Meditasiya beyində dəyişikliklərə səbəb olur: Bu necə baş verir?

Cəmi yeddi günlük intensiv meditasiya adi fiziki rahatlamadan daha geniş dəyişikliklərə səbəb ola bilər.

Qaynarinfo “The Independent”ə istinadən xəbər verir ki, yeni araşdırmanın nəticələrinə əsasən, meditasiya beyində yeni əlaqələrin formalaşmasına təsir göstərə bilər.

“Dünyanın müxtəlif mədəniyyətlərində insanlar min illərdir sağlamlığı və ümumi rifahı yaxşılaşdırmaq məqsədilə müxtəlif formalarda meditasiya ilə məşğul olurlar. Lakin bu praktikaların beyinə dəqiq təsiri hələ də tam aydın deyil”, deyə məqalədə qeyd olunur.

Alimlər eyni zamanda psixikaya və bədənə yönəlmiş praktikaların qısa, lakin intensiv proqram çərçivəsində tətbiqinin bioloji təsirlərini ilk dəfə kompleks şəkildə araşdırıblar.

Tədqiqatın müəllifi, “Communications Biology” elmi jurnalında dərc olunan araşdırmanın həmmüəllifi Hemal Patel bildirib:

“Biz uzun illərdir bilirik ki, meditasiya kimi praktikalar sağlamlığa təsir göstərə bilər. Lakin bir retretdə bir neçə bədən və zehin praktikasının birləşdirilməsinin beynimizdə və qanımızda birbaşa ölçə bildiyimiz bu qədər çox bioloji sistemdə eyni vaxtda dəyişikliklər yaratması heyrətamizdir”.

Onun sözlərinə görə, nəticələr yalnız stress səviyyəsinin azalması və ya rahatlama ilə məhdudlaşmır.

“Burada söhbət beynin reallıqla qarşılıqlı əlaqəsinin fundamental şəkildə dəyişməsindən və bu dəyişiklikləri bioloji olaraq ölçməyin mümkünlüyündən gedir”, deyə alim vurğulayıb.

Kiçikmiqyaslı araşdırmada 20 sağlam yetkin iştirak edib. Onlar retret ərazisində qalaraq yeddi günlük proqram keçiblər. Proqrama gündəlik mühazirələr, təlimatçıların rəhbərliyi ilə təxminən 33 saat meditasiya və bununla əlaqəli digər praktikalar daxil olub.

Retretdən əvvəl və sonra tədqiqatçılar iştirakçıların beynini MRT vasitəsilə müayinə ediblər. Bu müayinələr beyin fəaliyyəti ilə əlaqəli qan axınındakı dəyişiklikləri müəyyən etməyə və nəticədə beynin hansı bölgə və şəbəkələrinin daha aktiv, hansılarının isə daha az aktiv olduğunu müəyyənləşdirməyə imkan verir.

Bundan əlavə, alimlər metabolizm, immun sisteminin fəaliyyəti, molekulyar siqnallaşma və digər bioloji proseslərlə əlaqəli dəyişiklikləri qiymətləndirmək üçün iştirakçılardan qan nümunələri götürüblər.

Tədqiqatçılar müəyyən ediblər ki, meditasiya zamanı beynin daxili “mental səs-küy”lə – fasiləsiz düşüncə və daxili dialoq axını ilə – əlaqəli bölgələrində aktivlik azalıb. Alimlərin fikrincə, bu, beynin daha səmərəli fəaliyyət göstərdiyini göstərə bilər.

Laboratoriyada yetişdirilən neyronlar retretdən sonra iştirakçılardan alınan qan plazmasının təsirinə məruz qoyulduqda, həmin neyronlarda daha uzun çıxıntılar və daha çox əlaqə formalaşmağa başlayıb. Bu nəticə meditasiya praktikasının beynin uyğunlaşmaq və yenidən qurulmaq qabiliyyətini potensial olaraq artıra biləcəyini göstərir.

Retretdən sonra iştirakçıların plazması ilə təmasda olan hüceyrələrdə metabolizm səviyyəsinin də yüksəldiyi müşahidə olunub.

Proqram başa çatdıqdan sonra götürülən qan nümunələrində alimlər həm iltihab, həm də iltihabəleyhinə siqnalların sayında artım aşkar ediblər. Bu, immun sisteminin intensiv praktikaya qarşı mürəkkəb adaptiv reaksiyasını göstərə bilər.

Beyin skanlarının nəticələri həmçinin göstərib ki, meditasiya psixodelik təcrübə zamanı müşahidə olunan bəzi dəyişikliklərə bənzər dəyişikliklər yarada bilər.

“Biz adətən yaranması üçün psilosibin tələb olunan eyni mistik təcrübələri və neyron əlaqələrinin xarakterik modellərini müşahidə edirik. Lakin bu dəfə həmin vəziyyətlərə yalnız meditasiya praktikası vasitəsilə nail olunub”, deyə doktor Patel bildirib.

Psilosibin “sehrli göbələklər” adlandırılan göbələklərdə olan psixoaktiv maddədir.

Bununla belə, tədqiqatçılar vurğulayırlar ki, əldə edilən nəticələr meditasiya ilə psixodelik maddələrin eyni təsirə malik olduğunu göstərmir. Lakin onlar bu iki tamamilə fərqli təcrübənin beyində qismən ortaq prosesləri işə sala biləcəyinə işarə edir.

Alimlər gələcəkdə daha genişmiqyaslı, nəzarətli klinik sınaqların keçirilməsinə ümid edirlər. Bu araşdırmalar müəyyən edilmiş bioloji dəyişikliklərin insanlar üçün real və əhəmiyyətli terapevtik faydalara çevrilib-çevrilmədiyini göstərməlidir.

Aydın