xalçalar toxunur. Əlbəttə, əl əməyi üstülük təşkil edir. Müəssisədə indiyə kimi müxtəlif ölçüdə 4 min 200 xalça istehsal olunub. Məhsul respublikamızın daxili bazarları ilə yanaşı, xarici ölkələrə də göndərilir. İndi keyfiyyətli xalçalara dünya bazarlarında tələbat var.

Müəssisədə peşəkar, təcrübəli ustalar alıcıların zövqlərinə uyğun, xarici bazarın tələbatına cavab verən xalçalar toxuyurlar. Lənkəran xalça emalatxanası keçən il qazandığı nailiyyətlərə görə respublikamızın xalçaçılıq müəssisələri arasında ikinci yerə çıxıb.

Xalçaçılar rayonun Kənarmeşə, Girdəni, Kərgəlan, Havzava kəndlərinin və Lənkəran şəhərinin sakinləridir. Onlar “Azərxalça”nın təşkil etdiyi tədris-hazırlıq kurslarına cəlb edilib, xalçaçılıq üzrə bacarıq və vərdişlərini təkmilləşdiriblər.

Peşəkarlıq, keyfiyyət həm də toxunan xalçaların ilmə sayına görə qiymətləndirilir. Əgər əvvəllər toxucular əməkhaqqını 1 kvadratmetrə görə alırdılarsa, indi ilməyə görə alırlar. Toxucu var ki, gündə 8-10 min ilmə vurur.

Sevda Cəbrayılova qabaqcıl toxuculardandır. Artıq 20 ildir ki, sevib seçdiyi xalçaçılıq sənətilə məşğuldur. Sexdə olarkən Sevda xanım çeşniyə baxıb naxışları xalçaya köçürürdü. Tünzalə Mirzəyeva və Rəvanə Rzayeva ilə birgə Qarabağ qrupuna aid olan “İllüziya əjdahalı” xalça toxunduğunu bildirdi.

Ceyhunə Babayeva da Lənkəran xalçaçılıq məktəbinin yetirməsidir. Artıq 14 ildir ki, bu sahədə çalışır. Müxtəlif çeşnilərdə xalçaları yüksək peşəkarlıqla, keyfiyyətlə toxuyur. Söhbət zamanı gündəlik 10 min ilmə vurduğunu bidirdi. Rəfiqələri Xanımnisə Abdullayeva və Sevinc Məmiyeva ilə suvenir xalçaları bir iş günü ərzində toxuyub təhvil verdiklərini dedi. Onu da qeyd edək ki, Ceyhunə Babayeva Azərbaycan xalçaçılıq sənətinin inkişafında səmərəli fəaliyyətinə görə “Tərəqqi” medalı ilə təltif olunub.

Modern üslubda zərif ipək xalçalara dünya bazarında maraq və tələbatı nəzərə alaraq müəssisədə ipək xalçalar da toxunur. Ceyhunə xanım deyir ki, ipək sapdan xalça toxumaq çox vaxt və diqqət tələb edir. Ölçüsü 1 kvadratmetr olan ipək xalçanı 2 nəfər 3 aya toxuyur.

Lənkəranda xalça sənəti yeni inkişaf mərhələsini yaşayır. Xalça emalatxanasında toxunan xalçalar beynəlxalq satış-sərgilərdə nümayiş etdirilir və böyük maraqla qarşılanır. Müəssisədə çalışanlar səylərini artıraraq bu qədim el sənətinin ənənələrini yaşadır və gələcək nəsillərə ötürürlər.

Əlisəfa HƏSƏNOV,
XQ-nin bölgə müxbiri