Maliyyə sistemində yeni dövr başlayır?

Son illərdə dünyada kriptovalyutalara maraq sürətlə artır. Bir çoxları bu rəqəmsal pulların gələcəkdə kağız pulları əvəz edəcəyini düşünür. Bəs doğrudan da kriptovalyuta gələcəyin pulu ola bilər?

Kriptovalyuta üzrə ekspert Elnur Quliyev Metbuat.az-a açıqlamasında bildirib ki, kriptovalyutalar, xüsusilə Bitkoin və onun ardınca formalaşan minlərlə rəqəmsal aktiv təkcə texnoloji yenilik deyil, həm də pulun mahiyyəti və funksiyası haqqında ənənəvi anlayışları yenidən düşündürən bir fenomendir:

“Pulun əsas funksiyaları mübadilə vasitəsi, dəyər ölçüsü və dəyər saxlama vasitəsi olmaqla üç istiqamətdə qiymətləndirilir. Kriptovalyutalar bu funksiyaların bir qismini yerinə yetirə bilsə də, hələlik bütün funksiyalar üzrə sabit və universal vasitə kimi qəbul edilmir. Mübadilə vasitəsi kimi bir çox ölkədə, xüsusilə də inkişaf etmiş iqtisadiyyata malik dövlətlərdə kriptovalyutalarla ödəniş hüquqi statusa malik deyil. Lakin El Salvadorda Bitkoin rəsmi ödəniş vasitəsi kimi qəbul olunub. Bununla belə, kriptovalyutaların yüksək volatilliyi gündəlik ticarət əməliyyatları üçün sabitlik tələbini zəiflədir. Dəyər ölçüsü baxımından mərkəzləşdirilməmiş və hökumət nəzarətindən kənar struktur kriptovalyutaları siyasətdən azad edir, lakin bu həm də onları makroiqtisadi idarəetmə mexanizmlərindən uzaqlaşdırır. Nəticədə qiymətlərin proqnozlaşdırılması çətinləşir və sabit dəyər ölçüsü funksiyası məhdudlaşır. Dəyər saxlama vasitəsi kimi Bitkoin kimi aktivlər uzunmüddətli sərmayə və “rəqəmsal qızıl” konsepsiyası çərçivəsində cəlbedici görünür. İnflyasiyaya qarşı qorunma vasitəsi kimi istifadə tendensiyası artmaqdadır. Lakin bazar spekulyasiyası və tənzimləmə qeyri-müəyyənliyi bu rolu da riskli edir”.

E.Quliyev qeyd edib ki, kriptovalyutaların ən əsas xüsusiyyətlərindən biri onların qiymət volatilliyidir. Qiymət dəyişkənliyi həm texniki, həm də tələb-təklif amilli ilə bağlıdır:

“Təklif məhdud olsa da (məsələn, bitkoin üçün maksimum 21 milyon ədəd), tələbin qlobal səviyyədə investor psixologiyasından, makroiqtisadi xəbərlərdən və tənzimləmə qərarlarından asılı olması bazarda kəskin dalğalanmalara səbəb olur. Bu dəyişkənlik bir tərəfdən qısamüddətli gəlir axtaran investorlar üçün cəlbedici imkan yaradır, digər tərəfdən isə onu sabit pul vahidi kimi qəbul etməyi çətinləşdirir. Məsələn, 2021-ci ildə Bitkoinin qiyməti bir neçə ay ərzində 65 min dollardan 18 min dollara düşərək, yüksək gəlir potensialı ilə yanaşı, böyük risk faktorunu da nümayiş etdirdi”.

Ekspertin sözlərinə görə, mərkəzi bank rəqəmsal valyutaları (CBDC) kimi dövlət dəstəklı alternativlərin inkişafı göstərir ki, kriptovalyuta texnologiyası (blokçeyn) artıq pulun gələcəyi ilə bağlı qərarların mərkəzinə keçib:

“Bu baxımdan, kriptovalyutalar bəlkə də “gələcəyin pulu” deyil, amma gələcəyin pul sisteminin texnoloji əsasını təşkil edə bilər. Nəticə olaraq, kriptovalyutalar yaxın gələcəkdə tam mənada milli valyutaları əvəz etməsə də, qlobal maliyyə sistemində paralel rəqəmsal iqtisadiyyatın formalaşmasına təkan verir. Onların gələcəyin pulu olub-olmaması texnologiyanın deyil, daha çox tənzimləmə siyasətləri, ictimai etimad və makroiqtisadi sabitlik kimi faktorların necə inkişaf edəcəyindən asılı olacaq”.

Sevinc İbrahimzadə / Metbuat.az