Məkkə Sazişi gələcəkdə genişlənə bilər Ekspertdən PROQNOZ

"Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğanın Məkkə Sazişi ilə bağlı “birimizin təhlükəsizliyi hamımızın təhlükəsizliyidir” ifadəsi, məncə, sazişin hərbi aspektindən çox-çox kənara çıxan strateji məna daşıyır. Türkiyə, Səudiyyə Ərəbistanı və Pakistanın ortaya qoyduğu bu iradə, dəyişən dünya düzənində region ölkələrinin öz təhlükəsizliklərini yalnız qlobal güclərin siyasətinə və təhlükəsizlik zəmanətlərinə həvalə etmək istəmədiklərinin də mühüm göstəricisidir".

Bu fikirləri Redaktor.az-a Beynəlxalq Siyasət üzrə ekspert İsmail Cingöz səsləndirdi.

O qeyd etdi ki, beynəlxalq sistem artıq sürətlə çoxqütblü struktura doğru inkişaf edir:

"ABŞ mərkəzli təhlükəsizlik arxitekturasının müzakirə olunduğu, Rusiya-Ukrayna müharibəsinin davam etdiyi, Yaxın Şərqdə münaqişə və qeyri-sabitliklərin yaşandığı bir dövrdə dövlətlər yeni təhlükəsizlik mexanizmləri formalaşdırırlar. Məkkə Sazişini də bu qlobal transformasiyadan ayrı qiymətləndirmək olmaz. Türkiyənin güclü və təcrübəli hərbi potensialı ilə son illərdə mühüm irəliləyiş əldə edən müdafiə sənayesi, Səudiyyə Ərəbistanının iqtisadi və enerji gücü, Pakistanın hərbi potensialı və nüvə çəkindirmə imkanları birlikdə nəzərə alındıqda, kifayət qədər diqqətçəkən strateji güc kombinasiyası ortaya çıxır. Bu səbəbdən saziş düzgün və davamlı mexanizmlərlə dəstəklənəcəyi təqdirdə, yalnız üç ölkənin təhlükəsizliyi baxımından deyil, İslam dünyasının gələcəkdə öz təhlükəsizlik arxitekturasını formalaşdıra bilməsi baxımından da mühüm başlanğıc ola bilər".

Ekspert vurğuladı ki, Məkkə Sazişini hər hansı ölkəyə və ya regional aktora qarşı yaradılmış təcavüzkar ittifaq kimi qiymətləndirmək düzgün deyil:

"Ərdoğanın açıqlamalarında ən mühüm məqamlardan biri də məhz budur. Əsas məqsəd yeni cəbhələr yaratmaq deyil, güclü çəkindirmə mexanizmi formalaşdırmaqla münaqişələrin qarşısını almaq, regional sülh və sabitliyin region ölkələri tərəfindən qoruna biləcəyini göstərməkdir. Sazişin digər qardaş ölkələrin də qoşulmasına açıq olduğunun elan edilməsi isə gələcəyə yönəlmiş mühüm strateji mesajdır. Məncə, bu ifadə üçtərəfli strukturun zamanla daha geniş regional təhlükəsizlik və həmrəylik mexanizminə çevrilə bilməsi ehtimalını ortaya qoyur. Bu məqamda Azərbaycan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Türkiyə ilə “iki dövlət, bir millət” anlayışına və Şuşa Bəyannaməsi ilə müttəfiqlik münasibətlərinə malik Azərbaycanın regional təhlükəsizlik arxitekturasındakı mövqeyi nəzərdən qaçırıla bilməz. Qarşıdakı dövrdə Məkkə Sazişinin genişləndirilməsi gündəmə gəldikdə Azərbaycanın bu yeni təhlükəsizlik strukturuna münasibəti də təbii olaraq diqqət yetiriləcək məsələlərdən biri olacaq.

Nəticə etibarilə, Məkkə Sazişini yalnız üç dövlət arasında imzalanmış klassik müdafiə sazişi kimi deyil, dəyişən beynəlxalq sistem çərçivəsində “öz təhlükəsizliyimizi birlikdə təmin edə bilərik” iradəsinin institusionallaşmağa başlaması kimi qiymətləndirmək lazımdır. Prezident Ərdoğanın “birimizin təhlükəsizliyi hamımızın təhlükəsizliyidir” sözü də məhz bu yeni həmrəylik və kollektiv çəkindirmə anlayışını ifadə edir", - deyə müsahibimiz yekunlaşdırdı.

Xədicə BAXIŞLI