Magistratura təhsili əmək bazarında üstünlük yaradırmı?

Bakı, 7 avqust, AZƏRTAC

Magistratura təhsili uzun illərdir ali təhsilin mühüm mərhələlərindən biri hesab olunur. Bununla belə, son illər gənclər arasında magistraturaya marağın azalması, bir sıra ixtisaslar üzrə plan yerlərinin boş qalması və əmək bazarında magistr diplomunun nə dərəcədə üstünlük yaratması ilə bağlı müzakirələr daha da intensivləşib. Bəs magistratura təhsili həqiqətən də karyera və iş həyatına təsir edirmi? İşə qəbul zamanı magistr diplomu namizədə üstünlük qazandırır, yoxsa işəgötürənlər daha çox bacarıq və təcrübəyə üstünlük verirlər? AZƏRTAC-ın müxbiri mövzu ilə bağlı təhsil eksperti və insan resursları üzrə mütəxəssisin fikirlərini öyrənib.

Təhsil eksperti Ramin Nurəliyev hesab edir ki, magistratura səviyyəsi gənclərin akademik və peşəkar inkişafında mühüm rol oynayır. Magistratura təhsili karyera imkanlarının genişlənməsi və elmi fəaliyyətə başlamaq üçün vacib mərhələdir.

Ekspert bildirib ki, inkişaf etmiş ölkələrin təcrübəsində magistratura təhsilinə xüsusi önəm verilir: “Avropa ölkələrində, ABŞ-də, Sinqapurda, Yaponiyada, Koreyada və Çində magistratura təhsilinə böyük əhəmiyyət verilir. Magistratura gələcəkdə elmi fəaliyyət, doktorantura və ali təhsil müəssisələrində akademik karyera üçün əsas mərhələ hesab olunur. Azərbaycanda magistraturaya marağın azalmasının əsas səbəblərindən biri qəbul imtahanının mövcud formatıdır. Dünyanın əksər inkişaf etmiş ölkələrində magistraturaya qəbul vahid imtahan əsasında deyil, bakalavriat səviyyəsində əldə olunan akademik göstəricilər və ixtisas üzrə biliklər nəzərə alınmaqla həyata keçirilir. Bir çox Avropa ölkələrində, ABŞ-də, Kanadada, Rusiyada və Gürcüstanda magistraturaya qəbul üçün vahid imtahan keçirilmir. Əsas meyar bakalavriat üzrə akademik göstəricilər (GPA) və ixtisas biliyidir. Bəzi sahələrdə isə beynəlxalq dil sertifikatları və ya ixtisas imtahanları tələb olunur.

Azərbaycanda da magistraturaya qəbul zamanı namizədlərin ixtisas biliklərinə daha çox üstünlük verilməlidir. Hazırda magistraturaya qəbul imtahanında əsasən məntiq, informatika və xarici dil üzrə suallar təqdim olunur. Halbuki namizəd gələcəkdə hansı ixtisas üzrə elmi fəaliyyət göstərəcəksə, onun bilikləri həmin sahə üzrə də qiymətləndirilməlidir. İmtahan suallarının ən azı yarısının ixtisas fənnini əhatə etməsi daha məqsədəuyğun olardı. Mövcud imtahan modeli xüsusilə humanitar ixtisas məzunlarının magistraturaya marağının azalmasına səbəb olur. Hər il ali təhsil müəssisələrini 50 mindən çox məzun bitirsə də, magistraturaya müraciət edənlərin sayı bundan xeyli aşağıdır və ayrılan plan yerlərinin bir hissəsi boş qalır”.

Ekspert magistratura təhsilinə marağın artırılması üçün yalnız qəbul qaydalarının deyil, əmək bazarında tətbiq olunan mexanizmlərin də təkmilləşdirilməsinin vacibliyini vurğulayıb. Magistr dərəcəsinə malik şəxslər üçün həm dövlət, həm də özəl sektorda müəyyən üstünlüklər yaradılmalıdır. Vəzifə yüksəlişi, rəhbər vəzifələrə təyinat və əməkhaqqı məsələlərində magistratura təhsilinin nəzərə alınması gənclərin bu səviyyəyə marağını artıracaq.

Magistratura ali təhsil sistemində elmi-pedaqoji kadr hazırlığının əsas mərhələsidir və bu sahədə islahatların həyata keçirilməsi gələcəkdə ali təhsil müəssisələrinin yüksəkixtisaslı kadrlarla təmin olunmasına töhfə verəcək.

İnsan resursları və biznes konsultantı Rauf Məmmədov isə məsələyə əmək bazarı baxımından yanaşaraq bildirib ki, işə qəbul zamanı əsas meyar namizədin iddia etdiyi vəzifə üzrə tələb olunan kompetensiya və ixtisas göstəricilərinə malik olmasıdır. Onun sözlərinə görə, hər bir peşə və vəzifənin tarif-ixtisas xüsusiyyətləri mövcuddur və bunlar Vahid Tarif-İxtisas Sorğu Kitabçasında öz əksini tapır: “Müvafiq vəzifəyə iddia edən namizəd ilk növbədə həmin sahə üzrə tələb olunan bilik, bacarıq və kvalifikasiyaya sahib olmalıdır. Bakalavriat səviyyəsi namizədə seçdiyi ixtisas üzrə peşə fəaliyyəti üçün zəruri baza qazandırır. Magistratura təhsili müəyyən ixtisas sahəsinin elmi-tədqiqat və ya peşəkar istiqamətdə daha dərindən öyrənilməsinə xidmət edir və məzunlara elmi fəaliyyət, elmi-pedaqoji iş və peşəkar fəaliyyətlə məşğul olmaq hüququ verir.

Namizədlərin müəyyən iş təcrübəsi qazandıqdan sonra biliklərini dərinləşdirmək və ixtisaslaşmaq məqsədilə magistratura təhsili almaları daha məqsədəuyğundur”.

İnsan resursları üzrə mütəxəssis vurğulayıb ki, işə qəbul zamanı magistr diplomunun üstünlük yaratması çalışılan sahədən və vəzifənin tələblərindən asılıdır. Əgər namizədin müvafiq sahə üzrə bakalavr təhsili varsa, bu, əksər vəzifələr üçün kifayət edir. Bəzi peşələrdə isə ali təhsil dərəcəsindən daha çox praktik bacarıqlar ön plana çıxır. Bu bacarıqlar peşəkar təlimlər, sertifikat proqramları və iş təcrübəsi vasitəsilə formalaşdırıla bilər.

Müxbir-Nərmin Muradzadə