Media savadlılığı saxta xəbərlərin, dezinformasiyanın qarşısını almaq istiqamətində mühüm strategiyadır ŞƏRH AZƏRTAC

Bakı, 20 dekabr, AZƏRTAC

Media savadlılığı Azərbaycanın informasiya təhlükəsizliyini təmin etmək, cəmiyyətin düzgün, eyni zamanda, şəffaf məlumat almasını dəstəkləmək, saxta xəbərlərin, dezinformasiyanın qarşısını almaq və vətəndaşların tənqidi düşünmə bacarığını inkişaf etdirmək istiqamətində mühüm dövlət strategiyasıdır. İnformasiya və kommunikasiya texnologiyalarının inkişafı, dezinformasiya, məxfiliyin itirilməsi, şəxsi rekvizitlərə müdaxilə, kiberbullinq kimi mənfi hallarla mübarizə, medianın, həmçinin jurnalistlərin peşə bacarıqlarının təkmilləşdirilməsi, ictimai maarifləndirmə və kampaniyalar media savadlılığına dair dövlət strategiyasının əsas elementləridir.

AZƏRTAC xəbər verir ki, bu fikirləri filologiya elmləri üzrə fəlsəfə doktoru, media tədqiqatçısı və eksperti, Beynəlxalq Kommunikasiya və Media Mərkəzinin sədri, İtaliyanın Beynəlxalq İqtisadi Siyasi Araşdırmalar İnstitutunun üzvü Leyla Rəşid söyləyib.

Tədqiqatçı-alim bildirib ki, media savadlılığı mediada düzgün və məqsədyönlü şəkildə kommunikasiya, informasiyanı tənqidi şəkildə analiz etmək, fərqli mənbələrdən gələn məlumatları qiymətləndirmək bacarığıdır. Media savadlılığı auditoriyanın kontent istehsalında media və texnologiyadan istifadə ilə bağlı bilik və yaradıcı bacarıqlarının inkişafına kömək edir. Auditoriyaya mediakommunikasiya prosesində məzmunun mənasını başa düşmək, qərarlar qəbul etmək və sosial məsələlərə təsir göstərmək imkanı verir.

“Məlumat axınının çoxluğu, deepfake, yalan məlumatların sürətlə yayılması, sosial şəbəkələrdəki manipulyasiya məqsədli məzmun, həmçinin təhsil və şəxsiyyətin formalaşması, demokratik cəmiyyətin qorunması kimi amillər media savadlılığını vacib edir. Mediada dezinformasiya və manipulyasiya ilə yanaşı, irqi stereotiplər, zorakılıq, məxfiliyin itirilməsi, şəxsi rekvizitlərə müdaxilə, kiberbullinq kimi mənfi hallarla mübarizədə media savadlılığı güclü vasitədir”, - deyə Leyla Rəşid vurğulayıb.

O qeyd edib ki, Azərbaycanda media savadlılığı sahəsində milli strategiyanın tərkib hissəsi kimi bir sıra mühüm addımlar atılıb, layihələr həyata keçirilib. Prezident İlham Əliyevin Sərəncamı ilə “Azərbaycan Respublikasında informasiya cəmiyyətinin inkişafına dair Milli Strategiyanın həyata keçirilməsi üzrə 2016-2020-ci illər üçün Dövlət Proqramı”nda informasiya cəmiyyətinin, İKT-nin inkişafı, media savadlılığının artırılması üzrə tədbirlər planı verilib. “Media haqqında” Qanunda ilk dəfə media savadlılığının əsasları müəyyən edilib. Medianın İnkişafı Agentliyinin 2023-cü ildə yaratdığı “Medialiteracy.media.gov.az” portalı bu istiqamətdə tədbirlər planının tərkibidir. Agentlik tərəfindən ölkəmizdə jurnalistər üçün media savadlılığı üzrə konfranslar, təlimlər keçirir. Hazırkı “Media savadlılığı” həftəsi bu strateji fəaliyyətin davamıdır.

Media savadlılığının inkişafından və perspektivlərindən danışan ekspert bildirib: “Media savadlılığı təhsili ABŞ-da və bir çox Avropa ölkələrində kurrikulumun bir hissəsi olub orta məktəblərdən başlayaraq tədris edilir. Azərbaycanda da media savadlılığı məktəblərdə və bütün universitetlərdə tədris olunan fənlər sırasına daxil edilərsə, şagirdlər və tələbələr media, kommunikasiya sahəsində biliyə yiyələnərək, mediadan düzgün istifadə etməyi, kontent istehsalını, tənqidi dəyərləndirmə və təhlil aparmağı bacararlar. Media savadlılığı təlimləri və resursları onlayn platformalarda, mobil tətbiqlərdə mövcud olmalıdır ki, istifadəçilərin məlumatlara çıxışı asanlıqla təmin edilsin. Bu sahədə ictimaiyyətin informasiyanı təhlil etməsinə və qiymətləndirməsinə imkan verən süni proqramlar, metodlar hazırlanmalı, texnoloji infrastruktur və innovasiyalar inkişaf etdirilməlidir. Media savadlılığının inkişafı üçün süni intellektin müsbət təsirlərindən faydalanaraq kütləvi auditoriyaya yeni təlim metodları, süni intellekt həlləri, texnologiyadan düzdün istifadə qaydaları öyrədilməlidir. Bu məqsədlə sosial tədbirlər, kütləvi müzakirələr və forumlar təşkil olunmalıdır ki, istifadəçilər media və texnologiya mövzusunda təcrübələrini və biliklərini paylaşa bilsinlər. Beynəlxalq təşkilatların və xarici dövlətlərin dezinformasiya ilə mübarizə təcrübəsi milli strategiyaya tətbiq edilməlidir. Cəmiyyətin tənqidi düşüncə qabiliyyətinin inkişafı üçün kütləvi kampaniyalar, seminarlar təşkil olunmalı, istifadəçilərin fərdi məsuliyyəti artırılmalıdır. Media savadlılığının inkişaf perspektivi üçün müxtəlif sahələrdə birgə əməkdaşlıq vacibdir. Təhsil, media, informasiya texnologiyaları, media mütəxəssisləri, hökumət və cəmiyyətin digər üzvlərinin birlikdə fəaliyyəti bu sahədə uğurlu nəticələr verə bilər”.