Lukaşenkonu qəzəbləndirən sistem Azərbaycanda necə işləyir?

Belarus Prezidenti Aleksandr Lukaşenko qiymət artımını və inflyasiyanı vətəndaşlar üçün əsas problem adlandıraraq qiymətlərə sərt nəzarət və “ədalətli qiymətlər” siyasətinin tətbiqini tələb edib. Onun sözlərinə görə, rəsmi inflyasiya hədəfi 105% olsa da, real artım 106,8% təşkil edib və insanlar gündəlik bazar qiymətlərində bunu daha kəskin hiss edirlər. Prezident vurğulayıb ki, statistik göstəricilərdən fərqli olaraq vətəndaşlar real qiymətlərlə üzləşir və əsas istehlak mallarının bahalaşması sosial narazılığı artırır.

Belarusda dövlət qiymətlərin tənzimlənməsində daha sərt müdaxilə modelindən istifadə edir. Əsas ərzaq və gündəlik tələbat mallarının qiymətlərinə inzibati nəzarət tətbiq edilir, qiymət artımına limitlər qoyulur və bazar iştirakçıları üzərində ciddi monitorinq aparılır. Bu siyasət qısa müddətdə qiymət artımını cilovlamağa kömək etsə də, bəzən malların qıtlığı, kölgə bazarının yaranması və sahibkarların fəaliyyət motivasiyasının azalması kimi risklər yaradır.

Azərbaycanda isə qiymətlərin formalaşması əsasən bazar mexanizmlərinə əsaslanır və dövlət yalnız strateji sahələrdə və sosial əhəmiyyətli məhsullarda tənzimləyici rol oynayır. Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Bankı inflyasiyanı idarə etmək üçün pul-kredit siyasəti alətlərindən istifadə edir, uçot dərəcəsini tənzimləyir və maliyyə sabitliyini qorumağa çalışır. Dövlət eyni zamanda sosial müdafiə tədbirləri maaş və pensiya artımları, ünvanlı sosial yardım proqramları və subsidiya mexanizmləri vasitəsilə əhalinin alıcılıq qabiliyyətini qorumağa çalışır.

Hər iki ölkədə inflyasiya əhalinin gündəlik xərclərinə birbaşa təsir edən əsas iqtisadi faktor kimi qəbul edilir. Lakin yanaşmalar fərqlidir. Belarus inzibati nəzarət və qiymət limitləri ilə qiymət artımını birbaşa məhdudlaşdırmağa çalışır, Azərbaycan isə daha çox makroiqtisadi sabitlik sosial kompensasiya mexanizmlərinə üstünlük verir.

Rəsmi statistikaya etimad məsələsi hər iki ölkədə zaman-zaman müzakirə mövzusu olur. Belarusda iş yerlərinin açılması barədə məlumatlar verilsə də, bağlanan müəssisələr və ixtisarlar barədə tam statistikanın açıqlanmaması suallar doğurur. Azərbaycanda da bəzən real gəlirlər, məşğulluğun keyfiyyəti və qeyri-rəsmi məşğulluğun payı barədə müzakirələr aparılır. Bu cür müzakirələr göstərir ki, iqtisadi göstəricilərin şəffaf təqdimatı cəmiyyətin rəsmi rəqəmlərə etimadının formalaşmasında mühüm rol oynayır.

Belarus və Azərbaycan inflyasiya ilə mübarizədə fərqli iqtisadi idarəetmə modellərindən istifadə edir. Belarusda qiymətlərin inzibati tənzimlənməsi sosial sabitliyi qısamüddətli qorumağa yönəlibsə, Azərbaycanda bazar mexanizmləri və sosial kompensasiya tədbirlərinin balansı ön plana çıxır. Hər iki halda isə əsas məqsəd əhalinin alıcılıq qabiliyyətinin qorunması və sosial narazılığın qarşısının alınmasıdır.

Leyla Mirzə, Bizimyol.info