Maaşlar niyə gec verilir? KÜNCDƏN BAXIŞ

Elçin Bayramlı

Son vaxtlar müzakirə olunan və şikayət edilən vacib məsələlərdən biri də müxtəlif müəssisələrdə, idarələrdə çalışan işçilərin maaşlarının gecikdirilməsi və hər ay fərqli vaxtlarda ödənilməsidir. Məsələn, işçi maaşını bu dəfə ayın 3-ü alır, növbəti dəfə 5-i alır, o biri ay 10-u alır. Bu vəziyyət bir çox işçilər üçün ciddi problem yaradır. Çünki insanlar xərclərini hesablayır, çoxunun kreditləri var. Məsələn, düşünür ki, mən hər ayın 5-nə qədər maaş alıram, kredit götürür, krediti də 5-nə qədər ödəməlidir. Maaş gec veriləndə işçinin kredit ödəməsi də gecikir və cərimə yazılır.

Bütün müəssisələrdə eyni vaxtda maaşın verilməsi, əslində prinsipcə mümkündür, amma praktikada bu, bir az çətindir. Şərt deyil ki, bütün ölkə bir gündə maaş alsın, bu, heç nəyi dəyişmir. Sadəcə burada müəyyən bir maksimal müddət qoyula bilər ki, məsələn, ay başa çatdıqdan 3 gün ərzində maaş ödənməlidir. Hansısa müəssisə 1 gün ərzində verə bilər, hansısa 2gün ərzində verə bilər, hansısa 3 gün ərzində verə bilər. Lakin 7 gün, 10 gün gecikmələr insanlar üçün problem yaradır.

Burada başqa məsələlər də var, özəl müəssisələrlə dövlət müəssisələrinin fərqləri var, maliyyə hesabları var, bank əməliyyatlərı var, bəzən 1-2 gün üzrlü səbəbdən o yan-bu yan ola bilər, amma bu 3 gündən artıq olmamalıdır.

Ay bitən kimi, növbəti 3 gün ərzində maaşlar ödənməlidir. Əksər insanlar aydan aya maaşı çatdıra bilmir, ayın axırına yaxın maaşı qutarır və çətin vəzətdə qalır, ona görə də çalışır ki, maaşı tez alsın. Maaş 5 gün, 10 gün gecikəndə, o daha da çətin vəzətdə düşür. Borca girməli, nisyə mal almalı, kreditlərinə cərimə ödəməli olur.

Ona görə də, maaşların eyni gündə verilməsi ilə bağlı standartlaşma eləmək olar. Ölkə üzrə ümumi qərar verilə bilər ki, məsələn, 3 gün ərzində bütün müəssisələrdə, idarələrdə, istər özəl, istər dövlət sektorunda əmək haqqı ödənilməlidir. Bunun belə olması daha rahat olar insanlar üçün. Hamı standart, həmişə eyni vaxtda maaş alsa, onda bütün xərclərini, kreditlərini və s. buna uyğunlaşdıra bilərlər.

Bəzi şirkətlərdə, müəssisələrdə işləyənlərdən müəyyən məlumatlar gəlir ki, rəhbərlik maaşları, məsəl üçün 10 gün gec verməklə, böyük maliyyə vəsaitlərini banklarda daha çox saxlamaqla müəyyən qədər faizlər əldə edə bilirlər. İl ərzində hər ay tutaq ki, 10 gün gecikməyə ümumi maliyyənin bankda daha çox qalması gündəlik faizlərin gəlməsinə səbəb olur. Kimlərsə bundan gəlir əldə edir. Belə hallar da var və ola bilər. Bu baxımdan, konkret tələb qoyulmalıdır, normativ qoyulmalıdır ki, mütləq 3 gün ərzində maaşlar ödəməlidir. Belə bir tələb qoyulsa, həm narazılıq aradan qalxar, həm qarşılıqlıq olmaz, həm də ki, müəyyən bank maxinasiyaları, dövriyədə pul saxlamaq, faiz əldə eləmək üçün bəzi müəssisə və şirkətlərin bu əməliyyatları baş tutmamış olar.

Hər bir halda işçinin ay başa çatanda maaşını almaq onun hüququdur. Bir çox ölkələrdə həftəlik maaş sistemidir, bitən kimi həftənin maaşını alırlar. Bizdə aylıqdırsa, heç olmasa, ay bitən kimi əməkhaqqı verilməlidir. İndi onsuz da bütün əməliyyatlar elektrondur, bank vasitəsilə köçürmələrlə edilir. Bu halda burada texniki problem olmamalıdır. Mühasibatlıq işi elə qurmalıdır ki, işçilər maaşlarını vaxtında ala bilsinlər.