“Məkkə sazişi” çətin imtahanda ANALİZ

Pakistan, Səudiyyə Ərəbistanı və Türkiyə arasındakı ittifaq (Məkkə Paktı və ya qeyri-rəsmi olaraq Sünni NATO kimi tanınır) ilk çətinliyi ilə üzləşib. Bu, Yəmən Ənsar Allah (Husi) hərəkatı tərəfindən ortaya atılıb. Səudiyyə Ərəbistanı bunun öhdəsindən gələ bilmir. Ər-Riyad rəsmi olaraq müqavilə çərçivəsində tələb edərsə, Pakistan silahlı qüvvələrinin Yəməndə hücumlarda iştirak etməsinə icazə verib. Sazişin məxfi bəndləri Səudiyyə Ərəbistanının sərhədlərini qorumaq üçün 80.000-ə qədər Pakistan əsgərinin yerləşdirilməsinə imkan verir. Türkiyənin xarici işlər naziri Hakan Fidanın sözlərinə görə, Türkiyə yalnız texniki yardım göstərə bilər.

“Razılaşmalara əməl edilməlidir”, Pakistan Ordusunun Baş Qərargah rəisi Asim Munirə bu həqiqəti bu gün xatırladıblar. Ölkədə böyük güc toplayan bu general bir il əvvəl Səudiyyə Ərəbistanı ilə hərbi müqavilə imzalamağı müdafiə edib. O, şəxsən bu məsələni Səudiyyə Ərəbistanının vəliəhd şahzadəsi Məhəmməd bin Salmanla müzakirə edib.

Munir üçün bu, böyük strateji uğurdur. Ər-Riyad sərt valyutaya çox ehtiyacı olan İslamabada 8 milyard dollarlıq investisiya və kredit verəcəkdirdi. Bunun müqabilində Pakistan Səudiyyə Ərəbistanı zabit və əsgərlərinə hərbi təlim verəcək və gözlənilməz hücum halında tərəfdaşının köməyinə gələcəkdi. The Guardian qəzetinin məlumatına görə, Pakistan ABŞ-ın İranla münasibətlərini necəsə normallaşdıracağını güman edirdi.

Hadisələr tamamilə fərqli bir ssenari üzrə cərəyan etdi. Fevral ayında ABŞ və İsrail İranı bombalamağa başladılar, İran isə Səudiyyə Ərəbistanına və digər Körfəz ölkələrinə raket atmağa başladı. Qısa müddət sonra müharibə formatını dəyişdi. Yəməndəki Husi üsyançı qrupu Ənsar Allah gözlənilmədən ölkənin əksər ərazisini ələ keçirdi və Ər-Riyad hava limanını raket və dronlarla vurmağa başladı. Səudiyyə Ərəbistanı hava hücumları ilə cavab verdi. Ekspertlər hərbi əməliyyatların güclənməsi ehtimalını proqnozlaşdırırlar. Bu fonda Pakistana və şəxsən general Munirə təzyiq artır.

Avqust ayında hərbi pakt genişləndirildi və Türkiyə qoşuldu. Pakt Məkkə Birgə Müdafiə Sazişi adlandırıldı. Paktda üzvlərdən birinə edilən hücumun hər üçünə edilən hücum kimi qəbul ediləcəyi nəzərdə tutulur.

London Kral Kollecinin baş elmi işçisi Ayoşa Siddiqi düşüncələrini dilə gətirərək deyib ki, Asim Munir bölgənin üzləşdiyi təhlükəni düzgün şəkildə nəzərə almayıb və qoşunların bu qədər tez yerləşdirilməsini əmr etməli olacaq: “Səudiyyə Ərəbistanı qırıcı təyyarələrə və digər silahlara on milyardlarla dollar xərcləyib. Lakin onun ordusunda əzmkar və dözümlü bir qüvvə olan Husilərlə qarşılaşmaq üçün döyüş təcrübəsi yoxdur. Bu baxımdan, Hindistanla müharibə üçün daim hazırlıq vəziyyətində olan Pakistan qoşunlarının iştirakı Səudiyyə Ərəbistanı üçün çox faydalı olardı".

Analitiklər deyirlər ki, əgər Səudiyyə Ərəbistanı müqaviləni həyata keçirmək qərarına gəlsə, Pakistanın artıq Səudiyyə Ərəbistanına təlim keçən minlərlə Pakistan əsgərinə əlavə olaraq qoşun göndərməkdən başqa çarəsi qalmayacaq. Bundan əlavə, Pakistan iqtisadi cəhətdən Səudiyyə Ərəbistanından asılıdır. Ötən həftə Pakistan nazirləri Səudiyyə Ərəbistanına kömək etmək əzmlərini təsdiqləyən bəyanatlar verdilər. Lakin, gizli söhbətlərdə Pakistan rəsmiləri ölkənin Yaxın Şərqdə davam edən böhrana cəlb oluna biləcəyindən dərin narahatlıqlarını ifadə edirlər. Ölkə artıq Əfqanıstan Talibanı ilə hərbi münaqişə səviyyəsindədir və sərhəd bölgələrində davam edən zorakılıq hadisələri ilə üzləşir.

Pakistanda bir çoxları Məkkə Müdafiə Paktının həyata keçirilməsinin İrana qarşı açıq mövqe tutmaq demək olduğuna inanır. Buna baxmayaraq, general Munir əvvəllər İranla yaxşı münasibətlər saxlayır, vasitəçi rolunu oynayır, ABŞ və İranı danışıqlar masasına gətirməyə çalışırdı. Lakin döyüşlər davam etdikcə İran-Pakistan münasibətləri pisləşdi və Tehran İslamabada etibarını itirdi.

Londondakı mütəxəssislərin qeyd etdiyi başqa bir məqam da var: Pakistan İrandan sonra ikinci ən böyük şiə müsəlman ölkəsidir. Şiələr isə Pakistanın husilərə qarşı hərbi hücumlarına etiraz edə bilərlər. Pakistan Senatındakı müxalifət lideri Raja Nasir Abbas Məkkə Paktının məzmununun parlamentə açıqlanmadığını söyləyib. O, Pakistanın müharibədə iştirakının ölkəyə fəlakət gətirəcəyini iddia edib. Əgər ABŞ Pakistanla birlikdə döyüşə qoşulsaydı, bu, tamamilə fərqli bir məsələ olardı. Lakin ABŞ prezidenti Donald Tramp Səudiyyə Ərəbistanının tərəfində müharibədə iştirak etməyəcəyini bildirib.

Paktın üçüncü tərəfi var: Türkiyə. Türkiyənin xarici işlər naziri Hakan Fidan deyib: "Səudiyyə Ərəbistanının, xüsusən də bəzi texniki sahələrdə müəyyən hərbi ehtiyacları ola bilər. Biz onları ödəməkdə heç bir problem yaşamayacağıq". Bu o deməkdir ki, Ankara da müharibəyə qoşulmağa həvəsli deyil.

V.SALAH